Boshqa kompaniya uchun kafillik va kafolat: berish va bajarishda soliqlar

Kafillik yoki kafolat: kompaniya aslida nimani beradi

Kafillik shartnomasiga koʻra kafil boshqa shaxsning majburiyati bajarilishi uchun kreditor oldida toʻliq yoki qisman javob beradi. Shakli majburiy: shartnoma yozma tuziladi, aks holda u haqiqiy emas (FK 292-modda). Qarzdor majburiyatni bajarmasa, kafil va qarzdor kreditor oldida birgalikda javob beradi, agar shartnomada kafilning subsidiar javobgarligi nazarda tutilmagan boʻlsa (FK 293-modda).

Kafolat — boshqa konstruksiya. FKga koʻra garant boʻlib bank, boshqa kredit muassasasi yoki sugʻurta tashkiloti chiqadi (FK 299-modda). Oddiy tijorat kompaniyasi bu maʼnoda kafolat bermaydi: hamkor uchun «kafolat bering» deb soʻralganda, huquqiy jihatdan bu deyarli har doim kafillik yoki boshqa shartnoma boʻladi. Soliq tavsifi ham nomga bogʻliq, shuning uchun avval aslida nima imzolanganini tekshiring.

Kafillik haqi: QQS

Shartnomada boshqacha qoidalar boʻlmasa, kafil haq olish huquqiga ega (FK 297-modda). Kafolat berilganda garantga haqni prinsipal toʻlaydi (FK 300-modda).

Soliq kodeksida QQSdan ozod etiladigan moliyaviy xizmatlar 244-moddada sanalgan (243-modda birinchi qismining 27-bandi). Ular orasida pul shaklidagi majburiyatlarning bajarilishini nazarda tutuvchi uchinchi shaxslar uchun kafillik berish ham bor. Biroq 244-moddadagi roʻyxat «bank operatsiyalari» bandidan boshlanadi, shuning uchun bu normani bank boʻlmagan kafil kompaniyaga qoʻllashni alohida asoslash kerak: vakolatli organlarning tushuntirishlariga va shartnoma matniga tayaning. Amaliy tartib:

• kreditorga aynan nima vaʼda qilinganini aniqlash: pul majburiyatimi yoki, masalan, ishlarni bajarishmi;
• shartnomada haq kafillik uchun toʻlov ekanini, boshqa xizmatlar uchun emasligini belgilash;
• aylanmani soliq hisobida hujjatlar bilan tasdiqlangan xulosaga qarab ozod etiladigan yoki soliqqa tortiladigan sifatida aks ettirish;
• kompaniyada soliqqa tortiladigan va ozod etiladigan aylanma ham boʻlsa, kirish QQSini alohida hisobda yuritish yoki proporsional usulni qoʻllash (SK 268-modda).

Kafillik haqi: foyda soligʻi

Kafilda haq yalpi daromadga xizmatlar realizatsiyasidan olingan daromad sifatida kiradi (SK 297-modda). Qarzdorda (prinsipalda) u SK 305-moddasiga mos kelsa, xarajat sifatida chegirilishi mumkin: xarajatlar asoslangan va hujjat bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak, iqtisodiy jihatdan oqlangan deb esa kamida bitta shart bajarilganda hisoblanadi — masalan, daromad olishga qaratilgan faoliyat maqsadida qilingan boʻlsa.

Xavf shunda paydo boʻladiki, kompaniya oʻz faoliyatiga aloqasi yoʻq kafillik uchun toʻlaydi yoki iqtisodiy maʼnosiz va haqsiz begona qarz uchun kafil boʻladi. Daromad olishga qaratilgan faoliyatga aloqasi boʻlmagan xarajatlar, agar ularni qilish majburiyati qonun bilan yuklanmagan boʻlsa, chegirilmaydi (SK 317-moddaning 18-bandi). Asosni saqlang: kafillik aynan sizning kompaniyangizga nima uchun kerak (guruh uchun kredit olish, shartnomani bajarish, yetkazib beruvchi shartlari).

Qarzdor toʻlamadi: kafil nima qiladi

Kafil qarzni toʻlaganda unga shu majburiyat boʻyicha kreditorning huquqlari oʻtadi va u qarzdordan toʻlangan summaga foizlar hamda zararlarning oʻrnini qoplashni talab qilishga haqli (FK 295-modda). Majburiyatni oʻzi bajargan qarzdor bu haqda kafilga darhol xabar berishi shart (FK 296-modda) — aks holda ikki marta bajarish xavfi bor.

Soliq hisobi «xarajatga yozdik» bilan cheklanmaydi. Qarzdor uchun toʻlangan summa avvalo kafilning qarzdorga talabi (regress) hisoblanadi. Uni SK 313-moddasi boʻyicha umidsiz qarz sifatida chegirish faqat modda shartlari bajarilganda mumkin: sud qarori, qarzdorning bankrot deb topilishi yoki tugatilishi, vafoti yoki daʼvo muddatining oʻtishi tufayli soʻndirib boʻlmaydigan qarz umidsiz hisoblanadi; chegirishga qarz hisobdan chiqarilgan va buxgalteriya hisobotida aks ettirilgan taqdirdagina yoʻl qoʻyiladi. Bundan tashqari, modda oldingi davrlarda soliqqa tortiladigan daromad olish bilan bogʻliq umidsiz qarzlar haqida gapiradi — kafillik boʻyicha regress talabi bunga mosligini muayyan bitim holatlariga qarab baholash kerak, «avtomatik» emas.

Agar keyinroq qarz baribir qaytarilsa, ilgari chegirilgan summa olingan davrning daromadiga kiritiladi (SK 301-modda). Shuning uchun alohida jamlanma yuriting: kafillik shartnomasi, kreditorga toʻlov topshiriqnomasi, qarzdorga daʼvo, yozishmalar, sud qarori yoki hisobdan chiqarish dalolatnomasi.

Shartli misol

Misol shartli raqamlarda. A kompaniya bogʻliq B kompaniya uchun bank oldida kafil boʻldi. Shartnomada yillik haq — 12 mln soʻm. B kreditni qaytarmadi, A esa bankka 500 mln soʻm toʻladi. A nima qiladi: haqni xizmatlardan daromad sifatida aks ettiradi (QQS boʻyicha alohida xulosa bilan); bankka oʻtkazilgan 500 mln soʻmni B ga talab sifatida qayd etadi, daʼvo yuboradi va FK boʻyicha haqli foizlarni hisoblaydi. B tugatilgan va qarz undirilmagan boʻlsa, A SK 313-moddasi boʻyicha hisobdan chiqarishni koʻrib chiqadi — ammo faqat huquqiy asos (tugatish, sud qarori, daʼvo muddati) boʻlgandan va hisobdan chiqarish hisobotda aks ettirilgandan keyin. Bu raqamlar tartibni koʻrsatish uchun, stavka yoki tavsiya etilgan narx emas.

Muddatlar, hujjatlar va tipik xatolar

Kafillik muddati koʻrsatilmagan boʻlsa, kreditor asosiy majburiyat bajarilishi muddati kelgan kundan boshlab bir yil ichida kafilga daʼvo qoʻymasa, kafillik tugaydi (FK 298-modda). Sanalarni qayd eting — toʻlov xavfi ham, kafillik tugagan deyish mumkin boʻlgan moment ham shunga bogʻliq.

• javobgarlik hajmi aniq koʻrsatilgan yozma kafillik shartnomasi (FK 292-modda);
• haq haqida yoki uning yoʻqligi haqida alohida shart (FK 297-modda);
• foyda soligʻi uchun iqtisodiy maqsadning tasdigʻi (SK 305-modda);
• haq boʻyicha QQS hisob-kitobi va aralash aylanmada kirish QQSini hisobga olish (SK 244, 268-moddalar);
• qarzdor uchun toʻlov va regress talabi holatiga jamlanma;
• tipik xato: toʻlanganini regresssiz va 313-modda asoslarisiz darhol xarajatga yozish;
• ikkinchi xato: yozma shartnoma tuzmaslik va kim nima uchun javob berishini belgilamaslik.

Alohida holat: soliqlar boʻyicha kafillik

Soliq kodeksi kafillikni soliq majburiyatini taʼminlash chorasi sifatida ham biladi, masalan muddatni choʻzishda: kafil va soliq toʻlovchi birgalikda javob beradi, toʻlovdan keyin esa kafilga toʻlangan summani qoplashni talab qilish huquqi oʻtadi (SK 108-modda). Kafil begona soliqlarni toʻlasa, boshqa shaxslar uchun toʻlangan soliqlar chegirilmasligini hisobga oling (SK 317-moddaning 11-bandi).