Hisob-fakturadagi xatolar: QQS hisobga olinmasligiga sabab boʻladiganlar

Hisob-fakturadagi xato nega pulga tushadi

Soliq kodeksi hisoblangan QQSni “haqiqatda olingan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha toʻlangan (toʻlanishi lozim boʻlgan) soliq summasini hisobga olish yoʻli bilan” kamaytirishga ruxsat beradi, lekin faqat 266-modda shartlari bajarilganda. Hisob-faktura uchun ikkita shart muhim: tovarlar (xizmatlar) tovarlarni ishlab chiqarish va (yoki) sotish bilan bogʻliq faoliyatda ishlatiladi, hamda yetkazib beruvchidan soliq summasi alohida ajratib koʻrsatilgan hisob-faktura (yoki boshqa hujjat) olingan va yetkazib beruvchining oʻzi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan.

Amaliy xulosa: faqat hujjat “chiroyli toʻldirilganmi” emas, uni kim bergani va sotib olingan narsa qanday ishlatilishi ham tekshiriladi. Shu zvenolardan birida xato QQSni hisobga olinadigan summadan qaytarib boʻlmaydigan xarajatga aylantiradi.

Hisobga olishga xavf soladigan eng koʻp uchraydigan xatolar

Quyida xatolar 266-moddaning qaysi shartini buzishiga qarab guruhlangan. Majburiy rekvizitlar va toʻldirish tartibini Vazirlar Mahkamasining 2020-yil 14-avgustdagi 489-son qarori bilan tasdiqlangan hisob-fakturalar shakllari toʻgʻrisidagi Nizom belgilaydi, shuning uchun uning amaldagi matniga tayaning.

• QQS alohida ajratilmagan: hujjatda faqat umumiy summa koʻrsatilgan, soliq alohida summa sifatida chiqarilmagan — bu 266-modda shartiga toʻgʻridan-toʻgʻri zid;
• yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi emas, lekin hujjatda soliq koʻrsatilgan — bunday hujjat hisobga olish huquqini bermaydi, yetkazib beruvchiga esa jarima tahdid qiladi (pastga qarang);
• hisob-faktura QQS toʻlovchisi guvohnomasining amal qilishi toʻxtatilgan yoki tugatilgan yetkazib beruvchi tomonidan berilgan — soliq summasi hisobga olinmaydi (266¹-modda);
• hujjat tasdiqlangan shaklda rasmiylashtirilmagan yoki toʻldirish tartibi buzilgan (tomonlar rekvizitlari, tovar nomi, miqdori, narxi, summasi);
• xaridor maʼlumotlari xato koʻrsatilgan — boshqa nomi, boshqa STIR; hisobga olishni hujjatda oluvchi sifatida koʻrsatilgan shaxs daʼvo qiladi, nomuvofiqlik solishtirishda savol tugʻdiradi;
• tovarlar (xizmatlar) soliqqa tortiladigan faoliyat uchun olinmagan yoki bitim real mazmunga ega emas — xayoliy yoki goʻyoki bitim isbotlari boʻlsa, soliq organlari hisobga olishni bekor qilishi yoki tuzatishi mumkin.

Elektron shakl va hisob-fakturasiz holatlar

Yuridik shaxslar, yakka tartibdagi tadbirkorlar va oʻzini oʻzi band qilgan shaxslar sotishda xaridorlarga hisob-faktura berishi shart, hisob-faktura esa, qoida tariqasida, elektron hisob-fakturalar axborot tizimida elektron shaklda rasmiylashtiriladi. Qogʻoz nusxa yoki skrinshot tizimdagi hujjat oʻrnini bosmaydi: hisobga olishda tizimda tasdiqlangan hujjatga tayaning.

Istisno ham bor: sotuvchi xaridorga kassa cheki yoki belgilangan shakldagi boshqa hujjat bergan boʻlsa, hisob-faktura berish qoidalari qoʻllanilmaydi. Biroq bu chek boʻyicha QQSni avtomatik hisobga olish mumkin degani emas: 266-modda sharti soliq summasi alohida ajratilgan hujjatni talab qiladi. Chekda soliq alohida koʻrsatilmagan boʻlsa, hisobga olish uchun asos yoʻq.

Xatoni qanday tuzatish: bekor qilish va yangi hujjat

Tuzatish majburiyati yetkazib beruvchida. Tovarlar (xizmatlar) qiymati oʻzgarganda, jumladan narx oʻzgarganda yoki miqdor (hajm) aniqlashtirilganda, sotuvchi qoʻshimcha yoki tuzatilgan hisob-faktura berishi shart. Sabab xato yoki allaqachon yozilgan hisob-fakturaga oʻzgartirish kiritish zarurati boʻlsa, 257-modda qoidasi amal qiladi: ilgari yozilgan hisob-faktura bekor qilinadi, uning oʻrniga tuzatilgani rasmiylashtiriladi.

Xatoli hujjat olgan xaridor qadamlari:

• tuzatishgacha QQSni hisobga olmaslik va xato aynan nimada ekanini qayd etish (yetkazib beruvchiga rekvizitga havola bilan xat);
• yetkazib beruvchidan hujjatni bekor qilishni va tizimda tuzatilgan hisob-faktura berishni soʻrash;
• tuzatilgan hujjat olingach, uni shartnoma, yuk xati yoki dalolatnoma bilan hamda yetkazib beruvchi maqomi bilan solishtirish;
• hisobga olishni tuzatilgan hujjat asosida aks ettirish va yozishmalar hamda birlamchi hujjatlarni saqlash — tekshiruvda kerak boʻladi;
• yetkazib beruvchi javob bermasa, murojaatlarni yozma qayd etish va keyingi qadamlarni yurist yoki soliq maslahatchisi bilan kelishish.

Xavf toifasi va yetkazib beruvchining javobgarligi

Hisob-fakturalar yuqori soliq xavfi toifasiga kiritilsa, SK 266¹-moddasiga koʻra, shu hisob-fakturalar asosida tovarlar yetkazib berish (xizmatlar koʻrsatish) boʻyicha operatsiyalar soliqni soliq agenti toʻlashi mumkin, soliqni hisobga olish maqsadida; soliq agenti sifatida soliq toʻlovchi xaridor tan olinadi. Xavf darajasini aniqlash, bunday hisob-fakturalar reyestrini yuritish va shu asosda soliq toʻlash tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi, shuning uchun yirik bitimdan oldin kontragent va uning hujjatlarini oldindan tekshirish foydali.

Asossiz ajratilgan soliq uchun alohida javobgarlik nazarda tutilgan. SK 225-moddasi: QQSdan ozod etilgan tovarlarni (xizmatlarni) sotishda, shuningdek QQS toʻlovchisi boʻlmagan yetkazib beruvchilar sotishida hisob-fakturada QQSni aks ettirish yetkazib beruvchilarga hisob-fakturada koʻrsatilgan soliq summasining yigirma foizi miqdorida jarima solinishiga olib keladi. Bunda yetkazib beruvchi hisob-fakturada koʻrsatilgan summani byudjetga toʻlashi shart. Xaridor uchun bunday hujjat soliqni hisobga olmaslik va shartnomani qayta koʻrib chiqish uchun sababdir.

Tekshiruv namunasi (shartli raqamlar)

Shartli misol. Olingan hisob-fakturada QQS summasi 1 200 000 soʻm. Hisobga olishdan oldin tekshiruv: (1) yetkazib beruvchi maqomi — amaldagi QQS toʻlovchisi; (2) hujjatda soliq alohida summa sifatida ajratilgan; (3) rekvizitlar va xarid predmeti nomi shartnoma va dalolatnoma bilan mos; (4) xarid soliqqa tortiladigan faoliyat uchun kerak.

1-bosqichda yetkazib beruvchida guvohnomaning amal qilishi toʻxtatilgani maʼlum boʻlsa, 1 200 000 soʻm hisobga olinmaydi (266¹-modda) va kompaniya soliqni hisobda aks ettirishdan oldin masalani yetkazib beruvchi bilan hal qilishi kerak. Xato 3-bosqichda topilsa, tuzatilgan hisob-faktura yetarli. Bu yerdagi raqamlar tasviriy, haqiqiy kompaniya maʼlumotlari emas.

Buxgalteriya uchun nazorat roʻyxati

• yetkazib beruvchining QQS toʻlovchisi maqomini hisobotni topshirishda emas, toʻlovdan oldin tekshirish;
• har bir hisob-fakturani shartnoma, yuk xati yoki dalolatnoma bilan solishtirish;
• tizimda hujjatlarni olish va tuzatish sanalarini qayd etish;
• har chorakda olingan hisob-fakturalar reyestrini xaridlar kitobi va yetkazib beruvchilar maʼlumotlari bilan solishtirish;
• tuzatishlar boʻyicha yozishmalarni birlamchi hujjatlar bilan birga saqlash.