Kimyo va plastmassa mahsulotlari eksportchilariga QQS qaytarish

Nol stavka nima uchun «QQS yoʻq» degani emas

Nol stavka Oʻzbekiston Respublikasi hududidan eksport bojxona tartib-taomilida olib chiqilgan tovarlarga qoʻllaniladi (Soliq kodeksining 260-moddasi). Shu bilan birga xomashyo boʻyicha soliqni hisobga olish huquqi saqlanadi: kirish QQS tovarlar aylanmasi soliqqa tortiladigan, jumladan nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladigan faoliyatda ishlatilsa, hisobga olinadi (266-modda).

Kimyo yoki plastmassa ishlab chiqaruvchi uchun bu quyidagini bildiradi: xomashyo, elektr energiyasi, gaz, uskunani taʼmirlash va qadoq uchun QQS bilan qilingan har bir toʻlov «kirish» soligʻini shakllantiradi. Mahsulot mamlakat ichida soliq hisoblangan holda sotilsa, u hisoblangan soliq bilan yopiladi. Eksport ulushi oshganda hisoblangan soliq yetmaydi va qaytariladigan summa hosil boʻladi. Qaytarish toʻgʻrisida ariza berilmasa, u umumiy qoidaga koʻra QQS boʻyicha kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi (274-modda).

Import xomashyo: granulalar va komponentlar

Olib kirishda toʻlangan soliqni hisobga olishning asosiy sharti — soliqning oʻzi byudjetga toʻlangan boʻlishi: tovarlar olib kirilganda hisobga olish soliq toʻlangan taqdirdagina mumkin (266-modda). Shuning uchun tekshiruv uchun hujjatlar toʻplamida xomashyoni import qilish boʻyicha bojxona deklaratsiyalari va olib kirishda soliq toʻlanganini tasdiqlovchi toʻlov hujjatlari boʻlgani maʼqul.

Qayta ishlovchi uchun amaliy jihatlar:

• bojxona deklaratsiyasidagi soliq summasini xaridlar kitobi va hisobga olish hisob-kitobidagi summa bilan solishtiring;
• xomashyoni partiyalar boʻyicha yuriting: granulalarning qaysi yetkazib berilgan partiyasidan tayyor mahsulotning qaysi partiyasi ishlab chiqarilgani — bu xomashyo soliqqa tortiladigan ishlab chiqarishda ishlatilganini koʻrsatish uchun kerak;
• olib kirishdagi QQS boʻyicha toʻlov hujjatlarini faqat umumiy koʻchirma bilan emas, har bir deklaratsiya boʻyicha alohida saqlang;
• xomashyo mahalliy distribyutordan sotib olinsa, hisobvaraq-faktura soliq ajratilgan holda rasmiylashtirilganini va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtganini tekshiring — busiz hisobga olish mumkin emas.

Tolling sxemasi: kim nimani olib chiqadi

Tolling xomashyoda ishlaganda xomashyo qaysi bojxona rejimida olib kirilgani muhim. Soliq kodeksiga koʻra nol stavka Oʻzbekiston bojxona hududida qayta ishlash bojxona tartib-taomiliga joylashtirilgan tovarlarni qayta ishlash natijasida olingan (hosil boʻlgan) qayta ishlash mahsulotlari, chiqindilari va qoldiqlariga qoʻllaniladi (260-modda). Qayta ishlash xizmatining oʻzi uchun alohida qoida bor: nol stavka qayta ishlash mahsulotlari bojxona hududidan tashqariga olib chiqilgan taqdirda qoʻllaniladi, mahsulotlar qayta ishlangach erkin muomalaga chiqarilsa, xizmat 258-moddaning birinchi qismida belgilangan umumiy stavka boʻyicha soliqqa tortiladi (262-modda).

Bundan amaliy xulosa: buyurtmachining chet el xomashyosidan eksport mahsuloti ishlab chiqaradigan tolling zavodi aynan qayta ishlash mahsulotlari olib chiqilganini tasdiqlashi kerak. Tayyor mahsulotning bir qismi mamlakatda qolsa, shu qismi boʻyicha qayta ishlash xizmati odatdagi tartibda soliqqa tortiladi. Qayta ishlash shartnomasi shartlari, deklaratsiyadagi rejim va haqiqiy olib chiqish mos kelishi kerak — kameral tekshiruvda nizolar koʻpincha aynan shu farqlar tufayli yuzaga keladi.

Qisman eksport: kirish soligʻi qanday taqsimlanadi

Zavod mahsulotni ham mamlakat ichida, ham eksportga sotsa, xaridlarning katta qismi umumiy boʻladi: xomashyo, energiya, taʼmirlash ikkala guruh yetkazib berishlari uchun bir vaqtda ishlatiladi. Soliq kodeksi aynan eksport qismiga nisbatan qatʼiyroq yondashuvni talab qiladi. Eksport uchun ishlatilgan tovarlar va xizmatlar boʻyicha soliq soliq toʻlovchining Oʻzbekiston bankidagi hisobvaraqlariga kelib tushgan valyuta tushumi summasining ulushida hisobga olinadi (266-modda).

Ikkita muhim cheklov bor. Birinchidan, valyuta tushumi yoki uning bir qismi tovarlar eksport rejimida chiqarilgan kundan boshlab yuz sakson kalendar kun ichida hisobvaraqlarga kelib tushmasa, ilgari hisobga olingan summa hisobdan chiqariladi. Ikkinchidan, oʻtgan yil uchun valyuta tushumining oʻz vaqtida kelib tushishini taʼminlaydigan va eksport shartnomalari boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik qarzi boʻlmagan intizomli soliq toʻlovchi deb tan olingan soliq toʻlovchi soliqni tushum kelib tushishidan qatʼi nazar hisobga oladi (266-modda).

Umumiy xarajatlarni eksport va ichki bozor oʻrtasida taqsimlash qoidasini hisob siyosatida mustahkamlab, izchil qoʻllash lozim: tekshiruvchi usulning nomiga emas, balki u davrdan davrga bir xil qoʻllanishiga va hisob-kitob buxgalteriya maʼlumotlari bilan tasdiqlanishiga eʼtibor beradi.

Misol (shartli sonlar, faqat tushuntirish uchun): zavod xomashyo sotib oldi, uning boʻyicha kirish QQS 120 shartli birlikni tashkil etdi. Shu xomashyodan mahsulot eksport qilindi, ammo xorijiy xaridordan valyuta tushumining faqat yarmi kelib tushdi. Unda shu partiya boʻyicha hozircha soliqning mos ulushi — taxminan 60 shartli birlik hisobga olinadi, qolgan qismi esa belgilangan muddat ichida tushumning qolgan qismi kelib tushishini kutadi.

Hujjatlar va qaytarish tartibi

Nol stavkani qoʻllash huquqi soliq hisobotiga qoʻshib topshiriladigan hujjatlar bilan tasdiqlanadi (260-modda). Eksportni tasdiqlovchi hujjatlar sifatida qonun shartnomani (belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxasini), yuk bojxona deklaratsiyasini va bojxona organi belgisi qoʻyilgan yukka hamroh hujjatlarni nomlaydi; bundan tashqari, bojxona organlari soliq organlariga elektron shaklda uzatgan tovarlarning chegarani kesib oʻtishi haqidagi maʼlumotlar eksportni tasdiqlash uchun asos hisoblanadi (261-modda). Nol stavka boʻyicha eksport soligʻini hisobga olish uchun xorijiy xaridor toʻlovini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi ham kerak — 266-moddada toʻgʻridan-toʻgʻri koʻrsatilgan holatlar bundan mustasno.

Eksport komissioner yoki topshiriq oluvchi orqali amalga oshirilsa, tasdiqlash uchun qoʻshimcha ravishda komissiya yoki topshiriq shartnomasi taqdim etiladi (261-modda).

Qaytarish tartibi:

• manfiy farqni QQS deklaratsiyasida aks ettiring va summani hisobvaraqqa qaytarish istagi haqida soliq organini xabardor qiling — aks holda u kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi (274-modda);
• kameral tekshiruv natijalarini kuting: ijobiy qaror chiqsa, summa soliq organi xabardor qilingan kundan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi;
• tezlashtirilgan tartib eksportchilar uchun nol stavka qoʻllanishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar ilgari ularga soliq qaytarilgan va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa, nazarda tutilgan; bunda hisobotda koʻrsatilgan summa yetti kun ichida qaytariladi, lekin kameral tekshiruv baribir oʻtkaziladi, asossiz qaytarilgan summa esa penya hisoblangan holda byudjetga qaytarilishi kerak (274-modda).

Kimyo va plastmassa eksportchilarining tipik xatolari

• xomashyo importi boʻyicha soliq toʻlanganini tasdiqlamay hisobga olish;
• bojxona deklaratsiyasidagi rejimning tolling shartnomasi shartlariga mos kelmasligi;
• umumiy xarajatlarning eksport va ichki partiyalar oʻrtasida taqsimlanmagani yoki izchil qoʻllanmagani;
• valyuta tushumi muddatini oʻtkazib yuborib, hisobga olishni tuzatmaslik;
• vositachi orqali eksportda hujjatlar toʻplamida komissiya yoki topshiriq shartnomasining yoʻqligi;
• qaytarish toʻgʻrisida arizani yetkazib beruvchilar bilan elektron tizimdagi hisobvaraq-fakturalarni solishtirmay topshirish.