Asosiy vositalarni konservatsiya qilish: amortizatsiya va mol-mulk soligʻi

Konservatsiya va turib qolish bir narsa emas

Konservatsiya — obyektga qonunchilikda belgilangan tartibda beriladigan rasmiy maqom. Soliq kodeksi ham, 5-son BHMS ham oqibatlarni aynan shu tartibda konservatsiyaga oʻtkazilganlik bilan bogʻlaydi. Agar uskuna buyurtma yoʻqligi sababli shunchaki ishlatilmayotgan boʻlsa, unda konservatsiyaning soliq va hisob oqibatlari yoʻq: amortizatsiya davom etadi, mol-mulk soliq bazasida odatdagidek qoladi.

Shuning uchun birinchi qoida: direktorning ogʻzaki qaroriga yoki turib qolish dalolatnomasiga asoslanib hisob-kitobni oʻzgartirmang. Avval konservatsiyaga oʻtkazish hujjatlari kerak, hisobdagi oʻzgarishlar esa undan keyin. Tartib va hujjatlar roʻyxati konservatsiyani tartibga soluvchi hujjatlar bilan belgilanadi, ularni oʻtkazish sanasiga tekshirib oling: Soliq kodeksi va 5-son BHMS konservatsiya tartibining oʻzini yozmaydi, faqat unga havola qiladi.

Konservatsiyada soliq amortizatsiyasi

Soliq kodeksiga koʻra, amortizatsiya qilinadigan aktivlar tarkibidan qonunchilikda belgilangan tartibda konservatsiyaga oʻtkazilgan aktiv chiqarib tashlanadi, faqat konservatsiya davri uchun. Kodeks yana bir holni ajratadi — soliq toʻlovchining qaroriga koʻra oʻn ikki oydan ortiq rekonstruksiya yoki modernizatsiya qilinishi. Bular turli asoslar: konservatsiyasiz turib qolishga ularning hech biri taalluqli emas.

Bunday aktiv boʻyicha soliq amortizatsiyasini hisoblash uni amortizatsiya qilinadigan aktivlar tarkibidan chiqarilgan sanadan toʻxtatiladi va rekonservatsiya qilingan sanadan qayta tiklanadi. Amalda bu foyda soligʻi uchun shu davrda konservatsiyadagi obyektning amortizatsiya xarajatlari tan olinmasligini, rekonservatsiyadan keyin esa hisoblash davom etishini bildiradi. Toʻxtatish sanasi sifatida obyekt amortizatsiya qilinadigan aktivlar tarkibidan chiqarilgan sanani oling, shuning uchun buyruq sanasi va haqiqiy oʻtkazish sanasi birlamchi hujjatlarga mos kelishi kerak.

5-son BHMS boʻyicha buxgalteriya amortizatsiyasi

5-son BHMS umumiy qoidadan kelib chiqadi: foydali xizmat muddati davomida amortizatsiya toʻxtatilmaydi. Konservatsiya istisno sifatida koʻrsatilgan — obyektni toʻliq toʻxtatib qoʻshimcha qurish, qoʻshimcha jihozlash, rekonstruksiya, modernizatsiya va texnik qayta jihozlash bilan birga. Bundan tashqari, amortizatsiya qilinmaydigan aktivlar roʻyxatida belgilangan tartibda konservatsiyaga oʻtkazilgan asosiy vositalar ham keltirilgan.

Konservatsiya qilingan asosiy vositalar asosiy vositalar guruhlari tarkibida ham alohida ajratilgan, yaʼni hisobda ularni alohida satrda koʻrsatish qulay. Buni hisob siyosatida qayd eting: shunda soliq inspektoriga va auditorga obyekt boʻyicha nima uchun amortizatsiya ajratmalari yoʻqligini tushuntirish osonroq boʻladi.

Mol-mulk soligʻi: nima oʻzgaradi va nima oʻzgarmaydi

Yuridik shaxslar mol-mulk soligʻi koʻchmas mulkdan hisoblanadi, shuning uchun dastgohlar, transport va boshqa koʻchar texnika, hatto ishlatilmay turgan boʻlsa ham, u bilan soliqqa tortilmaydi. Mol-mulk soligʻi uchun konservatsiya masalasi binolar, inshootlar va tugallanmagan qurilish obyektlari uchun dolzarb.

Bino va inshootlar boʻyicha soliq bazasi — oʻrtacha yillik qoldiq qiymat. Qoldiq qiymat — mol-mulkning boshlangʻich (tiklash) qiymati bilan hisob siyosatidagi usullar boʻyicha hisoblangan amortizatsiya summasi oʻrtasidagi farq. Oʻrtacha yillik qiymat soliq davrining har oyi oxirgi kuniga qoldiq qiymatlar yigʻindisining oʻn ikkidan biri sifatida aniqlanadi. Agar konservatsiyadagi bino boʻyicha hisobda amortizatsiya hisoblanmasa, qoldiq qiymat kamaymaydi va baza deyarli oldingicha qoladi — bu odatiy, ammo kompaniya uchun yoqimsiz holat.

Haqiqiy kamayishni boshqa norma beradi. Soliq stavkasi 1,5 foiz, lekin konservatsiya qilinishi haqida Vazirlar Mahkamasi qarori qabul qilingan koʻchmas mulk va tugallanmagan qurilish obyektlari uchun 0,7 foiz stavka belgilangan. Eʼtibor bering: gap Vazirlar Mahkamasining qarori haqida, kompaniya rahbarining buyrugʻi haqida emas. Pasaytirilgan stavka faqat shunday obyektlarga qoʻllaniladi.

Konservatsiya qilingan obyektlarda yer soligʻi

Konservatsiya qilinishi haqida Vazirlar Mahkamasi qarorlari qabul qilingan obyektlar egallagan yer uchastkalariga konservatsiya davri uchun soliq stavkalariga 0,48 koeffitsiyent qoʻllaniladi. Shart oʻsha: Vazirlar Mahkamasining qarori. Koeffitsiyent yuridik shaxslarga belgilangan tartibda ajratilgan yer uchastkalariga taalluqli, shuning uchun qoʻllashdan oldin egalik asosini va tumaningiz stavkalarini tekshiring.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, binoning oʻrtacha yillik qoldiq qiymati 1 000 000 000 soʻm — raqam shartli. Umumiy 1,5 foiz stavka boʻyicha yillik soliq 15 000 000 soʻm boʻladi. Agar bino boʻyicha konservatsiya haqida Vazirlar Mahkamasi qarori qabul qilingan va 0,7 foiz stavka butun yil qoʻllansa, soliq 7 000 000 soʻm boʻladi, yaʼni 8 000 000 soʻm kam. Konservatsiya yilning faqat bir qismida boʻlgan boʻlsa, alohida hisoblang: stavka va davr qaror amal qilgan vaqtga qarab aniqlanadi, bazani esa kodeks har bir obyekt boʻyicha alohida aniqlashni buyuradi. Shubha boʻlsa, ikkala variantni hisoblab, hisob-kitobni deklaratsiya papkasida saqlang.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

Kompaniya uchun tavsiya etiladigan ketma-ketlik:

• Qaysi obyektlar uzoq muddatga foydalanishdan chiqarilganini aniqlash va ular amaldagi hujjatlar boʻyicha konservatsiyaga mosligini bilish.
• Konservatsiyaga oʻtkazishni belgilangan tartibda rasmiylashtirish va sanalar bilan birga barcha hujjatlarni saqlash.
• Bino va tugallanmagan qurilish uchun konservatsiya haqida Vazirlar Mahkamasi qarori borligini aniqlash: mol-mulk soligʻining pasaytirilgan stavkasi va yer soligʻi koeffitsiyenti shunga bogʻliq.
• Oʻzgarishlarni hisob siyosatida aks ettirish, amortizatsiyani oʻtkazish sanasidan toʻxtatish va rekonservatsiyadan keyin hisoblashga qaytish.
• Soliq hisobotida amortizatsiya, mol-mulk soligʻi bazasi va stavka oʻzaro mos ekanini tekshirish.
• Tipik xatolar: rasmiylashtirilgan konservatsiyasiz turib qolishda amortizatsiyani toʻxtatish; Vazirlar Mahkamasi qarorisiz 0,7 foiz stavkani qoʻllash; konservatsiyani rekonstruksiya bilan aralashtirib, sanalarni chalkashtirish; rekonservatsiyadan keyin amortizatsiyani qayta tiklashni unutish.