Geologik oʻrganish va qidiruv xarajatlari: yer qaʼridan foydalanuvchi uchun foyda soligʻi chegirmasi

Soliq kodeksining 311-moddasi nima deydi

Qazib olish boshlanguniga qadar yer qaʼridan foydalanuvchi amalda qilgan geologik oʻrganish, qidiruv va qazib olishga tayyorgarlik ishlari xarajatlari, shu jumladan baholash va obodonlashtirish xarajatlari hamda Kodeksga muvofiq chegirib tashlanadigan boshqa xarajatlar amortizatsiya qilinadigan aktivning alohida guruhini tashkil etadi. Demak, ularni xarajat qilingan yilning oʻzida bir martada xarajatga chiqarib boʻlmaydi: ular alohida hisobda toʻplanib boradi.

Kodeksda xarajat normalari belgilangan hollarda bunday xarajatlar faqat shu normalar doirasida xarajatga oid qilinadi. Shuning uchun umumiy summa ichidagi normalashtiriladigan moddalarni alohida ajratib, tekshirib borish kerak, ularni guruhga butunlay qoʻshib yubormaslik lozim.

Chegirma qachon boshlanadi va chegara qanday

Amortizatsiya ajratmalari koʻrinishidagi chegirma foydali qazilmalarni qazib olish boshlangan yoki ochish ishlari tugallangan paytdan boshlanadi. Shu paytgacha toʻplangan xarajatlar guruhda turadi va soliq bazasini kamaytirmaydi.

Amortizatsiyaning yillik summasi har oy teng ulushlarda, soliq toʻlovchi oʻz xohishiga koʻra belgilaydigan amortizatsiya normasini qoʻllash yoʻli bilan hisoblanadi, biroq qidiruv va tayyorgarlik guruhi boʻyicha toʻplangan xarajatlarning 15 foizidan oshmasligi kerak. Qazib olish davrida shu konning oʻzida qilingan ochish ishlari xarajatlari uchun alohida guruh tashkil etiladi va uning chegarasi 33 foiz. Chegara doirasidagi aniq normani soliq maqsadlari uchun hisob siyosatida mustahkamlab qoʻying.

• 1-guruh (qazib olishgacha): oʻrganish, qidiruv, baholash, obodonlashtirish, tayyorgarlik — norma chegarasi yiliga 15%.
• 2-guruh (qazib olish davridagi ochish ishlari): norma chegarasi yiliga 33%.
• Norma soliq toʻlovchining xohishiga koʻra tanlanadi, biroq chegaradan oshmasligi kerak.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Faraz qilaylik, qazib olish boshlanishiga qidiruv guruhida toʻplangan xarajatlar 1 000 000 000 soʻmni tashkil etdi. Yiliga 10% norma tanlansa, yillik amortizatsiya 100 000 000 soʻm, oyiga taxminan 8 333 333 soʻm boʻladi. Eng yuqori ruxsat etilgan 15% da yillik chegirma 150 000 000 soʻm, oyiga 12 500 000 soʻm.

Raqamlar faqat hisoblash tartibini koʻrsatish uchun keltirilgan; haqiqiy bazani birlamchi hujjatlar va hisob siyosati asosida aniqlanadi.

Uchastka umidni oqlamasa

Samarasiz quduq tugatilganda yoki yer qaʼri uchastkasida ishlarni toʻxtatish toʻgʻrisida (iqtisodiy maqsadsizlik, geologik istiqbolsizlik yoki boshqa sabablarga koʻra) qaror qabul qilinganda soliq toʻlovchi qilingan xarajatlarning butun summasini chegirib tashlash huquqiga ega. Shart — yer qaʼridan foydalanish huquqining toʻliq tugatilishi, chegirma esa bu huquq tugatilgan hisobot (soliq) davrida amalga oshiriladi.

Demak, uchastkadan foydalanish huquqidan rasman voz kechilgunga qadar “boʻsh” qidiruvni bir yoʻla xarajatga chiqarish hali erta. Ishlarni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruqni, quduqni tugatish dalolatnomalarini va yer qaʼridan foydalanish huquqidan voz kechish hujjatlarini saqlab qoʻying.

Soliq hisobi va MHXS 6

Soliq mantigʻi (aktivlar guruhi va qazib olish boshlanganidan amortizatsiya) buxgalteriya mantigʻi bilan mos kelmaydi. MHXS 6 boʻyicha kompaniya hisob siyosatini oʻzi belgilaydi: qaysi xarajatlar qidiruv va baholash aktivlari sifatida tan olinishini aniqlaydi va uni izchil qoʻllaydi. Bunday aktivlar boshlangʻich qiymat boʻyicha baholanadi. Standartda xarajatlarga misol sifatida topografik, geologik, geokimyoviy va geofizik tadqiqotlar keltirilgan.

Konni ishlab chiqish xarajatlari qidiruv va baholash aktivlari sifatida tan olinmaydi. Aktivni qayta tasniflashdan oldin, shuningdek balans qiymati qoplanadigan qiymatdan oshib ketishi mumkinligi alomatlari boʻlganda qadrsizlanishga tekshiruv oʻtkaziladi. Soliq va buxgalteriya bazalari oʻrtasidagi farqni foyda soligʻini hisoblashda va zarurat boʻlsa, kechiktirilgan soliqlarda aks ettiring.

Harakatlar tartibi va hujjatlar

Yer qaʼridan foydalanuvchi kompaniya uchun amaliy tartib bir necha qadamdan iborat. Birinchisi: qaysi xarajatlar oʻrganish, qidiruv, baholash, obodonlashtirish va qazib olishga tayyorgarlikka tegishli ekanini aniqlash va ularni har bir yer qaʼri uchastkasi boʻyicha joriy xarajatlardan alohida toʻplab borish. Ikkinchisi: soliq maqsadlari uchun hisob siyosatida guruh tarkibini, qazib olish boshlanish sanasini va tanlangan amortizatsiya normasini mustahkamlash. Uchinchisi: qazib olish boshlangach amortizatsiyani har oy teng ulushlarda hisoblash va uni yillik chegara bilan solishtirib borish.

Chegirmani tasdiqlash uchun qidiruv va burgʻulash boʻyicha pudratchilar bilan shartnomalar, bajarilgan ishlar dalolatnomalari, tadqiqot natijalari hisobotlari, xaridlar boʻyicha birlamchi hujjatlar hamda qazib olishni boshlash yoki ishlarni toʻxtatish toʻgʻrisidagi buyruqlarni saqlang. Uchastka boʻyicha toʻplash reyestri qanchalik batafsil boʻlsa, tekshiruvda savollar shunchalik kam boʻladi va MHXS boʻyicha hisobotni tayyorlash ham osonlashadi.

Odatiy xatolar

Koʻpincha toʻrtta xato uchraydi: foyda soligʻi va yer qaʼridan foydalanganlik uchun soligʻni aralashtirish; qazib olish boshlanishini kutmasdan qidiruvni bir yoʻla xarajatga chiqarish; normalashtiriladigan xarajatlarni ajratmaslik; tanlangan normani hisob siyosatida qayd etmaslik. Yana bir xato — qidiruv va ochish ishlari xarajatlarini ajratmaslik, holbuki ular uchun turli guruhlar va chegaralar amal qiladi.

Qazib olishni boshlashdan oldin uchastka boʻyicha toʻplangan xarajatlar reyestrini birlamchi hujjatlarga bogʻlab tayyorlash foydali: shunda chegirmani asoslash ham, tekshiruvdan oʻtish ham osonlashadi.