Qarzni kechish: qarzdor va kreditor uchun soliq oqibatlari

Qonun nima deydi: fuqarolik jihati

Qarzni kechish kreditorning talabdan voz kechishi sifatida rasmiylashtiriladi. Cheklov bitta: u boshqa shaxslarning kreditor mulkiga nisbatan huquqlarini buzmasligi kerak, masalan kreditorning oʻz kreditorlari huquqlarini (FK 348-modda). Shuning uchun kelishuvni imzolashdan oldin kreditorda shu talab bilan taʼminlangan toʻlanmagan majburiyatlar, garov yoki talab huquqini boshqaga berish yoʻqligini tekshiring.

Kechishdan alohida holatlar bor: qarz sud qaroriga koʻra, daʼvo muddati oʻtishi bilan yoki qarzdor tugatilishi bilan bekor boʻladi. Soliq hisobida ular ixtiyoriy voz kechishdan boshqacha koʻriladi.

Qarzdor: daromad paydo boʻladimi

Soliq kodeksida kechilgan qarzni toʻgʻridan-toʻgʻri qarzdorning daromadi deb atovchi alohida norma yoʻq. Tekshiruvda soliq organi odatda SKning 299-moddasiga murojaat qiladi: soliq toʻlovchi bepul olgan mulk va (yoki) xizmatlar, agar Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, uning daromadi deb topiladi, daromad esa bozor qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi va bu qiymat hujjat bilan tasdiqlanishi kerak.

Boshqa tomondan, SKning 304-moddasi soliqqa tortishda hisobga olinmaydigan daromadlarni sanaydi, ular orasida kredit yoki qarz shartnomalari boʻyicha mablagʻlar yoki mol-mulk, shuningdek bunday qarzlarni qaytarish hisobiga olingan mablagʻlar bor. Bu qarz majburiyatlari boʻyicha qarzdor uchun kuchli dalil: olingan qarz daromad deb topilmagan, uning keyingi bekor boʻlishi yangi mulk yaratmaydi. Tovar va xizmatlar uchun qarzdorlikda bunday dalil yoʻq, daromad deb topilish xavfi yuqoriroq.

Amaliy xulosa: kelishuvni imzolashdan oldin qarzning mohiyatini (qarz, tovar uchun toʻlov, avans, moliyaviy yordam) aniqlang, uning sizda hisobda qanday aks etganini koʻring va kechish qanday aks etishini oldindan hal qiling. Shubha boʻlsa, ogʻzaki kelishuvga emas, yozma maslahatga yoki soliq organining rasmiy javobiga tayaning.

Kreditor: kechilgan qarzni chegirish mumkinmi

Ixtiyoriy kechish va umidsiz qarzni hisobdan chiqarish — turli narsalar. SKning 313-moddasi umidsiz deb, sud qaroriga koʻra majburiyat bekor boʻlishi, qarzdor bankrot deb topilishi, tugatilishi, vafot etishi yoki daʼvo muddati oʻtishi sababli toʻlanishi mumkin boʻlmagan qarzni tan oladi. Kreditorning ixtiyoriy voz kechishi bu roʻyxatda yoʻq.

Bundan tashqari, umidsiz qarzlarni chegirishga faqat qarz hisobdan chiqarilgan va soliq toʻlovchining buxgalteriya hisobotida aks ettirilgan taqdirda ruxsat etiladi, u oldingi davrlarda soliqqa tortiladigan daromad olish bilan bogʻliq qarzlarga tegishli. Shuning uchun bu hodisalar boʻlmay turib shunchaki kechsangiz, chegirish asosi zaif boʻladi.

Teskari xavf ham bor. SKning 317-moddasi chegirilmaydigan xarajatlar qatorida bepul berilgan mol-mulk (xizmatlar) qiymatini va bunday berish bilan bogʻliq xarajatlarni, shu jumladan QQS summasini koʻrsatadi. Soliq organi qarzni kechishni bepul berish deb baholashi mumkin. Iqtisodiy asosni, masalan mijozni saqlab qolish yoki nizoni tinch hal etish doirasidagi qayta tuzishni, kelishuvning oʻzida va buyruqda bayon qilgan maʼqul.

QQS va tuzatishlar

SKning 257-moddasi tovarlar (xizmatlar) uchun toʻlov majburiyati umidsiz qarz deb topilib, 313-modda boʻyicha hisobdan chiqarilishi lozim boʻlgan hollarda soliq bazasini tuzatishga yoʻl qoʻyadi; tuzatish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi. Demak, QQS uchun ham qarz shunchaki tomonlar kelishuvi bilan kechilgani emas, umidsiz qarz mezonlariga mos boʻlishi kerak.

Agar qarz ilgari umidsiz deb topilib hisobdan chiqarilgan, keyin esa qaytarib olingan boʻlsa, daromad paydo boʻladi: SKning 301-moddasi ilgari chegirilgan xarajatlar yoki zararlarning qoplanishi daromadlariga joriy soliq davrida qoplangan, umidsiz deb topilgan talablar summalarini, shu jumladan bunday talablar huquqini boshqaga berish yoʻli bilan qoplanganlarini kiritadi.

Bosqichma-bosqich tartib va hujjatlar

• Qarzning asosi va summasini birlamchi hujjatlar boʻyicha aniqlang: shartnoma, hisobvaraq-faktura yoki dalolatnoma, toʻlov hujjatlari; kontragent bilan hisob-kitoblarni solishtirish dalolatnomasini imzolang.
• Qarzning mohiyatini va amaldagi normalarni belgilang: qarz, tovar (xizmat) uchun toʻlov, jarimalar, moliyaviy yordam.
• FK 348-modda shartlarini tekshiring: kreditor mulkiga nisbatan uchinchi shaxslar huquqlari yoʻqligiga ishonch hosil qiling.
• Qarzni kechish haqida yozma kelishuv yoki kreditorning talabdan bir tomonlama voz kechishini summa, asos va sana bilan rasmiylashtiring; iqtisodiy asosni ilova qiling.
• Buyruq chiqaring va buxgalteriya maʼlumotnomasini tayyorlang: kechish kreditorda va qarzdorda qanday aks etgani.
• Provodkalardan oldin ikki tomonning soliq oqibatlarini aniqlang: qarzdorning daromadi, kreditorning chegirmasi yoki chegirilmaydigan xarajati, QQS tuzatishi.
• Tekshiruv uchun hujjatlar toʻplamini saqlang va tomonlar amaliyotni bir xil aks ettirishi uchun matnlarni kelishib oling.

Odatiy xatolar va shartli misol

Eng koʻp uchraydigan xatolar: qarzdorda kechishni aks ettirmaslik va balansda kreditorlik qarzdorligini qoldirish; asos hujjatlarisiz qarzni umidsiz deb hisobdan chiqarish; kelishuvni orqaga sana bilan imzolash; amaliyotni huquqiy asossiz «hisobdan chiqarish» deb atash.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun toʻqib chiqarilgan). «A» MChJ «B» MChJga yetkazilgan tovarlar uchun 100 000 000 soʻm qarz; «B» sud nizosisiz va qarzdor tugatilmasdan qarzni kechish kelishuvini imzolaydi. «B»da qarzni SKning 313-moddasi boʻyicha umidsiz deb hisoblash uchun asos yoʻq, demak hisobdan chiqarish soliq bazasini kamaytirishi bahsli va soliq organi bepul berishni (SK 317-modda) koʻrishi mumkin. «A»da kechilgan summaga bepul olingan mol-mulk haqida pozitsiya (SK 299-modda) boʻlishi mumkin. Shuning uchun ikki tomon ham natijani oldindan baholab, iqtisodiy maqsadni kelishuvda mustahkamlashi lozim.