Import valyuta nazorati: avanslar va yetkazib berish muddatlari

Yetkazib beruvchiga avans nima uchun nazorat ostidagi tashqi savdo operatsiyasi hisoblanadi

Import shartnomasi boʻyicha chet elga toʻlov joriy xalqaro operatsiyalarga kiradi: qonun ularga tashqi savdo yuritish bilan bogʻliq barcha toʻlovlarni kiritadi. Bunday toʻlovlar oʻz-oʻzidan taqiqlanmagan.

Biroq oldindan toʻlovdan soʻng rezidentda norezidentning qarzi paydo boʻladi — tovar, ish, xizmat yoki pulni qaytarish. Qonun aynan shu qarzning bajarilishini aktivlarni repatriatsiya qilish deb ataydi va uni taʼminlash majburiyati rezidentga yuklatilgan.

Buxgalter uchun bu oddiy qoida: oʻtkazilgan har bir avans nafaqat hisobdagi debitorlik qarzi, balki tovar olib kirilishi yoki pul qaytarilishi kerak boʻlgan muddatni kuzatib borish majburiyatidir.

Nima bajarilgan hisoblanadi: faqat tovar kelishi emas

Qonun aktivlarni repatriatsiya qilish usullarini sanab oʻtadi. Tovar (ish, xizmat) yoki pul kelib tushishidan tashqari, yetkazib beruvchining majburiyati qarshi bir jinsli talabni hisobga olish bilan bekor qilinishi, shu shaxslar oʻrtasidagi boshqa majburiyat bilan almashtirilishi yoki sugʻurta toʻlovini olish bilan bajarilishi mumkin.

Yetkazib berish uzilgan boʻlsa, bu muhim: avansni hisobvaraqqa qaytarish, keyingi partiya hisobiga hisobga olish yoki majburiyatni yangilash jarima xavfini yopadi, lekin faqat kechikish yuzaga kelishidan oldin hujjatlashtirilgan boʻlsa.

• shartnoma boʻyicha tovar, ish yoki xizmat kelib tushishi;
• norezidentdan pul mablagʻlarining qaytarilishi;
• qarshi bir jinsli talabni hisobga olish;
• majburiyatni shu tomonlar oʻrtasidagi boshqasiga almashtirish;
• sugʻurta toʻlovi.

Qanday muddat va uni qaysi paytdan hisoblash kerak

Qonun 180 kunlik mezonni belgilaydi: agar repatriatsiya muddati norezident majburiyati yuzaga kelgan sanadan boshlab 180 kunga oshsa, operatsiya kapital harakati operatsiyasi sifatida tasniflanadi. Jarima bosqichlari toʻlov yoki norezidentga eksport sanasidan boshlab sanaladi.

Shartnoma boʻyicha yetkazib berish muddatini kompaniya oʻzi shartnomada belgilaydi, tashqi savdo operatsiyalarini nazorat qilish va monitoring tartibini esa Vazirlar Mahkamasi belgilaydi. Shuning uchun shartnoma imzolashdan oldin yetkazib berish muddatini amaldagi monitoring tartibi bilan solishtiring va avans oʻtkazilgan sanani shartnomalar reyestrida qayd eting.

Jarima qancha va qachon boshlanadi

Jarima 180 kundan keyin darhol qoʻllanmaydi. U toʻlov sanasidan 180 kun oʻtgach, repatriatsiya 45 kundan ortiq taʼminlanmagan boʻlsa hisoblanadi; kichik tadbirkorlik subyektlari uchun bu imtiyozli davr 90 kun. Jarima respublika byudjeti daromadiga toʻlanadi.

Miqdor kechikish chuqurligiga bogʻliq:

• repatriatsiya qilinmagan aktivlar summasining 5% — toʻlov sanasidan 360 kungacha kechikkanda;
• qoʻshimcha 10% — 360 kundan 545 kungacha kechikkanda;
• qoʻshimcha 35% — 545 kundan ortiq kechikkanda.

Jarima qachon qoʻllanmaydi yoki qaytariladi

Import uchun toʻgʻridan-toʻgʻri istisno bor: yetkazib berish muddati 180 kundan ortiq belgilangan import shartnomalari boʻyicha uskuna va butlovchi qismlarni yetkazib berish davrida, ularning texnik xususiyatlari va oʻziga xosligiga qarab, jarima qoʻllanmaydi. Yaʼni uskunani tayyorlashning uzoq sikli shartnomada yozilgan va uning shartlari bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak.

Jarima sud jarima qoʻllash toʻgʻrisida qaror chiqarguniga qadar repatriatsiya qilingan summaga nisbatan ham qoʻllanmaydi. Rezident jarimani oʻn kunlik muddatda ixtiyoriy toʻlagan va keyin toʻqson kun ichida aktivlarni repatriatsiya qilgan boʻlsa, toʻlangan jarimaning tegishli qismi qaytariladi. Sud hujjati kuchga kirganidan keyin 90 kun ichida aktivlar toʻliq repatriatsiya qilinsa, jarima qaytariladi, ish yuritish tugatiladi.

Fors-major holatida repatriatsiya muddati uning amal qilish muddatiga uzaytiriladi; uni u yuz bergan davlatning vakolatli organi tasdiqlaydi. Jarima kompaniya joriy aktivlarining 20 foizidan oshsa, qonun olti oyga boʻlib toʻlashga ruxsat beradi.

Hisoblash misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli va real kompaniyaga bogʻliq emas. MChJ (kichik tadbirkorlik subyekti emas) yetkazib beruvchiga 100 000 AQSH dollari avans oʻtkazdi, tovar kelmadi va pul qaytarilmadi. Agar repatriatsiya 180 kun va yana 45 kundan keyin ham taʼminlanmasa, kechikish esa toʻlov sanasidan 360 kun doirasida qolsa, hisobiy jarima 5% × 100 000 = 5 000 AQSH dollari ekvivalentini tashkil etadi.

Kechikish 400 kunga yetsa, 5% ga yana 10% qoʻshiladi: jami 15% × 100 000 = 15 000 dollar. Bu hisoblash mantigʻining tasviri; haqiqiy summani vakolatli organ toʻlov maʼlumotlari va kurs boʻyicha belgilaydi.

Harakatlar tartibi va hujjatlar

Buxgalter va moliya direktori uchun amaliy tartib:

• shartnoma va avansni reyestrga kiriting: toʻlov sanasi, summa, valyuta, shartnoma boʻyicha yetkazib berish muddati;
• muddat tugashidan oldinroq yetkazib beruvchidan joʻnatishga tayyorlik tasdigʻini soʻrang;
• muddatlar siljisa, qoʻshimcha kelishuv rasmiylashtiring va sabablarni tasdiqlovchi yozishmalarni saqlang;
• yetkazib berish imkonsiz boʻlsa, avansni qaytarishni talab qiling yoki hisobga olishni yozma kelishuv bilan kelishing;
• shartnoma, toʻlov hujjatlari, invoyslar, transport va bojxona hujjatlarini saqlang — valyuta nazorati organlari valyuta operatsiyalarini oʻtkazish bilan bogʻliq hujjat va maʼlumotlarni soʻrashga haqli.