Doimiy muassasasiz xorijiy kompaniyani soliq hisobiga qoʻyish

Xorijiy kompaniya qachon hisobga qoʻyiladi

Soliq kodeksi “har ehtimolga qarshi” hisobga qoʻyishni talab qilmaydi: asoslar 128–130-moddalarda va elektron xizmatlar haqidagi bobda sanab oʻtilgan. Amaliyot uchun ularni toʻrt holatga ajratish qulay.

Birinchisi — vakolatxona yoki doimiy muassasa orqali faoliyat yuritish: bunday shaxslar faoliyat joyi boʻyicha hisobga qoʻyiladi. Ikkinchisi — boshqa alohida boʻlinma orqali faoliyat: ariza asosida hisobga qoʻyish. Uchinchisi — Oʻzbekistonda jismoniy shaxslarga elektron xizmatlar koʻrsatish. Toʻrtinchisi — birjalarda va uyushtirilgan savdolarda operatsiyalar. Alohida, soliq rezidenti sifatida hisobga qoʻyilish ham mavjud, lekin u ixtiyoriy va kompaniyaning oʻz arizasi bilan amalga oshiriladi.

• vakolatxona yoki doimiy muassasa orqali faoliyat — faoliyat amalga oshiriladigan joy boʻyicha hisobga qoʻyish (128-modda);
• boshqa alohida boʻlinmalar — ariza asosida hisobga qoʻyish (129-modda);
• jismoniy shaxslarga vositachilarsiz hisob-kitob bilan elektron xizmatlar — 279-modda boʻyicha hisobga qoʻyish;
• birja va kripto-birja operatsiyalari hamda uyushtirilgan savdolarda aksiyalar olish-sotish — savdo oʻtkaziladigan joy boʻyicha hisobga qoʻyish (128-modda);
• oʻzini soliq rezidenti deb tan olish — kompaniya arizasi bilan (129-modda).

Muddatlar: 30 kun, 183 kun va 15 kun

Xorijiy yuridik shaxs uchun umumiy muddat — Oʻzbekistondagi faoliyat boshlangan kundan boshlab ottiz kalendar kundan kechiktirmay hisobga qoʻyish toʻgʻrisida ariza berish. Hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi ariza faoliyat toʻxtatilgan kundan boshlab oʻn besh kalendar kundan kechiktirmay beriladi (129-modda).

Doimiy muassasa uchun alohida qoida amal qiladi (130-modda). Ariza faoliyat boshlangan kundan boshlab 183 kalendar kundan kechiktirmay beriladi. Biroq shartnoma 183 kundan ortiq muddatga tuzilgan boʻlsa, muddat faoliyat boshlangan kundan boshlab 30 kalendar kungacha qisqaradi. Bir nechta shartnoma boʻyicha umumiy muddat 183 kundan oshsa ham xuddi shu qoida qoʻllanadi: u holda muddat faoliyat boshlangan kundan yoki umumiy muddat 183 kundan oshib ketgan shartnoma tuzilgan kundan hisoblanadi.

Shartli raqamlardagi misol. Xorijiy kompaniya 200 kunlik montaj shartnomasini imzolab, ishni 1-martda boshladi. Shartnoma muddati 183 kundan ortiq boʻlgani uchun ariza 31-martdan kechiktirmay berilishi kerak, yarim yil kutish mumkin emas.

Elektron xizmatlar: alohida hisobga qoʻyish tartibi

Xorijiy kompaniya jismoniy shaxslarga elektron xizmatlar koʻrsatsa, xizmatlar koʻrsatilgan joy Oʻzbekiston deb topilsa va u toʻlovni vositachilarsiz oʻzi qabul qilsa, u ariza va Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydigan hujjatlar roʻyxati asosida hisobga qoʻyiladi (279-modda). Muddat oʻsha: xizmatlar koʻrsatish boshlangan kundan boshlab 30 kalendar kundan kechiktirmay.

Hisob-kitoblar vositachilar zanjiri orqali amalga oshirilsa, soliq agenti deb jismoniy shaxslar bilan bevosita hisob-kitob qiladigan vositachi tan olinadi va aynan u hisobga qoʻyiladi. Xizmatlarni Oʻzbekiston yuridik shaxslari sotib olsa, soliq agentlari xaridorlarning oʻzi boʻladi (278-modda).

Bunday xizmatlar boʻyicha soliq davri — chorak. Hisobot shaxsiy kabinet orqali chorak tugaganidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi, soliq esa hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi. Xorijiy valyutadagi tushum toʻlov kelib tushgan oyning oxirgi kuniga Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblanadi. Internet orqali koʻrsatilgan har bir xizmat elektron xizmat emas: masalan, elektron pochta orqali maslahat berish 282-moddada ulardan chiqarilgan.

Muhim: Kodeks matnida bu normalar yonida 2026-yil 12-dekabrdan kuchga kiradigan oʻzgarishlar belgilangan. Ariza berishdan oldin amaldagi tahrirni tekshiring.

Qanday hujjatlar tayyorlanadi

Hisobga qoʻyish uchun hujjatlarning aniq roʻyxatini Davlat soliq qoʻmitasi tasdiqlaydi (129-modda), shuning uchun ariza berishdan oldin amaldagi roʻyxat bilan tanishing. Doimiy muassasa uchun Kodeks asosiy toʻplamni nomlaydi: davlat tiliga tarjima qilingan asl nusxalar yoki notarial tasdiqlangan nusxalar.

• kompaniya tuzilgan davlatdagi davlat roʻyxatidan oʻtganlik haqidagi hujjat;
• maxsus ruxsatnomalar yoki litsenziyalar — agar mavjud boʻlsa;
• Oʻzbekistonda kompaniya nomidan harakat qilish huquqini tasdiqlovchi ishonchnoma yoki boshqa hujjat — agar mavjud boʻlsa;
• ijrosi doimiy muassasa paydo boʻlishiga olib keladigan shartnoma — agar mavjud boʻlsa;
• xorijiy hujjatlar uchun legallashtirish yoki apostil, notarial tarjima va ularga ketadigan vaqtni oldindan rejalashtiring — amalda aynan shular koʻp vaqt oladi.

Odatiy xatolar va xavflar

Asosiy xato — muddatni Oʻzbekistondagi roʻyxatdan oʻtgan kundan yoki birinchi toʻlovdan emas, faoliyat boshlangan kundan hisoblash kerakligini unutish. Ikkinchisi — bir nechta shartnoma boʻyicha umumiy muddatni kuzatmaslik: har biri alohida qisqa, lekin birgalikda 183 kundan oshadi. Uchinchisi — jismoniy shaxslarga elektron xizmatlarni oddiy maslahat va biznes uchun dasturlar bilan adashtirish: elektron xizmatlar bobi faqat 282-moddada belgilangan xizmatlarga qoʻllanadi.

Alohida xavf: soliq organi soliq qonunchiligi talablarini buzgan xorijiy yuridik shaxsni uning arizasiz hisobdan chiqarishga haqli (129-modda). Hisobga qayta qoʻyilish uchun yangi ariza berish kerak boʻladi.

• muddat faoliyat boshlangan kundan hisoblanadi, Oʻzbekistonda roʻyxatdan oʻtgan kundan emas;
• barcha shartnomalar boʻyicha davrlarni qoʻshib hisoblang;
• elektron xizmatlarni oddiy maslahatlardan farqlang;
• topshirilganlik tasdigʻini va hujjatlar tarjimasini saqlang;
• hisobdan chiqarish uchun arizani 15 kunlik muddatda bering.

Harakatlar tartibi

Avval hisobga qoʻyish asosini aniqlang: doimiy muassasa yoki alohida boʻlinma bormi, jismoniy shaxslarga elektron xizmatlar koʻrsatilyaptimi, birja operatsiyalari bormi. Soʻng faoliyat boshlangan sana va shartnoma muddatlarini qayd eting, soliq organidan hujjatlarning amaldagi roʻyxatini soʻrang, legallashtirilgan va tarjima qilingan hujjatlarni tayyorlang va arizani muddatida bering. Hisobga qoʻyilgach, hisobot va toʻlovlar kalendarini yuriting, faoliyat tugaganda esa hisobdan chiqarish arizasini unutmang.