Daʼvo muddati oʻtgan kreditorlik qarzini hisobdan chiqarish: foyda soligʻi

Qarz qachon daʼvo muddati boʻyicha oʻtgan hisoblanadi

Umumiy daʼvo muddati uch yil (FK 150-modda). Ijro muddati aniq belgilangan majburiyatlar boʻyicha daʼvo muddati ijro muddati tugagan paytdan boshlanadi (FK 154-modda). Shartnomada toʻlov muddati belgilanmagan yoki talab qilish payti bilan belgilangan boʻlsa, hisob boshqacha boshlanadi — kreditorda majburiyat ijrosini talab qilish huquqi paydo boʻlgan paytdan.

Taraflar daʼvo muddatini va uni hisoblash tartibini oʻz kelishuvi bilan oʻzgartira olmaydi (FK 152-modda), shuning uchun shartnomadagi «boshqa muddatlar» haqidagi band bu yerda ishlamaydi.

Muddatni toʻxtatadigan yoki qaytadan boshlaydigan holatlar

Asosiy tuzoq — muddatning uzilishi. Daʼvo muddati daʼvo qoʻzgʻatilganda, shuningdek majburiyatli shaxs qarzni tan olishni koʻrsatuvchi harakatlar qilganda uziladi (FK 157-modda). Uzilishdan keyin muddat qaytadan boshlanadi, oʻtgan vaqt esa yangi muddatga hisoblanmaydi.

Amalda qarzni tan olish sifatida imzolangan solishtirma dalolatnoma, qisman toʻlov, kafolat xati yoki toʻlash vaʼdasi yozilgan javob xati qaralishi mumkin. Hisobdan chiqarishdan oldin yozishmalar va hujjatlarni tekshiring: shunday harakat boʻlgan boʻlsa, uch yil undan boshlab hisoblanadi.

• sizning tomoningizdan imzolangan solishtirma dalolatnomalar;
• shartnoma boʻyicha qisman toʻlovlar;
• qarz summasini tan olgan xat va xabarlar;
• kreditor tomonidan qoʻzgʻatilgan daʼvolar.

Qarzdorda qanday soliq paydo boʻladi

Foyda soligʻi boʻyicha yalpi daromadga, xususan, qonunchilikda belgilangan tartibda majburiyatni hisobdan chiqarishdan olingan daromad kiradi (SK 297-modda). Istisno — SK 317-moddasiga muvofiq ilgari chegirib tashlanmagan xarajatlarni hisobdan chiqarishdan olingan daromadlar. Oddiy qilib aytganda, tovar yoki xizmat olib, pul toʻlamagan va majburiyatni hisobdan chiqargan boʻlsangiz, iqtisodiy naf soliqqa tortiladigan daromad sifatida tan olinadi.

Tan olish davri — majburiyat haqiqatda hisobdan chiqarilgan va bu hisobda aks ettirilgan davr. Hisobdan chiqarish haqidagi qaror inventarizatsiya va daʼvo muddatini hisoblash asosida rahbar buyrugʻi bilan rasmiylashtiriladi; yozuvlar va schyotlarni hisob siyosatingiz hamda buxgalteriya hisobi standartlari boʻyicha belgilang.

Hisobdan chiqarilgan qarz boʻyicha QQS

Tovarlar (xizmatlar) uchun toʻlov majburiyati hisobdan chiqarilishi lozim boʻlsa, xarid vaqtida hisobga olingan QQS summasi tuzatish amalga oshirilgan soliq davrida hisobdan chiqariladi (SK 271-modda). Keyinchalik qarzni baribir toʻlasangiz, toʻlov davrida teskari tuzatish orqali hisobni qaytarishga haqlisiz.

Boshqa tomoni ham bor: kreditorda umidsiz qarzlar soliq bazasidan faqat qarz hisobdan chiqarilgan va uning buxgalteriya hisobotida aks ettirilgan taqdirda chegiriladi (SK 313-modda). Soliq organi bitimning ikkala tomonini koʻradi, sizning hisobingiz bilan kontragent hisobi orasidagi farqlar eʼtiborni tortadi.

Hisoblash namunasi (shartli raqamlar)

Shartli misol, kompaniyangiz uchun prognoz emas. Faraz qilaylik, yetkazib beruvchi oldidagi qarz 1 000 shartli birlikni tashkil etadi, shundan 100 tasi ilgari hisobga olingan QQS. Daʼvo muddati oʻtgan, uzilish boʻlmagan, majburiyat buyruq bilan hisobdan chiqarilgan. Foyda soligʻida hisobdan chiqarilgan majburiyat daromadga kiritiladi (SK 297-modda, 317-moddaga oid istisnoni hisobga olgan holda), QQS boʻyicha esa shu davrda hisob 100 ga kamayadi (SK 271-modda).

Aniq bazani birlamchi hujjatlar boʻyicha hisoblash kerak: qarzda aynan nima boʻlgan — tovar, ish yoki xizmat, qaysi xarajatlar bazada allaqachon hisobga olingan va bu qism SK 317-moddasidagi istisno bilan qanday bogʻlanadi. Shuning uchun misoldagi raqamlarni tekshirmasdan deklaratsiyaga koʻchirib boʻlmaydi.

Xatarlar va odatiy xatolar

• Solishtirma dalolatnoma imzolangan yoki qisman toʻlov boʻlgan qarzni «daʼvo muddati boʻyicha» hisobdan chiqarish — muddat uzilgan, asos yoʻq.
• «Qarz kechirildi, demak soliq yoʻq» deb daromadni tan olmaslik. Bu eng keng tarqalgan xato: kreditor jim boʻlsa ham daromad paydo boʻladi.
• QQSni unutish: majburiyat hisobdan chiqarilgan boʻlsa-da, shu xarid boʻyicha hisob deklaratsiyada qoladi.
• Butun qarzni har bir shartnoma va muddatni qayta tekshirmasdan birdaniga hisobdan chiqarish.
• Daʼvo muddati oʻtgach yetkazib beruvchiga toʻlab, pulni qaytarishga urinish: bunga yoʻl yoʻq (FK 161-modda).
• Daʼvo muddati sud tomonidan faqat nizodagi tarafning arizasi boʻyicha qoʻllanilishini unutish (FK 153-modda): kreditor daʼvo qila olsa va sud uni qabul qilsa, xavf saqlanadi.

Kompaniya bosqichma-bosqich nima qiladi

• Har bir shartnoma boʻyicha yuzaga kelish sanalari va toʻlov muddatlari koʻrsatilgan kreditorlik qarzlari reyestrini tuzish.
• Har bir pozitsiya uchun daʼvo muddati boshlanish sanasini aniqlash va uzilish boʻlmaganini tekshirish.
• Buxgalteriya va yozishmalardan barcha solishtirma dalolatnomalar, toʻlovlar va qarzni tan olish holatlarini soʻrab olish.
• Inventarizatsiyani va rahbarning hisobdan chiqarish haqidagi buyrugʻini rasmiylashtirish.
• Hisobdan chiqarilgan summa boʻyicha foyda soligʻini hisoblash va QQS hisobini tuzatish.
• Hujjatlarni saqlash: kreditor sudga murojaat qilishi, soliq organi esa hisobdan chiqarish asoslanganligini tekshirishi mumkin.