Grantlar va xalqaro loyihalarda QQS

Grant nima hisoblanadi va nega tasnif muhim

Kodeks soliq maqsadlari uchun maqsadli mablagʻlarni ajratadi: ularga, xususan, grantlar va gumanitar yordam kiradi. Grant deb Vazirlar Mahkamasi belgilaydigan tartibda davlatlar, hukumatlar, xalqaro yoki xorijiy tashkilotlar, shuningdek xorijiy fuqarolar va fuqaroligi boʻlmagan shaxslar tomonidan bepul beriladigan mulk tan olinadi.

Bu muhim, chunki QQS imtiyozi shartnomadagi «grant» soʻziga emas, SKning 246 va 483-moddalaridagi aniq asoslarga bogʻlangan. Shuning uchun grantning oʻzi QQSdan ozod etilishni anglatmaydi: aniq asosni topib, operatsiya unga mos kelishini tasdiqlash kerak.

Qaysi operatsiyalar QQSdan ozod etiladi

Asosiy norma — SK 483-moddasining qirq beshinchi qismi. 2028-yil 1-yanvargacha xalqaro moliya institutlari va xorijiy hukumat moliya tashkilotlaridan jalb etilgan davlat tashqi qarzi hisobidan toʻliq yoki qisman amalga oshiriladigan loyihalar, shuningdek shu manbalardan texnik koʻmak (grantlar) doirasida sotib olinadigan tovarlarni (xizmatlarni) realizatsiya qilish oboroti va tovarlarni olib kirish QQSdan ozod etiladi.

Norma byudjet tashkilotlari, davlat korxonalari va ustav fondida davlat ulushi 50 foiz va undan ortiq boʻlgan yuridik shaxslar amalga oshiradigan loyihalarga taalluqli. Imtiyoz infratuzilma loyihalari bilan cheklangan: elektr, gaz va issiqlik taʼminoti, suv taʼminoti va kanalizatsiya, suv xoʻjaligi, yoʻl-transport infratuzilmasi, aloqa va telekommunikatsiyalar, agrologistika, sanitar tozalash, qattiq maishiy chiqindilarni boshqarish. U loyiha ishtirokchilariga ham qoʻllanadi.

Alohida istisno: xalqaro institutlarning Oʻzbekiston Respublikasi tijorat banklari orqali qayta moliyalashtiriladigan yoki qayta kreditlanadigan mablagʻlari bu imtiyozga kirmaydi.

Olib kirish uchun mustaqil asos bor — SKning 246-moddasi: davlatlar, hukumatlar va xalqaro tashkilotlar liniyasi boʻyicha xayriya yordami, shu jumladan texnik koʻmak (grantlar) maqsadida Vazirlar Mahkamasi qarorlarida nazarda tutilgan hollarda olib kiriladigan tovarlar ozod etiladi.

Ozod etish huquqini qanday tasdiqlash: amallar tartibi

Kodeksda imtiyozni tasdiqlash uchun hujjatlarning yagona roʻyxati yoʻq, shuning uchun kompaniyaning vazifasi — operatsiya aynan loyihaga tegishli ekanini koʻrsatadigan zanjirni yigʻish. Amalda bu quyidagi tartibda bajariladi.

• Asosni aniqlash: 483-moddaning qirq beshinchi qismi (loyiha doirasida realizatsiya va olib kirish) yoki 246-modda (xayriya yordami va texnik koʻmak sifatida olib kirish).
• Tomonlar maqomini tekshirish: loyiha buyurtmachisi va uning mulkchilik shakli, davlat ulushi, loyihada kompaniyangizning ishtirokchi sifatidagi roli.
• Loyiha normadagi infratuzilma yoʻnalishlariga mansubligiga, moliyalashtirish manbai esa tijorat banki orqali qayta kreditlangan kredit emas, balki tashqi qarz yoki xalqaro institutlarning texnik koʻmagi ekaniga ishonch hosil qilish.
• Hujjatlarni tayyorlash: moliyalashtirish yoki grant haqidagi bitim, buyurtmachi yoki taʼminotchi bilan loyihaga aniq havola qilingan shartnoma, spetsifikatsiyalar, dalolatnomalar, olib kirishda esa Vazirlar Mahkamasi qarori yoki siz tayanadigan boshqa akt.
• Ozod etishni hisobvaraq-fakturada va QQS boʻyicha hisobotda qonunchilik talab qilgandek aks ettirish va hujjatlar toʻplamini daʼvo muddati tugaguncha saqlash.

Ozod etish QQSni qaytarish degani emas

Asosiy tuzoq: imtiyoz oborotdan QQSni olib tashlaydi, lekin shu bilan birga ushbu oborot uchun xaridlar boʻyicha soliqni hisobga olish huquqini ham yoʻqotadi. SKning 267-moddasiga koʻra soliqdan ozod etilgan oborotli tovarlarni (xizmatlarni) ishlab chiqarish va (yoki) realizatsiya qilish uchun tovarlar (xizmatlar) sotib olishda toʻlangan soliq hisobga olinmaydi. Demak, grant boʻyicha ozod etilgan operatsiyalar uchun byudjetdan qaytariladigan narsa, odatda, boʻlmaydi.

Agar kompaniyada ham soliq solinadigan, ham ozod etilgan oborotlar boʻlsa, 268-modda amal qiladi: hisobga olishga soliq solinadigan oborotga toʻgʻri keladigan soliq summasi qabul qilinadi va u soliq toʻlovchining tanlovi boʻyicha alohida yoki proporsional usul bilan aniqlanadi. Buning uchun alohida hisob kerak: SKning 80-moddasiga koʻra maqsadli mablagʻlarni oladigan soliq toʻlovchilar ulardan foydalanish doirasidagi daromadlar va xarajatlarning alohida hisobini yuritishi shart.

Shartli raqamlardagi misol. Yil davomida kompaniyaning soliq solinadigan oboroti 600 mln soʻm, loyiha boʻyicha ozod etilgan oboroti 400 mln soʻm, umumiy oborot 1 mlrd. Proporsional usulda soliq solinadigan oborot ulushi 60 foizni tashkil etadi va umumiy xarajatlar boʻyicha QQSning 60 foizi hisobga olinadi. Qolgani hisobga olinmaydi; 268-modda qoidasiga koʻra bunday soliq foyda soligʻini hisoblashda xarajatlar tarkibida inobatga olinadi. Raqamlar shartli va faqat hisoblash mantiqini koʻrsatadi.

Soliqni qaytarish: nimani va qanday qaytarish mumkin

Soliq solinadigan operatsiyalar boʻyicha QQSning manfiy summasi hosil boʻlsa, SKning 274-moddasi amal qiladi. Soliq toʻlovchi hisobot topshirishda soliq organlarini xabardor qilib, qaytarishni soʻrashga haqli. Kameral tekshiruv natijasida qoplash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan boʻlsa, summa xabar berilgan sanadan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi. Hisobga olish uchun QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan taʼminotchining soliq summasi alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-fakturasi kerak (SKning 266-moddasi).

Ozod etilgan loyiha oborotlari uchun xaridlar boʻyicha soliq bu hisob-kitobga kirmaydi. Shuning uchun boshidanoq xaridlarni ajratish muhim: loyihaning toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlari, soliq solinadigan faoliyatning toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlari va proporsional taqsimlanadigan umumiy xarajatlar.

Odatiy xatolar

Kompaniyalar koʻpincha quyidagi sabablardan biri bilan pul yoʻqotadi yoki qoʻshimcha hisob-kitob oladi.

• Imtiyozni har qanday grant uchun universal deb hisoblash, holbuki normada manbalar, buyurtmachilar va loyiha yoʻnalishlari sanab oʻtilgan.
• Alohida hisobni yuritmaslik va ozod etilgan oborotlar uchun xaridlar boʻyicha QQSni hisobga olish.
• Operatsiyaning loyihaga aloqasini shartnomada va birlamchi hujjatlarda qayd etmaslik, natijada tekshiruvda ozod etish tasdiqlanmaydi.
• Normani amal qilish muddati tugagach yoki tijorat banklari orqali qayta kreditlangan mablagʻlarga qoʻllash.
• QQSdan ozod etishni foyda soligʻi va ijtimoiy toʻlovlar bilan aralashtirish: har bir soliqning oʻz asoslari va shartlari bor.