Biznes yoki mulkiy majmuani sotishda QQS

Umumiy tamoyil: QQS nimalarga solinadi

QQSning soliq solish obyekti — oʻrni Oʻzbekiston boʻlgan tovarlar (xizmatlar) realizatsiyasi aylanmasi hamda tovarlarni olib kirish. Tovarga egalik huquqini pullik asosda oʻtkazish realizatsiya aylanmasi hisoblanadi, shuning uchun kompaniya mol-mulkini sotish umumiy holda QQSga tortiladi. Kodeksda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, asosiy stavka 12 foiz.

Alohida, kodeks soliq solish obyekti hisoblanmaydigan holatlarni sanab oʻtadi. Biznes bitimlari uchun bittasi muhim: yuridik shaxs qayta tashkil etilganda mol-mulkning huquqiy vorisga oʻtkazilishi. Bu sotuv emas va bunda QQS yuzaga kelmaydi.

MChJ ulushi yoki aksiyalarni sotish: QQS yoʻq

Yuridik shaxslarning ustav fondi (ustav kapitali)dagi ulushlarni, shuningdek qimmatli qogʻozlarni realizatsiya qilish QQSdan ozod etiladigan moliyaviy xizmatlar qatorida bevosita koʻrsatilgan. Ulush xaridori sotuvchiga ulush narxini soliqsiz toʻlaydi, QQS bilan hisobvaraq-faktura chiqarilmaydi, kompaniyaning oʻzida esa mol-mulk realizatsiyasi aylanmasi paydo boʻlmaydi — aktivlar uning balansida qoladi.

QQSdan ozod etilish boshqa soliqlar yoʻqligini bildirmaydi. Ishtirokchining ulushni sotishdan olgan daromadi sotuvchi kimligiga qarab foyda soligʻi yoki JShDS qoidalari boʻyicha soliqqa tortiladi — bu alohida mavzu va MChJdagi ulushni sotishda soliqlar haqidagi maqolada yoritilgan.

Korxonani mulkiy majmua sifatida sotish: QQS bor

Xaridor kompaniyadagi ulushni emas, balki korxonaning oʻzini (mulkiy majmuani) olsa, ulushlar uchun ozod etilish qoʻllanilmaydi. Soliq kodeksining 251-moddasi alohida tartib belgilaydi: soliq bazasi korxona mulkining har bir obyekti boʻyicha alohida, soliqni oʻz ichiga olgan realizatsiya narxi miqdorida aniqlanadi.

Mol-mulkning har bir turi narxi shartnomadan toʻgʻridan-toʻgʻri olinmaydi, tuzatish koeffitsiyenti orqali chiqariladi. Shu tariqa kodeks umumiy narxni soliqqa tortiladigan va tortilmaydigan aktivlar oʻrtasida ixtiyoriy taqsimlash orqali soliqni kamaytirishning oldini oladi.

Baza qanday hisoblanadi: tuzatish koeffitsiyenti

Korxona realizatsiya narxi uning tarkibiga kiruvchi barcha mol-mulkning balans qiymatidan past boʻlsa, koeffitsiyent korxona realizatsiya narxining shu mol-mulk balans qiymatiga nisbati sifatida aniqlanadi. Narx balans qiymatidan yuqori boʻlsa, koeffitsiyentni hisoblashda narxdan ham, balans qiymatidan ham debitorlik qarzi va qimmatli qogʻozlar qiymati chiqarib tashlanadi. Mol-mulkning har bir turi narxi — uning balans qiymati bilan koeffitsiyent koʻpaytmasi.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan). Korxona mol-mulkining balans qiymati — 1 000 birlik, sotuv narxi — 800. Narx balans qiymatidan past, koeffitsiyent 800 : 1 000 = 0,8. Balans qiymati 300 boʻlgan asosiy vosita 300 × 0,8 = 240 narxda hisobga olinadi va soliqqa tortiladigan pozitsiyalar boʻyicha QQS aynan shu summadan (soliqni oʻz ichiga olgan holda) hisoblanadi. Hisob-kitob har bir pozitsiya boʻyicha yigʻma hisobvaraq-fakturada bajariladi.

Yigʻma hisobvaraq-faktura va hujjatlar

• korxona sotilgan narx koʻrsatilgan yigʻma hisobvaraq-faktura — uni sotuvchi tuzadi;
• unda asosiy vositalar, nomoddiy aktivlar, ishlab chiqarish va noishlab chiqarish maqsadidagi boshqa mol-mulk, debitorlik qarzi, qimmatli qogʻozlar va balansning boshqa moddalari alohida pozitsiyalar sifatida ajratiladi;
• yigʻma hisobvaraq-fakturaga inventarizatsiya dalolatnomasi ilova qilinadi;
• soliqqa tortiladigan har bir mol-mulk turi boʻyicha stavka va soliq summasi koʻrsatiladi;
• korxonani sotish-sotib olish shartnomasi va topshirish dalolatnomasi — ular sotuvchi va xaridorga hisob yuritish uchun kerak.

Sotuvchi va xaridor nima qilishi kerak

Avval bitim tuzilmasini aniqlang: ulushlar sotiladimi yoki korxona. Shartnoma amaldagi sxemaga mos boʻlishi lozim — QQS umuman boʻlish-boʻlmasligi shunga bogʻliq. Soʻng inventarizatsiya oʻtkazing, topshirish sanasiga balans maʼlumotlarini tayyorlang, koeffitsiyentni hisoblang va yigʻma hisobvaraq-faktura tuzing.

Soliqqa tortiladigan va ozod etilgan aylanmalari ham boʻlgan sotuvchi aylanmalarni alohida hisobga olishi va faqat soliqqa tortiladigan aylanmaga toʻgʻri keladigan soliqni hisobga olishi shart. Ulushni realizatsiya qilish ozod etilgan aylanmalarga kiradi, shu bois bitimdan oldin u tanlangan usulda kirish QQSini hisobga olishga qanday taʼsir qilishini tekshiring.

Tipik xatolar

• ulushni sotishni QQSga tortiladigan deb hisoblab, soliq bilan hisobvaraq-faktura chiqarish;
• korxonani sotishda QQSni mol-mulkning har bir turi boʻyicha koeffitsiyent orqali emas, shartnomaning umumiy narxidan ajratish;
• yigʻma hisobvaraq-faktura tuzmaslik va inventarizatsiya dalolatnomasini ilova qilmaslik;
• ozod etilgan operatsiya kirish QQSini hisobga olishga taʼsir qilishini inobatga olmaslik;
• aktivlarni sotishni xaridor uchun soliq oqibatlarini tahlil qilmasdan «biznesni sotish» deb rasmiylashtirish.