Oddiy shirkat shartnomasida QQS: soliqni kim toʻlaydi va hisobga oladi

Shirkatda QQS uchun kim javob beradi

Soliq kodeksi shirkatni QQS toʻlovchisi deb hisoblamaydi. Buning oʻrniga u ishtirokchilardan birini soliq hisobi uchun maʼsul qilib belgilaydi — bu ishonchli shaxs deb ataladi. Agar kamida bitta ishtirokchi Oʻzbekiston rezidenti, yaʼni yuridik shaxs yoki yakka tartibdagi tadbirkor boʻlsa, shirkatning soliqqa tortiladigan operatsiyalari boʻyicha umumiy hisobni aynan shu ishtirokchi yuritishi kerak.

Muhim jihat: bu qoida shartnoma shirkat ishlarini yuritishni kimga topshirganiga bogʻliq emas. Ishtirokchilar ishlarni bir sherik boshqarishiga, soliq hisobini esa boshqasi yuritishiga kelishishi mumkin — lekin soliq majburiyatlari baribir 275-moddaga koʻra aniqlangan ishonchli shaxsga yuklanadi, loyihani amalda boshqarayotgan shaxsga emas.

Amaliy xulosa: shartnoma imzolanishidan oldin qaysi ishtirokchi rezident ekanini aniqlang va shartnomada soliq maqsadlari uchun ishonchli shaxs kimligini aniq yozing. Agar rezidentlar bir nechta boʻlsa, buni yozma kelishib qoʻygan maʼqul, shunda soliqni kim hisoblashi kerakligi haqida nizo chiqmaydi.

Ishonchli shaxsning vazifalari

Kodeks ishonchli shaxsga QQS boʻlimi boʻyicha soliq toʻlovchining majburiyatlarini yuklaydi. Amalda bu shirkat operatsiyalari boʻyicha barcha harakatlarni anglatadi: sotuvdan soliq hisoblash, hisobot topshirish, byudjetga toʻlash, xaridorlarga hisobvaraq-fakturalar yozish.

Alohida belgilangan: shartnoma doirasida tovar va xizmatlar sotilganda ishonchli shaxs soliq qonunchiligida belgilangan tartibda hisobvaraq-fakturalar yozishi shart. Ularni boshqa ishtirokchi nomidan yoki «shirkat nomidan» yozib boʻlmaydi — soliq maqsadlari uchun bunday subyekt yoʻq.

• qaysi operatsiyalar birgalikdagi faoliyatga, qaysilari ishonchli shaxsning oʻz faoliyatiga tegishli ekanini aniqlash;
• shirkat operatsiyalari boʻyicha QQSni hisoblash va oʻz hisobotida aks ettirish;
• xaridorlarga shu operatsiyalar boʻyicha hisobvaraq-fakturalar yozish;
• shartnoma boʻyicha ulushlar, xaridlar va xarajatlarni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash;
• qolgan ishtirokchilarni hisoblangan va hisobga olingan summalar haqida xabardor qilish.

QQSni hisobga olish: faqat ishonchli shaxsda

Soliq kodeksining 266-moddasidagi umumiy qoidaga koʻra, soliq toʻlovchi shartlar bajarilganda hisoblangan soliqni olingan tovar va xizmatlar boʻyicha soliq summasiga kamaytirish huquqiga ega. Shartlar orasida soliq summasi ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura mavjudligi va yetkazib beruvchining QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgani bor. Shirkat uchun bu shartlar maxsus norma bilan toʻldirilgan.

Shartnoma doirasida ishlab chiqarish yoki sotish uchun olingan tovar va xizmatlar boʻyicha soliq faqat ishonchli shaxsda va faqat sotuvchilar aynan shu shaxsga yozgan hisobvaraq-fakturalar boʻlsa hisobga olinadi. Demak, yetkazib beruvchi xato bilan hisobvaraq-fakturani boshqa ishtirokchiga yoki «oddiy shirkat»ga yozsa, ishonchli shaxsda bu hujjat boʻyicha hisobga olish huquqi yoʻq, hujjat yozilgan ishtirokchida esa uni birgalikdagi faoliyat boʻyicha hisobga olish uchun asos yoʻq.

Shuning uchun loyiha xaridlarida yetkazib beruvchilarga ishonchli shaxs rekvizitlarini koʻrsatish kerak. Buni birinchi toʻlovdan oldin tekshiring: davr tugagach hujjatlarni tuzatish qiyinroq va uzoqroq.

Alohida hisob va har bir shartnoma boʻyicha alohida yuritish

Agar ishonchli shaxs shirkatdan tashqari oʻz biznesini ham yuritsa, hisobga olish huquqi faqat alohida hisob boʻlganda vujudga keladi: shartnoma operatsiyalari uchun tovar va xizmatlar qolgan faoliyatda ishlatiladiganlardan ajratilishi kerak. Bunday ajratish boʻlmasa, inspektor aralash xaridlar boʻyicha eʼlon qilingan hisobga olishni butunlay shubha ostiga qoʻyishi mumkin.

Qoʻshimcha ravishda kodeks operatsiyalar hisobini har bir shartnoma boʻyicha alohida yuritishni talab qiladi. Agar ishonchli shaxs ikkita shirkatda qatnashsa, har biri uchun alohida registrlar, alohida birlamchi hujjatlar va hisobvaraq-fakturalar boʻyicha alohida analitika kerak.

Misol (shartli raqamlar, sizning kompaniyangiz uchun hisob-kitob emas). Ishonchli shaxs loyiha xaridlari boʻyicha soliq summasi 30 mln va 10 mln soʻm boʻlgan hisobvaraq-fakturalar oldi; yana 5 mln soliq uning oʻz faoliyatiga tegishli. Shirkat operatsiyalari boʻyicha u 50 mln soliq hisobladi. Hisob ajratilgan boʻlsa, byudjetga 50 − (30 + 10) = 10 mln ketadi, 5 mln esa oʻz faoliyatining umumiy qoidalari boʻyicha hisobga olinadi. Hisob ajratilmagan boʻlsa, aynan shu 40 mln loyihaga tegishli ekanini isbotlash qiyin boʻladi.

Ishtirokchilarning odatiy xatolari

Eng koʻp uchraydigan buzilishlar hisob-kitob bilan emas, hujjatlar va tashkil etish bilan bogʻliq.

• ishonchli shaxs belgilanmagan va har bir ishtirokchi soliqni oʻzicha hisoblaydi;
• yetkazib beruvchilar hisobvaraq-fakturalarni boshqa ishtirokchiga yoki shirkatga yozgan;
• oʻz faoliyatini ham yuritayotgan ishonchli shaxsda alohida hisob yoʻq;
• bir nechta shartnoma operatsiyalari birga yuritiladi;
• ulushni mulk bilan kiritish oʻzi soliq harakatlarini talab qilmaydi deb hisoblanadi va uning oqibatlari alohida tahlil qilinmaydi;
• yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi emas, ammo soliq baribir hisobga olingan.

Birgalikdagi faoliyat boshlanishidan oldin nima qilish kerak

Soliq modelini boshida qoʻyish tekshiruvdan keyin tuzatishdan osonroq. Shartnoma hali imzolanmagan yoki bajarilish boshlanmagan paytda bir necha qadamni bosib oʻtishni tavsiya etamiz.

Agar davr yopilgan va hujjatlar notoʻgʻri rasmiylashtirilgan boʻlsa, baholashni kameral tekshiruv yoki qaytarish uchun ariza berishdan oldin oʻtkazgan yaxshi. Biz shartnomani, hisob va birlamchi hujjatlarni tahlil qilamiz, hisobga olish mumkin boʻlgan summani hisoblaymiz va asos tayyorlaymiz.

• ishonchli shaxsni aniqlash va shartnomaga yozish;
• boshqa ishtirokchilar xarajatlari haqida maʼlumotni ishonchli shaxsga uzatish tartibini kelishish;
• yetkazib beruvchilarga hisobvaraq-fakturalar uchun ishonchli shaxs rekvizitlarini yuborish;
• hisob tizimida shartnoma boʻyicha alohida hisobni sozlash;
• qaysi xaridlar aralash boʻlishini oldindan baholash va ularni ajratish usulini belgilash;
• har davrda hisobvaraq-fakturalarni shartnoma bilan solishtiradigan maʼsul shaxsni tayinlash.