Eksport qilingan tovar qaytarilganda: nol QQSni tuzatish va qaytarishga taʼsiri

Eksport qaytarilganda qachon tuzatish kerak

Soliq kodeksining 257-moddasi tovarlarning toʻliq yoki qisman qaytarilishini soliq bazasini tuzatish asosi sifatida koʻrsatadi. Eksportchi uchun bu joʻnatish davrida aks ettirilgan nol stavkadagi aylanmani qaytarilgan partiya qiymatiga kamaytirish kerakligini bildiradi.

Tuzatish «orqaga sanada» emas, balki qaytarish sodir boʻlgan davrda, qoʻshimcha hisobvaraq-faktura yoki qaytarishni tasdiqlovchi boshqa hujjatlar asosida amalga oshiriladi. Agar ilgari yozilgan hisobvaraq-fakturada xato boʻlsa, bu soliq bazasini tuzatish emas, xatoni toʻgʻrilash hisoblanadi: bunda 257-modda qoʻllanilmaydi, hisobvaraq-faktura bekor qilinadi va oʻrniga tuzatilgani rasmiylashtiriladi.

Bir yillik muddat: asosiy cheklov

Soliq bazasini kamaytirish yoki oshirish tomonga tuzatish bir yillik muddat doirasida, kafolat muddati belgilangan tovarlar boʻyicha esa kafolat muddati doirasida amalga oshiriladi. Eksport uchun bu muhim: kafolat boʻyicha qaytarishlar (nuqson, sifatga mos kelmaslik) bir yildan keyin ham kelishi mumkin, u holda kafolat muddati amal qiladi.

Amaliy xulosa: har bir eksport joʻnatmasi sanasi va shartnoma boʻyicha kafolat muddati koʻrsatilgan reyestr yuriting. Qaytarish haqida xabar kelganda avvalo qaytarish sanasi muddatga sigʻishini tekshiring. Sigʻmasa, operatsiyani qanday aks ettirish masalasini hisobotni topshirishdan oldin soliq maslahatchisi bilan kelishgan maʼqul.

Qayta import: tovar orqaga olib kirilganda nima toʻlanadi

Qaytarilgan tovar jismonan Oʻzbekistonga olib kiriladi va bu yerda Soliq kodeksining 277-moddasi amal qiladi. Agar tovar qayta import bojxona rejimiga joylashtirilsa, soliq toʻlovchi eksport paytida toʻlashdan ozod qilingan soliq summalarini yoki eksport munosabati bilan unga qaytarilgan summalarni toʻlaydi. Toʻlash tartibini bojxona qonunchiligi belgilaydi.

Agar tovar boshqacha rasmiylashtirilsa, masalan erkin muomalaga chiqarish (import) rejimida, soliq toʻliq hajmda hisoblanadi. Rejim tanlovi toʻlov summasiga taʼsir qiladi, shuning uchun qaytarishni bojxona brokeri bilan birga rasmiylashtiring va chegaradan oʻtishdan oldin vaziyatingizga qaysi rejim mos kelishini aniqlang.

Olib kirishda soliq bazasi bojxona qiymati va toʻlanishi lozim boʻlgan aksiz soligʻi hamda bojxona boji yigʻindisi sifatida aniqlanadi (254-modda). Tovarlarni olib kirishdagi soliq summasi bojxona qonunchiligiga muvofiq byudjetga toʻlanadi.

Ilgari qaytarilgan QQSga taʼsiri

Agar eksport yetkazib berish boʻyicha soliq allaqachon qoplangan boʻlsa, tovarning qaytarilishi qoplangan summaning bir qismini asossiz qoldiradi: nol stavkadagi aylanma kamaydi, demak shu partiya boʻyicha qoplash asosi ham kamayadi. Tegishli qismni tuzatishda va navbatdagi davr hisob-kitobida inobatga olish kerak.

Alohida tezlashtirilgan tartibni tekshiring: eksport qiluvchi shaxslar uchun u nol stavka qoʻllanilishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar ilgari ularga soliq summasi qoplangan boʻlsa va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa qoʻllanadi. Notoʻgʻri rasmiylashtirilgan qaytarish aynan shunday buzilishni yaratishi mumkin, shuning uchun tasdiqlovchi hujjatlarni (shartnoma, olib chiqish va olib kirish boʻyicha bojxona deklaratsiyalari, qaytarish dalolatnomasi, toʻlov hujjatlari) har bir partiya boʻyicha bitta jildga yigʻing.

Qanday hujjatlarni yigʻish kerak

Qaytarilgan har bir partiya boʻyicha birga saqlang: tashqi savdo shartnomasi, dastlabki olib chiqish hujjatlari, xaridorning sababi koʻrsatilgan qaytarish haqidagi xabari, orqaga olib kirish hujjatlari, qoʻshimcha hisobvaraq-faktura va toʻlangan soliq boʻyicha toʻlov hujjatlari. Bunday toʻplam kameral tekshiruvda soliq organi savollariga tez javob berishga va tuzatish hamda qayta importdagi qoʻshimcha toʻlov toʻliq va kerakli davrda bajarilganini koʻrsatishga imkon beradi.

Shartli misol (raqamlar oʻquv maqsadida)

Kompaniya 100 000 shartli birlik qiymatidagi partiyani nol stavka boʻyicha eksport qildi va bogʻliq kirim soligʻi boʻyicha qoplash oldi. Bir necha oydan keyin xaridor partiyaning 20 foizini qaytardi. Nol stavkadagi aylanma qaytarish davrida qoʻshimcha hisobvaraq-faktura asosida 20 000 shartli birlikka kamayadi. Qayta importda kompaniya eksport paytida ozod qilingan soliq summalarini yoki unga qaytarilgan summalarni — olib kirilayotgan tovar qismi boʻyicha va bojxona qonunchiligida belgilangan tartibda — toʻlaydi. Aniq hisob-kitob rejim va hujjatlarga bogʻliq; yuqoridagi raqamlar normani emas, mantiqni koʻrsatadi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

• Joʻnatish sanasini qayd eting va uni bir yillik hamda kafolat muddatlari bilan solishtiring.
• Qaytarishni hujjatlashtiring: xaridor xabari, dalolatnoma, qoʻshimcha hisobvaraq-faktura.
• Tovar qaysi bojxona rejimida olib kirilishini oldindan broker bilan hal qiling.
• Tuzatishni qaytarish davrida aks ettiring va qoplanishi lozim summani qayta hisoblang.
• 1-tipik xato: aylanmani qaytarish davrida emas, joʻnatish davrida tuzatish.
• 2-tipik xato: qayta importda eksport paytida ozod qilingan yoki qaytarilgan soliqni qoʻshimcha toʻlash kerakligini hisobga olmaslik.
• 3-tipik xato: har qanday xatoni tuzatishni 257-modda boʻyicha tuzatish deb hisoblash — bunday hollar tuzatilgan hisobvaraq-faktura bilan rasmiylashtiriladi.