QQSdan ozod qilinadigan moliyaviy xizmatlar: qarzlar, foizlar, kafolatlar va qimmatli qogʻozlar

Nima ozod etilgan: SK 244-modda roʻyxati

244-modda «quyidagi moliyaviy xizmatlar soliq solishdan ozod etiladi» degan jumla bilan boshlanadi. Undan keyin bandlar roʻyxati keladi va bank boʻlmagan kompaniya uchun hammasi birdek amaliy ahamiyatga ega emas. Birinchi band bank operatsiyalariga bagʻishlangan, qolganlari esa oddiy tashkilot ham bajara oladigan operatsiyalarni tavsiflaydi.

Bank boʻlmagan kompaniyada roʻyxatdan koʻpincha quyidagi bandlar uchraydi.

• 7-band: pul shaklida va qimmatli qogʻozlar bilan kreditlar va qarzlar berish, shu jumladan ular boʻyicha foizlar, shuningdek REPO operatsiyalari.
• 3-band: yuridik shaxslar ustav kapitalidagi ulushlarni, paylarni, qimmatli qogʻozlar va hosila moliyaviy vositalarni realizatsiya qilish; hosila vositaning soliqqa tortiladigan bazaviy aktivini realizatsiya qilish bundan mustasno.
• 6-band: qarz shartnomalari va kredit shartnomalari boʻyicha kreditorning talab huquqlarini oʻtkazish va sotib olish.
• 5-band: forfeyting va faktoring operatsiyalari.
• 8-band: moliyaviy ijara (lizing) — faqat foiz daromadlarini olish qismida.
• 9-band: qimmatli qogʻozlar bilan operatsiyalar, jumladan saqlash, huquqlarni hisobga olish, oʻtkazish, reyestrlarni yuritish va savdolarni tashkil etish; ularni tayyorlash xizmatlari bundan mustasno.

Qarzlar va foizlar: aynan nima ozod etilgan

244-moddaning 7-bandiga koʻra, ozod etish qarz berishni va u boʻyicha foizlarni qamrab oladi. Demak, oʻzaro bogʻliq kompaniyaga qarz berilganda foiz daromadiga QQS hisoblanmaydi. Muhimi, aynan qarz operatsiyasi ozod etilgan: agar qarz bilan birga kompaniya tovar sotsa, xizmat koʻrsatsa yoki bitimni tuzish boʻyicha maslahat uchun alohida haq olsa, bu aylanmalar mustaqil baholanadi.

Lizing uchun norma torroq: shartnoma boʻyicha faqat foiz daromadlari ozod etiladi, lizing beruvchining butun tushumi emas. Agar lizing shartnomasida mol-mulk yetkazib berish, sugʻurta yoki xizmat koʻrsatish ham boʻlsa, har bir qismni alohida tasniflash va buni hisob siyosati hamda shartnomada mustahkamlash kerak.

Qimmatli qogʻozlar va ulushlar bilan operatsiyalar 3 va 9-bandlar boʻyicha ozod etilgan, biroq hosila vositalarning bazaviy aktivi uchun istisno bu ifoda shartsiz emasligini koʻrsatadi: har qanday nostandart bitimni modda matni boʻyicha tekshirish lozim.

Kafolat va kafillik: nega oddiy javob yoʻq

«Bank kafolati QQS» soʻrovi 244-moddaning 1-bandiga taalluqli: unda bank operatsiyalari sanab oʻtilgan, ular orasida uchinchi shaxslar uchun pul shaklida bajarishni nazarda tutuvchi kafillik berish ham bor. 1-band bank operatsiyalari haqidagi soʻzlar bilan boshlanadi va bank boʻlmagan kompaniya uchun bu muhim nuqta.

Oddiy tashkilot bank operatsiyalarini bajarmaydi, shu sababli uning kafilligi uchun haq ozod etilgan degan xulosani alohida asoslash va hujjatlar bilan tasdiqlash kerak. Kafil haqi va qarzdor uchun toʻlangan summalar boshqa kompaniya uchun kafillik va kafolat haqidagi materialda batafsil koʻrilgan. Bu yerda esa shuni bilish kifoya: moddada «har qanday kafolat QQSsiz» degan tayyor qoida yoʻq.

Alohida hisob: SK 268-modda va kirish QQS

Kompaniyada ham soliqqa tortiladigan, ham ozod etilgan aylanmalar boʻlsa, hisobga olish uchun faqat soliqqa tortiladigan aylanmaga toʻgʻri keladigan soliq summasi qabul qilinadi. Summani aniqlash usulini soliq toʻlovchi oʻzi tanlaydi: alohida, proporsional yoki ikkalasi birgalikda.

Alohida usulda kompaniya sotib olingan tovar va xizmatlarni hamda ular boʻyicha toʻlangan soliqni — soliqqa tortiladigan va ozod etilgan aylanmalar uchun ishlatiladiganlarini — alohida hisobga oladi. Faoliyat turlari boʻyicha ajratib boʻlmaydigan umumiy xarajatlar boʻyicha proporsiya qoʻllaniladi. Odatiy umumiy xarajatlar: ofis ijarasi, buxgalteriya, yuristlar, dasturiy taʼminot.

Proporsional usulda hisobga olish ulushi soliqqa tortiladigan aylanmaning soliqsiz umumiy aylanmadagi solishtirma ogʻirligiga teng boʻlib, joriy kalendar yil boshidan oʻsib boruvchi yakun bilan aniqlanadi. Shuning uchun foizni har davrda qayta hisoblash kerak, uni bir marta qotirib qoʻymaslik lozim.

Proporsional usulda hisobga olinmagan soliq foyda soligʻini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar tarkibida hisobga olinadi. Soliqqa tortiladigan aylanma ulushi kichik kompaniyalar uchun alohida chegara bor: agar joriy soliq davrida u umumiy aylanmaning 5 foizidan oshmasa, olingan tovar va xizmatlar boʻyicha soliqni ularning qiymatiga toʻliq oʻtkazish mumkin.

Shartli proporsiya misoli

Quyidagi raqamlar tasvir uchun keltirilgan, aniq kompaniya maʼlumoti emas. Faraz qilaylik, yil boshidan soliqsiz aylanma 1 000 mln soʻmni tashkil etdi: 600 mln — soliqqa tortiladigan xizmat sotuvi, 400 mln — berilgan qarzlar boʻyicha 244-modda bilan ozod etilgan foizlar. Soliqqa tortiladigan aylanmaning solishtirma ogʻirligi — 60 foiz.

Faraz qilaylik, umumiy xarajatlardagi kirish QQS 50 mln soʻm. Hisobga olish uchun 30 mln soʻm (60 foiz) qabul qilinadi, qolgan 20 mln soʻm hisobga olinmaydi va 268-modda tartibida foyda soligʻi boʻyicha xarajatlarda aks ettiriladi. Agar alohida hisobvaraq-faktura faqat qarzlarga xizmat koʻrsatishga tegishli boʻlsa, u boʻyicha soliq umuman hisobga olinmaydi: 267-modda soliqdan ozod etilgan aylanmalar uchun tovar va xizmatlar boʻyicha hisobga olishni taqiqlaydi.

Harakatlar tartibi, hujjatlar va tipik xatolar

Avval barcha operatsiyalarni 244-modda roʻyxati boʻyicha ajratib, har birini, shu jumladan hamroh toʻlovlarni ham, alohida tasniflash kerak. Soʻng hisob siyosatida tanlangan usulni — alohida, proporsional yoki aralash — va umumiy xarajatlarni taqsimlash qoidasini mustahkamlang. Keyin yil davomida davrlar boʻyicha registr yuriting va ulushni oʻsib boruvchi yakun bilan qayta hisoblang.

Qoʻlingizda boʻlishi kerak hujjatlar: qarz va talabni oʻtkazish shartnomalari, foizlarni hisoblash boʻyicha koʻchirmalar, yetkazib beruvchilarning hisobvaraq-fakturalari reyestri (maqsadi boʻyicha ajratilgan), hisobga olish ulushi hisobi va operatsiya nega roʻyxatga kiritilgani asosi.

• Hamroh xizmatlarni alohida tahlil qilmasdan qarz berish: bitimni tashkil etish uchun komissiya soliqqa tortilishi mumkin.
• Barcha kirish QQSni «odatiy» hisobga olish, holbuki xarajatlarning bir qismi ozod etilgan aylanmalarga tegishli.
• Ozod etilgan faoliyat uchun asosiy vositalar: 267-moddaning 1-bandiga koʻra ular boʻyicha hisobga olish mumkin emas.
• Avval hisobga olingan soliqni tuzatmaslik: tovarlar keyinroq ozod etilgan aylanma uchun ishlatila boshlansa, 269-modda tuzatishni talab qiladi.
• Ogʻzaki tushuntirishlarga tayanish: Moliya vazirligi 244-modda qoʻllanilishi tartibi boʻyicha tushuntirishlar berishga haqli, murakkab holatlarda yozma pozitsiya kerak.