Qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari uchun nol QQS stavkasi 2026: shartlar va qaytarish

SK 264-moddasi toʻrtinchi qismi nimani belgiladi

Kodeks matniga koʻra, qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari yetishtirgan va qishloq xoʻjaligi mahsulotlari roʻyxatiga kiritilgan tovarlarni sotish aylanmasiga nol stavka qoʻllanadi. Paxta va don bu normadan istisno qilingan. Roʻyxatni Qishloq xoʻjaligi vazirligi va Soliq qoʻmitasi birgalikda tasdiqlaydi, shuning uchun «qishloq xoʻjaligi mahsuloti» haqidagi umumiy tasavvurga emas, aynan shu roʻyxatning amaldagi tahririga tayanish kerak.

Norma 264-moddaga 2025-yil 25-dekabrdagi ZRU-1108-son Qonun bilan qoʻshilgan va 2026-yil 1-yanvardan amal qiladi. Demak, shu sanadan oldingi aylanmalar unga tushmaydi. Kodeksda QQSning bazaviy stavkasi 12 foiz etib belgilangan, shu sababli oddiy va nol stavka oʻrtasidagi farq xaridorlar uchun ham, ishlab chiqaruvchining oʻzi uchun ham sezilarli.

Nol stavkani kim va qaysi tovarlar uchun qoʻllay oladi

Norma qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchisi «yetishtirgan» tovarlar haqida gapiradi. Shuning uchun birinchi savol — maqom: siz oʻzingiz yetishtirgan mahsulotni ishlab chiqarasizmi yoki qayta sotuvchimisiz. Sotib olib qayta sotilgan tovar «yetishtirilgan» degan ifodaga sigʻmaydi; bu xulosani ogʻzaki izohlarga emas, roʻyxat va boshlangʻich hujjatlarga tayanib tasdiqlash kerak.

Ikkinchi savol — roʻyxatdagi oʻrin. Tovar roʻyxatda nomlangan boʻlsa, aylanma 0% boʻyicha oʻtadi. Nomlanmagan boʻlsa yoki boshqa shaklda berilgan boʻlsa (masalan, yangi mahsulot oʻrniga qayta ishlangan mahsulot), nol stavka uchun asos yoʻq va soliqqa tortishning umumiy tartibi qoʻllanadi.

• Paxta va don — 264-modda toʻrtinchi qismi boʻyicha nol stavka qoʻllanmaydi.
• Roʻyxatda yoʻq tovar — QQS boʻyicha umumiy qoidalar asosida oddiy soliqqa tortish.
• 2026-yil 1-yanvargacha boʻlgan aylanma — norma hali amalda boʻlmagan.

Nol stavkada kiruvchi QQSni hisobga olish

Nol stavkaning asosiy amaliy foydasi — hisobga olish huquqi. 266-moddaga koʻra, olingan tovar va xizmatlar boʻyicha soliq, agar ular aylanmasi, jumladan nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatilsa, hisobga olinadi. Xoʻjalik uchun bu oʻgʻitlar, himoya vositalari, texnika, yoqilgʻi, qadoqlash, transport — agar yetkazib beruvchilar QQS bilan ishlasa.

Koʻpincha unutiladigan shart: hisobvaraq-fakturada QQS summasi alohida koʻrsatilgan boʻlishi va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak. QQSsiz ishlaydigan yetkazib beruvchidan xarid qilgan boʻlsangiz, hujjatda soliq yoʻq va qaytariladigan narsa ham yoʻq. Shuningdek hisobvaraq-fakturalar xatosiz rasmiylashtirilganini tekshiring: yetkazib beruvchi maʼlumotlari bilan nomuvofiqlik hisobga olishni rad etish sababi boʻlishi mumkin.

Qoplash va tezlashtirilgan tartib qanday ishlaydi

Soliq davri yakunida hisoblangan toʻlanadigan summa manfiy chiqsa, soliq toʻlovchi 274-modda boʻyicha qoplash huquqiga ega. Umumiy qoidaga koʻra, bu summa kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi. Pulni zachyot sifatida emas, qaytarib olish uchun soliq hisobotini topshirishda summani qaytarish haqida soliq organini xabardor qilish kerak.

274-modda ayrim toifalar uchun tezlashtirilgan tartibni nazarda tutadi. 2026-yildan ularning roʻyxatiga qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari, paxta va donni hisobga olmaganda, kiritilgan (toʻrtinchi qismning 8-bandi). Tezlashtirilgan qoplashning umumiy muddati — yetti kun, 8-band boʻyicha soliq toʻlovchilar uchun esa avtomatik rejimda uch kun ichida.

Muhim ogohlantirish: tezlashtirilgan toʻlov tekshiruvni bekor qilmaydi. Summaning asoslanganligini kameral soliq tekshiruvi umumiy tartibda oʻtkazadi. Agar uning natijasida summa yoki uning bir qismi asossiz deb topilsa, uni qoplangan sanadan toʻlangan sanagacha penya hisoblab budjetga qaytarish kerak. Qoplash tartibi va shartlarini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi, shuning uchun ariza shakli va hujjatlar roʻyxatini amaldagi nizom bilan solishtiring.

Shartli raqamlarda hisob-kitob misoli

Misol shartli va real xoʻjalikni aks ettirmaydi. Faraz qilaylik, xoʻjalik oy davomida roʻyxatdagi mahsulotni nol stavka boʻyicha 500 shartli birlikka sotdi, soliq 0 hisoblandi. QQS toʻlovchilaridan 12 foiz soliq bilan qilingan xaridlar soliqsiz 100 shartli birlikni tashkil etdi, yaʼni kiruvchi QQS 12 shartli birlikka teng.

Toʻlanadigan soliq: 0 − 12 = −12. Natija manfiy, demak qoplanadigan summa yuzaga keladi. Agar hisobotni qaytarish haqidagi xabarnoma bilan topshirsangiz va xaridlarni hisobvaraq-fakturalar bilan tasdiqlasangiz, bu summa tezlashtirilgan tartibda koʻrib chiqiladi. Xaridlarning bir qismi QQSsiz yetkazib beruvchidan boʻlsa yoki hisobvaraq-fakturada xato boʻlsa, hisobga olish shu ulushga kamayadi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

QQS boʻyicha hisobot soliq davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi. Qaytarish aynan shu hisobotda soʻraladi, shuning uchun tayyorgarlikni oldindan boshlagan maʼqul.

• Sotilayotgan har bir pozitsiyani Qishloq xoʻjaligi vazirligi va Soliq qoʻmitasining amaldagi roʻyxati bilan solishtiring.
• Aylanmani ajrating: roʻyxat boʻyicha — 0%, qolganlari — umumiy tartibda va kiruvchi soliqning alohida hisobini yuriting.
• Yetkazib beruvchilarning hisobvaraq-fakturalarini yigʻing va har birining QQS toʻlovchisi maqomini tekshiring.
• Hisobotni muddatida topshiring va qaytarishni belgilang; yetishtirish va sotishni tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang.
• Paxta va donni nol stavkaga kiritmang, qayta sotilgan tovarni «yetishtirilgan» deb hisoblamang.
• Tekshiruv boʻlmaydi deb hisoblamang: tezlashtirilgan toʻlov kameral tekshiriladi, summani penya bilan qaytarish majburiyati yuzaga kelishi mumkin.