Ustav fondini oshirmasdan MChJ mol-mulkiga ishtirokchi hissasi: soliqlar

Soliq kodeksi nima deydi

Soliq kodeksining 304-moddasi daromad sifatida hisobga olinmaydigan mablagʻlarni sanab oʻtadi. Birinchilar qatorida ustav fondiga (ustav kapitaliga) hissa tarzida olingan mablagʻlar turadi. Xuddi shu moddaning yana bir bandi — kredit yoki qarz shartnomalari boʻyicha mablagʻlar yoki mol-mulk, shuningdek ularni qaytarish.

Umumiy qoida esa teskari: soliq toʻlovchi tekinga olgan mol-mulk va (yoki) xizmatlar, Kodeksda boshqacha nazarda tutilmagan boʻlsa, uning daromadi deb topiladi (299-modda). Daromad mol-mulkning bozor qiymatidan kelib chiqib aniqlanadi, bozor qiymati esa hujjatlar bilan tasdiqlanishi kerak.

Amaliy xulosa: ishtirokchi shunchaki pul oʻtkazib, ustav fondini oshirmasa va qarz shartnomasini rasmiylashtirmasa, soliq organi 299-moddani qoʻllab, tushumni daromad deb topishi xavfi bor. Ustav fondini oshirmasdan “mol-mulkka hissa”ni toʻgʻridan-toʻgʻri ozod qiladigan alohida norma Kodeks matnida topilmadi, shuning uchun toʻlov nomiga tayanib boʻlmaydi. Har bir aniq holatda pozitsiyani soliq maslahatchisi bilan kelishib olgan maʼqul.

Ishtirokchidan pulni rasmiylashtirishning uch yoʻli

Tanlov pul qaytarilishi kerakligiga va ishtirokchining ulushi oʻzgarishiga bogʻliq.

• Ustav fondini oshirish. MChJ toʻgʻrisidagi qonun ustav fondini ishtirokchilarning qoʻshimcha hissalari hisobiga oshirishning alohida tartibini nazarda tutadi (19-modda). Ishtirokchilar umumiy yigʻilishining qarori va ustavdagi oʻzgarishlarni roʻyxatdan oʻtkazish talab etiladi. Soliq jihatidan bu eng “toza” variant: ustav fondiga hissa daromad hisoblanmaydi (304-modda 1-bandi). Biroq shundan keyin ustav fondi oshadi, uni ishtirokchiga faqat jamiyatdan chiqish yoki ulushni kamaytirish qoidalari boʻyicha qaytarish mumkin.
• Ishtirokchidan qarz. Qarz shartnomasi boʻyicha pul daromad hisoblanmaydi (304-modda 16-bandi), lekin uni qaytarishga toʻgʻri keladi, foizsiz qarzda esa qarz oluvchida qayta moliyalash stavkasidan shartli daromad paydo boʻladi (pastga qarang).
• Tekin yordam. Fuqarolik huquqi nuqtai nazaridan mumkin, lekin soliq xavfsizligi bu yerda eng past: Soliq kodeksining 299-moddasiga qarang. Buni jamiyat tushumni daromad deb tan olib, soliq toʻlashga tayyor boʻlgandagina tanlang.

Foizsiz qarz: nimaga eʼtibor berish kerak

Kodeks aniq belgilaydi: qarz (qaytariladigan asosdagi moliyaviy yordam) qarz beruvchiga foiz daromadi toʻlash majburiyatisiz olinganda, qarz oluvchining daromadi qarz olingan sanadagi Markaziy bank qayta moliyalash stavkasidan kelib chiqib aniqlanadi. Foiz qayta moliyalash stavkasidan past belgilangan boʻlsa ham xuddi shu tartib qoʻllaniladi (299-modda).

Istisnolar (banklararo operatsiyalar, Prezident yoki Vazirlar Mahkamasi qarori boʻyicha qarzlar, norezidentlar qarzlari, soliq toʻlovchilarning konsolidatsiyalangan guruhi ichidagi qarzlar) rezident ishtirokchining oddiy qarziga, odatda, mos kelmaydi. Shuning uchun “taʼsischidan koʻp yillik foizsiz qarz” soliqdan qochish usuli emas, tekshiruvda alohida savollar manbaidir.

QQS va pul emas, mol-mulk boʻlsa

Ishtirokchi pul emas, tovar yoki xizmatni tekinga bersa, QQS masalasi qoʻshiladi: tekinga olingan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha soliq summalari hisobga olinmaydi, qabul qiluvchi ular boʻyicha soliq toʻlagan hollar bundan mustasno (267-modda 6-bandi). Mol-mulkni aynan ustav kapitaliga kiritish alohida mavzu boʻlib, uni ustav kapitaliga mol-mulk bilan hissa qoʻshish maqolasida yoritganmiz.

Taʼsischi zararni qoplashi

MChJ ishtirokchilari jamiyat faoliyati bilan bogʻliq zararlar uchun qoʻshgan hissalari qiymati doirasida javobgar boʻladi. Shuning uchun zararni “taʼsischi choʻntagidan” qoplash ishtirokchining ixtiyoriy qarori boʻlib, uni yuqoridagi uch usuldan biri bilan huquqiy rasmiylashtirish kerak. Toʻlov maqsadida “zararni qoplash uchun” deb yozilishi soliq rejimini oʻzgartirmaydi.

Shartli raqamlardagi misol (bozor uchun mezon emas). MChJning zarari 200 mln soʻm, ishtirokchi shartnomasiz va yigʻilish qarorisiz 200 mln soʻm oʻtkazadi, maqsadi — “moliyaviy yordam”. Tekshiruvda bu summa tekinga olingan mablagʻ deb topilib, daromadga kiritilishi mumkin. Xuddi shu 200 mln soʻm qonunning 19-moddasi boʻyicha ustav fondini oshirish bilan qoʻshimcha hissa sifatida rasmiylashtirilsa, soliq baholash boshqacha boʻladi: 304-modda 1-bandi.

Hujjatlar roʻyxati

• pulning shakli haqidagi qaror bilan ishtirokchilar umumiy yigʻilishi bayonnomasi;
• qarz shartnomasi yoki ishtirokchining qoʻshimcha hissa haqidagi arizasi (summa, tartib va kiritish muddati bilan);
• ustav fondi oshirilganda — ustavdagi oʻzgarishlar va ularning roʻyxatdan oʻtkazilishi;
• bank koʻchirmasi: toʻlov maqsadi shartnoma va qarorga mos kelishi kerak;
• hisob siyosati va provodkalar: qarz, hissa va tekin tushum turli hisobvaraqlarda aks ettiriladi;
• bozor qiymatini tasdiqlash — agar pul emas, mol-mulk kelsa.

Tipik xatolar

• yigʻilish qarorisiz va ustavni oʻzgartirmasdan toʻlovni “mol-mulkka hissa” deb atash;
• qaytarish muddati va jadvalisiz qarzni rasmiylashtirish — tekshiruvchi uchun bu yashirin tekin yordam;
• “yordam”ni qarz qaytarilishi yoki jamiyatdan chiqishni rasmiylashtirmasdan, huquqiy asossiz ishtirokchiga qaytarish;
• foizsiz qarz va qayta moliyalash stavkasi boʻyicha shartli daromadni unutish;
• soliq baholashini oʻtkazishdan oldin tekshirmaslik va uni keyin orqaga sanada tuzatishga urinish.