Mebel va yogʻochni qayta ishlash mahsulotlari eksportchilariga QQS qaytarish

Mebel eksportchisida qaytariladigan QQS nima uchun paydo boʻladi

QQSning umumiy stavkasi 12% , lekin eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlarni sotishda nol stavka qoʻllaniladi (SK 258 va 260-moddalari). Plita, furnitura, yelim, kromka va uskunalar boʻyicha kirish soligʻi hisobga olinadigan boʻlib qoladi, eksport tushumi boʻyicha esa hisoblangan soliq yoʻq. Oyda eksport hajmi katta boʻlsa, deklaratsiya natijasi manfiy chiqadi.

Materiallarni olib kirishda soliq bojxona qonunchiligi qoidalariga muvofiq byudjetga toʻlanadi (SK 272-moddasi). Fabrika uchun bu bojxona rasmiylashtiruvi bilan eksport tushumi kelguniga qadar muzlab turadigan mablagʻ, shu sababli qaytarishning tezligi va aniqligi aylanma kapitalga bevosita taʼsir qiladi.

Manfiy summa odatda kelgusi QQS toʻlovlari hisobiga oʻtkaziladi. Pulni hisobvaraqqa olish uchun hisobotni topshirishda qaytarish haqida bildirish kerak (SK 274-moddasi).

Kirish QQSining qaysi qismi hisobga olinadi

Hisobga olish huquqi SK 266-moddasidagi shartlar bir vaqtda bajarilganda paydo boʻladi. Mebel fabrikasi uchun toʻrttasi muhim.

Birinchisi: sotib olingan narsa nol stavka boʻyicha ham, umumiy stavka boʻyicha ham soliqqa tortiladigan aylanmalarda ishlatiladi — ichki bozor va eksport uchun ishlab chiqarishda. Ikkinchisi: xaridga QQS ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura bor va yetkazib beruvchi QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan. Uchinchisi: importda soliq haqiqatan byudjetga toʻlangan. Toʻrtinchisi: eksport yetkazmalari boʻyicha xorijiy xaridor toʻlovini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi bor.

• import plita va furnitura boʻyicha bojxona deklaratsiyasidagi QQS summasini toʻlov hujjati bilan solishtiring: hisobga olish faqat toʻlangan soliq boʻyicha mumkin;
• asosiy vositalar — stanoklar, kromka yelimlash liniyalari, raskroy markazlari — boʻyicha soliq toʻliq hajmda hisobga olinadi, jumladan olib kirishda toʻlangan soliq ham (SK 266-moddasi);
• mahalliy yetkazib beruvchilar (porolon, matolar, qadoq, transport) boʻyicha soliqni faqat QQS toʻlovchisi boʻlgan yetkazib beruvchilarning hisobvaraq-fakturalari boʻyicha qabul qiling;
• QQS toʻlamaydiganlardan xaridlar kirish solugʻini bermaydi — ularning qiymati hisobga olmasdan xarajatga oʻtadi.

Aralash sotuvlar: qachon alohida hisob kerak, qachon yoʻq

Tez-tez soʻraladigan savol: fabrika ham Oʻzbekistonda, ham xorijda sotadi — kirish QQSini bu oqimlar oʻrtasida boʻlish kerakmi? Javob ichki sotuvning nima ekaniga bogʻliq. SK 268-moddasi boʻlishni faqat soliqdan ozod qilingan aylanmalar mavjud boʻlganda talab qiladi. Mebelni ichki bozorda sotish umumiy 12% stavka, eksport esa nol stavka boʻyicha soliqqa tortiladi; ikkala aylanma ham soliqqa tortiladigan, shuning uchun umumiy xaridlar boʻyicha kirish solugʻini 268-modda boʻyicha ular oʻrtasida boʻlish shart emas.

Kompaniyada QQSdan ozod qilingan faoliyat ham boʻlsa, alohida hisob majburiy boʻladi — masalan, Kodeks bevosita ozod qilgan ayrim xizmatlar yoki operatsiyalar. Unda ozod qilingan aylanmaga tegishli xaridlar boʻyicha soliq hisobga olinmaydi, umumiy xarajatlar boʻyicha esa proporsional boʻlish qoʻllaniladi.

268-modda qoʻllanilmasa ham, eksport va ichki yetkazmalar boʻyicha alohida hisob amaliy jihatdan foydali: u eksport joʻnatmalarini valyuta tushumi bilan solishtirish va qaytarishga daʼvo qilinayotgan summani tasdiqlash uchun kerak.

• plita va furnitura partiyalarini ishlab chiqarish buyurtmalariga bogʻlang, nima eksportga, nima ichki bozorga ketganini koʻrib turing;
• eksport shartnomalari reyestrini yuriting: joʻnatish sanasi (eksport rejimida chiqarish), summa, valyuta tushgan sana va summa;
• kompaniyada QQSdan ozod qilingan faoliyat paydo boʻlsa, SK 268-moddasi boʻyicha soliqni boʻlish tartibini va 269-modda boʻyicha tuzatishlarni oldindan tekshiring.

Valyuta tushumi: eng nozik shart

Nol stavka boʻyicha eksport uchun ishlatilgan tovarlar boʻyicha soliqni hisobga olishni Kodeks valyuta tushishi bilan bogʻlaydi. Soliq Oʻzbekiston bankidagi hisobvaraqlarga tushgan valyuta tushumi ulushida hisobga olinadi (SK 266-moddasi). Tushum toʻliq kelmagan boʻlsa, hisobga olish qisman boʻlishi mumkin.

Intizomli deb tasniflangan soliq toʻlovchilar uchun qoida yengilroq: tushumdan qatʼi nazar hisobga olish mumkin. Biroq valyuta yoki uning bir qismi tovarlar eksport rejimida chiqarilgan kundan boshlab bir yuz sakson kalendar kun ichida tushmasa, tegishli summa hisobga olishdan chiqariladi.

Shartnomalarida toʻlov kechiktirilgan fabrika uchun bu asosiy xavf: mebel partiyasi 90–120 kunlik toʻlov bilan joʻnatildi, xaridor toʻlovni kechiktirdi — chegirma qayta hisoblanadi. Tushumlar jadvalini kuzatib boring va xaridor bilan daʼvo ishini kechiktirmang.

Shartli hisob-kitob misoli

Misol shartli raqamlarda, real kompaniyani aks ettirmaydi. Oy davomida fabrika ichki bozorda QQSsiz 400 mln soʻmlik mebel sotdi va 1 000 mln soʻmlik eksport qildi. Ichki sotuvlar boʻyicha hisoblangan QQS 12%, yaʼni 48 mln soʻm; eksport boʻyicha — 0.

Hisobga olingan kirish QQSi: plita va furnitura importida 100 mln soʻm hamda uskuna va mahalliy yetkazib beruvchilar boʻyicha 50 mln soʻm — jami 150 mln soʻm. Natija: 48 − 150 = −102 mln soʻm.

Bu manfiy summa qaytarish uchun asos. Eksport tushumining bir qismi boʻyicha valyuta hali tushmagan va kompaniya intizomli toʻlovchilarga kirmasa, shu oyga soliqning faqat tegishli ulushi hisobga olinadi va manfiy farq kichikroq boʻladi.

Hujjatlar va qaytarish tartibi

Nol stavkani qoʻllash huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisoboti bilan birga topshiriladi (SK 260-moddasi). Asosi — shartnoma, olib chiqish boʻyicha yuk bojxona deklaratsiyasi va bojxona belgisi qoʻyilgan yuk hujjatlari (SK 261-moddasi); faoliyat turiga qarab boshqa hujjatlar roʻyxati va ularni topshirish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilaydi.

QQS hisobotini topshirish muddati — soliq davri tugaganidan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechikmasdan (SK 273-moddasi). Kameral tekshiruv natijasida ijobiy qaror chiqsa, qaytarish soliq organiga bildirilgan kundan boshlab oʻttiz kundan kechikmay amalga oshiriladi (SK 274-moddasi). Avval soliq qoplangan va buzilishlar aniqlanmagan eksportchilar uchun tezlashtirilgan tartib bor — nol stavka qoʻllanishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida.

Mebel eksportchilarining odatiy xatolari

• hisobga olishga haqiqatda toʻlanmagan yoki toʻlov hujjati bilan tasdiqlanmagan olib kirish QQSi kiritilgan;
• eksport joʻnatmasi bank koʻchirmasi bilan solishtirilmagan: qaysi shartnomalar boʻyicha valyuta tushgani nomaʼlum;
• bir yuz sakson kunlik muddat unutilgan va toʻlanmagan yetkazmalar boʻyicha soliq hisobga olishda qolib ketgan;
• hisobvaraq-faktura xato rasmiylashtirilgan yoki QQS toʻlovchisi boʻlmagan yetkazib beruvchi tomonidan berilgan;
• ozod qilingan faoliyat uchun sotib olingan materiallar umumiy xaridlar bilan alohida hisobsiz aralashtirilgan;
• import uskuna soliq toʻlanganini va aktiv soliqqa tortiladigan aylanmalarda ishlatilishini tekshirmasdan hisobga olingan.