Kontragent tanlashda soliq ehtiyotkorligi: nazorat roʻyxati

Qonun aynan nimani talab qiladi

Soliq kodeksining 15-moddasi soliq toʻlovchilarga kontragentlarni tanlashda lozim darajadagi ehtiyotkorlikni koʻrsatish majburiyatini yuklaydi. Norma tekshiruvning aniq yoʻnalishlarini sanab oʻtadi: soliq hisobiga qoʻyilganlik, ishbilarmonlik obroʻsi, ishlab chiqarish bazasi va xodimlarning mavjudligi, moliyaviy holat hamda bitim boʻyicha majburiyatlarni bajarish qobiliyati. Bu nazorat roʻyxati uchun tayyor asos — har bir bandga hujjat yoki yozuv koʻrinishida tasdiq topish kerak.

Oqibati xuddi shu moddada yozilgan: sizning oldingizdagi majburiyatlarni bajarmagan shaxslar bilan tuzilgan bitimlar boʻyicha xarajatlar, agar bitim tuzishda lozim darajadagi ehtiyotkorlik koʻrsatilmagan boʻlsa, soliqqa tortish maqsadlarida tan olinmaydi. Boshqacha aytganda, vijdonlilikning oʻzi himoya qilmaydi — qogʻozda koʻrsata oladigan narsangiz himoya qiladi.

Nazorat roʻyxati: shartnomadan oldin nimani tekshirish kerak

Tekshiruvlarni qonun matnini takrorlovchi beshta yoʻnalish boʻyicha tartiblash qulay. Har bir natijani sana bilan, chop etilgan nusxa yoki saqlangan fayl koʻrinishida qayd eting.

• Roʻyxatdan oʻtish va soliq maqomi: kontragent soliq toʻlovchi sifatida hisobga qoʻyilgani, STIR va qoʻllaniladigan soliq rejimi tasdigʻi;
• QQS toʻlovchisimi: soliqni hisobga olmoqchi boʻlsangiz, taʼminotchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak;
• Ishbilarmonlik obroʻsi: sharhlar, bozordagi ish tarixi, boshqa buyurtmachilarning tavsiyalari, majburiyatlarni bajarmaslik boʻyicha ochiq nizolarning yoʻqligi;
• Ishlab chiqarish bazasi va xodimlar: xona, ombor yoki uskuna, shtat, faoliyat turi talab qilsa — litsenziya va ruxsatnomalar;
• Moliyaviy holat: moliyaviy hisobotdagi daromad va xarajatlar maʼlumotlari, soliq qarzdorligi haqidagi maʼlumotlar;
• Aynan shu bitimni bajarish qobiliyati: shunga oʻxshash yetkazib berish yoki ishlardagi tajriba, quvvat, sizning hajmingiz uchun resurs jalb qilish imkoniyati.

Kontragent haqida qanday maʼlumotlarni ochiq olish mumkin

Maʼlumotlarning bir qismi soliq siri hisoblanmaydi, shuning uchun ularni oʻzingiz soʻrab, tekshirish maqsadga muvofiq. Soliq kodeksining 29-moddasiga koʻra ochiq maʼlumotlarga, xususan, qoʻllaniladigan soliq rejimi va QQS toʻlovchisi sifatida hisobga qoʻyilganlik, yuridik shaxsning ishtirokchilari, xodimlarning oʻrtacha roʻyxat soni hamda moliyaviy hisobot maʼlumotlari boʻyicha daromad va xarajatlar summalari kiradi.

Amalda bu quyidagini bildiradi: kontragentning STIR va rejimini soliq organlarining ochiq xizmatlarida tekshiring, undan ishtirokchilar tarkibi va xodimlar soni haqida maʼlumotnoma hamda oxirgi moliyaviy hisobotni soʻrang. Agar kontragent qonun boʻyicha ochiq boʻlgan narsani oshkor etishdan bosh tortsa — bu bitimni qayta koʻrib chiqish uchun signal, rad etishning oʻzini esa yozishmada saqlab qoʻying.

Kontragent dosyesi: qaysi hujjatlarni yigʻish kerak

Dosye birinchi toʻlovdan oldin shakllantiriladi va bitim davomida toʻldirib boriladi. Yuridik shaxs uchun minimal toʻplam:

• taʼsis hujjatlari va davlat roʻyxatidan oʻtganlik guvohnomasi, ishtirokchilar tarkibi haqida maʼlumot;
• soliq hisobiga qoʻyilganlik hujjati, STIR va — hisobga olish kerak boʻlsa — QQS toʻlovchisi maqomining tasdigʻi;
• imzo qoʻyuvchining vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar: rahbarni tayinlash buyrugʻi, vakil imzolasa — ishonchnoma;
• litsenziyalanadigan faoliyat turlari uchun litsenziya va ruxsatnomalar;
• ishlab chiqarish bazasini tasdiqlovchi hujjatlar: ijara shartnomasi yoki xona, ombor, texnikaga boʻlgan huquq hujjati;
• xodimlar haqida maʼlumot: soni boʻyicha maʼlumotnoma, zarur boʻlsa — masʼul ijrochilarning malakasi;
• oxirgi davr uchun moliyaviy hisobot va soliq qarzdorligi yoʻqligi haqidagi maʼlumotlar;
• sizning tekshiruvlaringiz natijalari sana bilan: ochiq xizmatlardan chop etilgan nusxalar, sharhlar, yozishma, tijorat taklifi va boshqa taʼminotchilar bilan taqqoslash.

Bitimning oʻzi boʻyicha hujjatlar

Kontragentni tekshirish birlamchi hujjatlarni almashtirmaydi. Soliq organi bitimni huquqiy rasmiylashtirish usulidan qatʼiy nazar uning haqiqiy iqtisodiy mazmuniga qarab baholaydi (14-modda), xayoliy (soxta) bitimlar esa soliqqa tortish maqsadlarida hisobga olinmaydi. Shu sababli dosyega operatsiyaning haqiqiyligini tasdiqlovchi dalillar ham ilova qilinishi kerak: predmeti va shartlari tushunarli shartnoma, spetsifikatsiyalar va dalolatnomalar, yuk xatlari va transport hujjatlari, bajarilish jarayoni haqidagi yozishma, tovarni yoki ish natijasini haqiqatda qabul qilganlik tasdigʻi.

QQSni hisobga olish uchun Soliq kodeksining 266-moddasi shartlarning bir vaqtda bajarilishini talab qiladi. Ulardan biri: olingan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha hisobvaraq-faktura yoki taʼminotchining soliq summasi alohida ajratilgan boshqa hujjati olingan va taʼminotchi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Taʼminotchi maqomini bitim sanasida tekshirish va u siz bilan uzoq ishlasa, qayta koʻrib chiqish kerak.

Odatiy xatolar

Himoya koʻpincha bitta qoʻpol xato tufayli emas, balki mayda kamchiliklar yigʻindisi tufayli buziladi:

• tekshiruv shartnoma imzolashdan oldin emas, toʻlovdan keyin, «koʻrinish uchun» oʻtkazilgan;
• tekshiruvning sanasi va izlari yoʻq: maʼlumot maʼlum edi, lekin saqlanmagan;
• faqat past narxga qarab qaror qilingan — izohsiz haddan tashqari foydali taklif ehtiyotkorlikka undashi kerak;
• kontragentning aloqa maʼlumoti bitta mobil raqam bilan cheklangan, manzil, ombor, xodimlar yoʻq;
• shartnoma vakolati tasdiqlanmagan shaxs tomonidan imzolangan;
• QQS toʻlovchisi boʻlmagan taʼminotchining hisobvaraq-fakturasida soliq ajratilgan;
• bitim bor, lekin haqiqiy bajarilganini tasdiqlovchi dalolatnoma, yuk xati, yozishma yoʻq.

Misol: dosyedagi boʻshliq nimaga olib keladi

Misol shartli raqamlarda keltirilgan va haqiqiy kompaniyaga aloqador emas. Kompaniya 100 mln soʻmlik yetkazib berish shartnomasi tuzdi, avans oʻtkazdi, taʼminotchi esa tovarni bermay yoʻq boʻlib qoldi. Odatdagi tartibda zarar soliqqa tortiladigan foydani kamaytirishi mumkin edi. Ammo shartnoma tuzilganda kompaniya taʼminotchining hisobga qoʻyilganligini ham, xodimlari va mulkini ham tekshirmagan boʻlsa, soliq organi Soliq kodeksining 15-moddasiga tayanishga haqli va bu summadagi xarajat soliqqa tortish maqsadlarida tan olinmaydi. Soliq bazasi kompaniya hisoblagandan yuqori boʻlib chiqadi va farqni qoʻshimcha toʻlashga toʻgʻri keladi.

Agar dosyeda tekshiruv hisoboti, maqom tasdigʻi, xona va xodimlar haqidagi maʼlumotlar hamda odatiy ish amaliyotini koʻrsatuvchi yozishma boʻlsa, kompaniyada ehtiyotkorlik koʻrsatilganiga oid dalillar bor.

Tekshiruvni jarayonga qanday joylashtirish kerak

Tartibni ichki reglamentda mustahkamlang: tekshiruv uchun kim javobgar, u qaysi bosqichda oʻtkaziladi, qaysi hujjatlar toʻplami majburiy, u qanchalik tez-tez yangilanadi. Yirik yoki nostandart bitimlar uchun kengaytirilgan tekshiruvni, kichik bir martalik xaridlar uchun esa soddalashtirilgan, lekin nolga teng boʻlmagan tekshiruvni joriy qiling. Dosyeni saqlash va uzoq muddatli hamkorlikda yangilab borish uchun masʼul shaxsni tayinlang.

Agar kontragent bajarilish davomida savol tugʻdirsa — masalan, yopuvchi hujjatlarni bermasa yoki rekvizitlarini oʻzgartirsa — buni yozma qayd eting va hamkorlikni davom ettirish-ettirmaslikni hal qiling. Muammoning aniq belgilariga qaramay harakatsizlik, bitimdan oʻz vaqtida voz kechishdan koʻra yomonroq koʻrinadi.