Asosiy vositalarni sotishda QQS: hisobga olish va tiklash

Asosiy vositani sotish — soliqqa tortiladigan aylanma

Tovarga boʻlgan mulk huquqini haq evaziga oʻtkazish tovarni sotish boʻyicha aylanma hisoblanadi. Stanok, transport yoki uskuna — tovar, shuning uchun QQS toʻlovchisi tomonidan ularni sotish “soliqdan tashqari chiqib ketish” emas, balki sotish aylanmasidir (SK 239-modda).

Bitim soliqdan ozod qilinmagan boʻlsa, umumiy stavka qoʻllanadi. Kodeks uni 12 foiz miqdorida belgilaydi, agar 36-bobda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa (SK 258-modda). Shu sababli odatda xaridorga QQS bilan hisobvaraq-faktura beriladi, hisoblangan soliq esa sotuv davri deklaratsiyasida aks ettiriladi.

Soliq bazasi qanday aniqlanadi

Soliq bazasi — sotilayotgan tovar qiymati, bunda tomonlar qoʻllagan narx olinadi va unga soliq kiritilmaydi (SK 248-modda). Hisobdagi qoldiq qiymat bu yerda baza emas: QQS sotish narxidan hisoblanadi, balans qiymatidan yoki moliyaviy natijadan emas.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun olingan, haqiqiy mijoz maʼlumoti emas): uskuna QQSsiz 100 000 000 soʻmga sotildi. 12% stavkada QQS 12 000 000 soʻmni tashkil etadi, xaridor 112 000 000 soʻm toʻlaydi. Chiqib ketishdan foyda yoki zarar — foyda soligʻi va buxgalteriya hisobi masalasi, ular QQS summasiga taʼsir qilmaydi.

Narxga eʼtibor bering. Soliq organlari bitim narxi bozor qiymatidan past yoki yuqori boʻlsa, bazani tuzatishga haqli, soliq toʻlovchi esa narx bozor narxlariga mosligini asoslab, bunga eʼtiroz bildirishi mumkin (SK 248-modda). Bogʻliq shaxslar oʻrtasida “qoldiq qiymat boʻyicha” sotish qoʻshimcha hisob-kitoblarning tipik sababi, shuning uchun baholash hisoboti yoki narx asoslarini oldindan tayyorlang.

Muddatidan oldin sotilsa, QQSni tiklash kerakmi

Keng tarqalgan xato fikr: “asosiy vositani N yildan oldin sotdingiz — hisobga olishni qaytaring”. Hisobga olishni tuzatish haqidagi normalarda bunday shartni topmadik. Asosiy vositalarni sotib olishda hisobga olingan soliq toʻliq hajmda qabul qilinadi (SK 266-modda), tuzatish esa egalik muddatiga emas, balki obyektdan qanday foydalanilishiga bogʻliq.

Kodeks ilgari qabul qilingan summani tuzatish asoslarini sanab oʻtadi. Ular orasida — tovarlardan keyinchalik soliqdan ozod qilingan aylanma uchun foydalanish (SK 269-modda). Asosiy vositalar uchun tartib SK 270-moddada batafsil bayon etilgan: soliq summasi tuzatish sanasidagi balans (qoldiq) qiymatiga mutanosib ravishda, qayta baholashsiz qayta hisoblanadi.

Amaliy xulosa: obyekt soliqqa tortiladigan faoliyat uchun sotib olingan va QQS bilan sotilayotgan boʻlsa, keltirilgan normalarda erta sotilgani uchun alohida “jarima” tarzidagi tiklash yoʻq. Ammo bitimdan oldin obyektdan foydalanish tarixini tekshiring: u hech boʻlmaganda qisman QQSdan ozod aylanmalar uchun ishlagan boʻlsa, tuzatish boʻlishi mumkin. Munozarali holatlarda soliq organidan yozma tushuntirish soʻrang yoki soliq auditini oʻtkazing.

Asosiy vosita boʻyicha hisobga olishni tuzatish qachon baribir kerak

Asosiy vositalar boʻyicha tuzatish obyektning vazifasi oʻzgarganda yuzaga keladi. Soliq hisobga olingan obyekt soliqdan ozod aylanma uchun ishlatila boshlansa, soliq summasi SK 270-modda tartibida tuzatiladi. Istisno: toʻliq amortizatsiya qilingan obyektlar va foydalanishga topshirilganiga 10 yildan oshgan obyektlar.

Tuzatish ilgari hisobga olingan soliq summasidan, tuzatish sanasidagi qoldiq qiymatga mutanosib ravishda, qayta baholashsiz hisoblanadi. Tuzatish summasi obyektning balans qiymatini oshiradi, foyda soligʻini birdaniga kamaytirmaydi. Obyekt bir vaqtning oʻzida soliqqa tortiladigan va ozod qilingan aylanma uchun ishlatilsa, soliqning tiklanadigan qismi yil boshidan oshib boruvchi yigʻindi bilan umumiy sotuvdagi ozod qilingan sotuv ulushiga mutanosib aniqlanadi.

Tuzatish tegishli holatlar yuzaga kelgan soliq davrida aks ettiriladi (SK 269-modda). Agar uni oʻtgan davrda qoldirib ketganingizni bilib qolsangiz, aniqlashtirilgan deklaratsiya topshiring va penya xavfini baholang.

Teskari holat: obyekt hisobga olishsiz sotib olingan

Asosiy vositalar boʻyicha barcha QQS hisobga olinmaydi. Masalan, soliqdan ozod aylanmaga ega tovar va xizmatlarni ishlab chiqarish yoki sotish uchun moʻljallangan asosiy vositalarni sotib olishda soliq hisobga olinmaydi (SK 267-modda). Bunday soliq obyekt qiymatiga kiradi.

Keyinchalik obyekt soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatila boshlansa, hisobga olish SK 270-modda boʻyicha tuzatish orqali mumkin — toʻliq amortizatsiya qilingan va “eski” obyektlarga nisbatan xuddi shunday cheklovlar bilan. Bunday obyektni QQS bilan sotish baribir SK 239 va 248-moddalardagi umumiy qoidalarga koʻra amalga oshiriladi.

Sotishdan oldingi harakatlar tartibi

• Obyekt maqomini aniqlang: u qaysi faoliyatda ishlatilgan va soliq qaysi aylanmalar boʻyicha hisobga olingan.
• Sotib olishning dastlabki hisobvaraq-fakturasini va hisobga olingan QQS summasini toping, asosiy vosita kartochkasi bilan solishtiring.
• Bozor narxini tasdiqlang (baholash, narxnomalar, oʻxshash bitimlar), ayniqsa xaridor bogʻliq shaxs boʻlsa.
• 12% stavkada QQS bilan hisobvaraq-faktura bering va aylanmani sotuv davri deklaratsiyasida aks ettiring.
• Obyekt qisman ozod qilingan faoliyatda ishlatilgan boʻlsa, SK 270-modda boʻyicha tuzatishni hisoblang va hisob-kitobni saqlab qoʻying.
• Shartnoma, qabul-topshirish dalolatnomasi va hisob-kitobni saqlang — kameral tekshiruvda ular soʻraladi.

Tipik xatolar

QQSni sotish narxi oʻrniga qoldiq qiymatdan hisoblash; asosiy vositani asossiz past narxda sotish; obyekt vazifasi oʻzgarganda tuzatishni unutish; aralash foydalanishda ulushni hisoblamaslik.