Oʻzbekistondan eksportni qanday boshlash: hujjatlar, 0% QQS va valyuta nazorati

1-qadam. Bitimingiz tovarlar eksporti ekaniga ishonch hosil qiling

Soliq kodeksining 260-moddasiga koʻra 0% stavka Oʻzbekiston hududidan eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlarga qoʻllanadi. Demak, eksport rejimi rasmiylashtirilmagan olib chiqish bu normaga kirmaydi: 0% stavka asosini hujjatlar bilan tasdiqlash kerak, hujjatlarsiz esa 0% stavka shubha ostida qoladi.

Oldindan aniqlang: tovarni xorijiy xaridorga bevosita sotasizmi yoki komissioner yoki vakil orqali. Sxemaga hujjatlar toʻplami va soliqni hisobga olish tartibi bogʻliq. Xizmatlar va maxsus holatlar (qayta ishlash, xalqaro tashuvlar) uchun tartib alohida — ularni oʻz oldiga koʻrib chiqing.

2-qadam. Shartnomani tayyorlang

Shartnoma eksportni tasdiqlovchi hujjatlar roʻyxatidagi birinchi hujjat: soliq organlariga belgilangan tartibda tasdiqlangan shartnoma nusxasi taqdim etiladi. Imzolashdan oldin soliq va bank tekshiruvi tayanadigan joylarni tekshiring:

• tomonlar, predmet va yetkazib berish shartlari kelajakdagi yuk bojxona deklaratsiyasiga mos kelishi;
• toʻlov valyutasi va toʻlov muddati aniq belgilanishi — keyinchalik tushum tushish muddati shu boʻyicha hisoblanadi;
• bank orqali toʻlov tartibi: toʻlovni xorijiy xaridorning oʻzi amalga oshiradi, tushuntirishsiz uchinchi shaxs emas;
• komissioner yoki vakil orqali sotilsa — komissiya yoki topshiriq shartnomasi alohida rasmiylashtirilgan boʻlishi.

3-qadam. Yuklash paytida tasdiqlovchi hujjatlar toʻplamini yigʻing

Soliq kodeksining 261-moddasi tovarlar eksportini tasdiqlovchi hujjatlarni sanab oʻtadi. Amalda ularni har bir yuklash boʻyicha bitta jildga yigʻing:

• shartnoma (belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxa);
• tovarlarni bojxona hududidan olib chiqish uchun asos boʻlgan yuk bojxona deklaratsiyasi;
• oʻtkazish punktidagi bojxona organining belgisi bilan yuk hamroh hujjatlari;
• komissioner orqali sotishda — komissiya yoki topshiriq shartnomasi;
• xorijiy xaridor tomonidan toʻlovni tasdiqlovchi bank koʻchirmasi (266-modda boʻyicha soliqni hisobga olish uchun kerak).

4-qadam. Kiruvchi QQS hisobini yoʻlga qoʻying

Xaridlar boʻyicha soliq summasiga QQSni kamaytirish huquqi Soliq kodeksining 266-moddasidagi shartlar bajarilganda paydo boʻladi. Eksportchi uchun amalda uchtasi muhim: tovarlar va xizmatlar soliq solinadigan faoliyatda ishlatiladi (0% stavka ham soliq solinadigan aylanmaga kiradi), taʼminotchidan soliq summasi alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura olingan va taʼminotchining oʻzi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan, shuningdek eksport uchun xorijiy xaridor toʻlovi haqida bank koʻchirmasi mavjud.

Eksport maqsadlarida ishlatilgan tovarlar va xizmatlar boʻyicha soliq darhol toʻliq emas, balki Oʻzbekiston bankidagi hisobvaraqlarga tushgan valyuta tushumi ulushiga mutanosib ravishda hisobga olinadi. Istisno — intizomli soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilganlar: ularda soliq tushum tushishidan qatʼi nazar hisobga olinadi. Agar tushum tovarlar eksport rejimida chiqarilgan kundan boshlab 180 kalendar kun ichida tushmasa, ilgari hisobga olishga kiritilgan summa (yoki uning bir qismi) hisobga olishdan chiqariladi.

Amaliy xulosa: “eksport uchun xaridlar” alohida reyestrini yuriting va har bir yetkazib berishni shartnoma hamda toʻlovga bogʻlang. Xaridlarning bir qismi ichki bozorga ketsa, alohida hisob yuriting — aks holda tekshiruvda qaysi soliq eksportga tegishli ekanini isbotlash qiyin boʻladi.

5-qadam. Valyuta tushumi: muddat QQS uchun ham muddat

Eksportchi uchun valyuta tushumi ikki marta muhim: kiruvchi QQSni hisobga olish ulushi unga bogʻliq va u valyuta nazorati predmeti hamdir. Valyuta tartibga solish toʻgʻrisidagi qonunga koʻra tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha mablagʻlar qaytarilishini belgilangan muddatlarda taʼminlamagan rezidentlar jarima toʻlaydi — qaytarilmagan mablagʻ summasining 5 foizidan boshlab, kechikish davom etsa oshirilib boriladi. Shuning uchun kalendar yuriting: yuklash sanasi, rejalashtirilgan toʻlov sanasi, nazorat sanasi — 180 kalendar kun.

Xaridor toʻlovni kechiktirsa, muddat tugashini kutmang: talabnomalar yuboring, yozishmalarni saqlang.

6-qadam. Hisobot va qaytarish

0% stavkani qoʻllash huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisoboti bilan birga topshiriladi. QQS hisoboti soliq davri tugaganidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi. Davr yakunlari boʻyicha toʻlanadigan soliq manfiy chiqsa, sizda uni qaytarib olish huquqi bor (272-modda).

Odatiy holatda summa kelgusi QQS toʻlovlari hisobiga oʻtkaziladi. Pulni hisobvaraqqa olish uchun hisobotni topshirishda soliq organini qaytarish haqida xabardor qilish kerak. Kameral tekshiruv yakunlari boʻyicha qaytarish toʻgʻrisida qaror qabul qilinsa, pul xabarnoma sanasidan boshlab 30 kundan kechiktirmay qaytariladi. Ilgari soliq qaytarilgan va buzilishlar aniqlanmagan eksportchilarga nol stavka qoʻllanishidan hosil boʻlgan summa qismi boʻyicha tezlashtirilgan tartib mavjud (274-modda). Batafsil tartib va muddatlar — eksportchilarga QQSni qaytarish haqidagi maqolada.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Bu oʻquv misoli, sizning kompaniyangiz uchun bashorat emas. Kompaniya taʼminotchidan tovarni QQSsiz 100 000 000 soʻmga xarid qildi; taʼminotchi 12% QQS — 12 000 000 soʻm bilan hisobvaraq-faktura chiqardi. Tovarning hammasi 150 000 000 soʻmga teng summada 0% stavka boʻyicha eksportga sotildi. Eksport boʻyicha hisoblangan QQS — 0, hisobga olinadigan soliq — 12 000 000 gacha, manfiy farq — qaytarilishi kerak boʻlgan 12 000 000 soʻmgacha. Lekin hisobvaraqqa tushumning faqat yarmi tushgan boʻlsa, hisobga olish tushgan tushum ulushiga mutanosib boradi, qolgan qismi toʻlov tushishini kutadi (agar siz intizomli soliq toʻlovchilar qatoriga kirmasangiz).

Yangi eksportchilarning odatiy xatolari

• yuk bojxona deklaratsiyasisiz yoki oʻtkazish punktidagi belgisiz yuklashni rasmiylashtirish;
• xorijiy xaridor toʻlovi haqida bank koʻchirmasini olmaslik;
• toʻlovni uchinchi tomon amalga oshirgan, shartnoma bilan bogʻliqligi tasdiqlanmagan;
• QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtmagan taʼminotchilarning hisobvaraq-fakturalari boʻyicha QQSni hisobga olish;
• tushum tushish muddatini kuzatmaslik va 180 kunni oʻtkazib yuborish;
• eksport va ichki bozor uchun xaridlarni bitta hisobda aralashtirish.