Mahsulot taqsimotiga oid bitim: yer qaʼridan foydalanuvchining maxsus soliq rejimi

MTB nima va uning soliq qoidalari qayerda

Soliq kodeksi taʼrifiga koʻra (475-modda), mahsulot taqsimotiga oid bitim — shartnoma boʻlib, unga muvofiq davlat xorijiy investorga haq olish asosida va muayyan muddatga bitimda koʻrsatilgan yer qaʼri uchastkasida konlarni aniqlash, qidirish va foydali qazilmalarni kavlab olish uchun mutlaq huquqlar beradi.

Soliq jihatidan xususiyatlar SKning 69-bobida (475–476-moddalar) jamlangan. Bundan tashqari, SKning 18-moddasi MTB ishtirokchilariga soliq solishning alohida tartibini maxsus soliq rejimlari roʻyxatiga kiritadi. Amalda bu shuni anglatadi: SKning umumiy qoidalari qoʻllanadi, ammo 69-bob yoki bitimning oʻzi boshqacha belgilagan joyda maxsus normalar ustun turadi.

Soliq nuqtayi nazaridan bitimda nimalar boʻlishi kerak

Soliq kodeksi MTB mazmuniga uchta blokni bevosita kiritadi. Bu investor uchun muhim: bitim matniga kiritilmagan shartlarni keyinchalik soliq organi oldida himoya qilish qiyin.

• hisob va hisobot yuritish tartibi;
• soliqqa tortish va boshqa toʻlovlarni toʻlash shartlari;
• xorijiy investor ulushini olib chiqish tartibi.

Investor qaysi soliqlarni toʻlaydi

SK 476-moddasining asosiy qoidasi: xorijiy investor MTB amal qilish muddati davomida SKning 17-moddasida nazarda tutilgan soliqlarni toʻlaydi, MTB toʻgʻrisidagi qonunchilikda nazarda tutilgan hollar bundan mustasno. Bu soliqlar, agar MTBda boshqacha belgilanmagan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasi rezidentlari uchun belgilangan stavkalar boʻyicha undiriladi.

Amaliy xulosa: boshlangʻich nuqta — SK 17-moddasi roʻyxatidagi soliqlar umumiy stavkalar boʻyicha, ulardan chetga chiqish esa MTB toʻgʻrisidagi qonundan yoki aniq bitim matnidan kelib chiqishi kerak. Stavka yoki baza boʻyicha har qanday «maxsus» yondashuvni boshqa investorlar amaliyotiga emas, tegishli qoidaga havola bilan asoslash lozim.

Foyda soligʻi: chegirmalarsiz obyekt

Asosiy xususiyat — foyda soligʻi. U MTB boʻyicha ishlardan olingan daromadlar va boshqa faoliyat turlaridan olingan daromad boʻyicha alohida toʻlanadi. MTB daromadlari boʻyicha soliq obyekti — bitim shartlariga koʻra xorijiy investorga tegishli foydali mahsulot qiymati, chegirmalar qilinmagan holda.

Shartli misol (raqamlar tasvir uchun oʻylab topilgan). Faraz qilaylik, bitim shartlariga koʻra investorning davr uchun foydali mahsulotdagi ulushi 100 shartli birlik deb baholandi, xarajatlari esa 70. Umumiy rejimda soliq farqdan hisoblanardi, 476-modda qoidasiga koʻra esa obyekt chegirmalarsiz foydali mahsulot qiymati, yaʼni 100. Stavka va mahsulotni baholash tartibi qonun hamda bitimdan olinadi.

Alohida hisob bu yerda rasmiyat emas: investorda boshqa faoliyat ham boʻlsa, uning daromad va xarajatlarini hisob siyosati va registrlarda MTB operatsiyalaridan ajratish kerak.

Yer qaʼridan foydalanganlik soligʻi va renta soligʻi

MTB boʻyicha yer qaʼridan foydalanganlik soligʻi bitim shartlariga muvofiq belgilanadi. U mineral xomashyo qazib olish hajmidan yoki ishlab chiqarilgan mahsulot qiymatidan foiz nisbatida aniqlanadi va pul shaklida yoki qazib olingan mineral xomashyoning bir qismi tarzida toʻlanishi mumkin. Umumiy rejimdan asosiy farq shu, umumiy rejimda stavkalarni Kodeksning yer qaʼridan foydalanganlik soligʻiga oid boʻlimi belgilaydi.

Foydali qazilmalarni qazib olishga maxsus renta soligʻi MTBga qoʻllanmaydi: SKning 454¹-moddasiga koʻra SK 69-bobiga muvofiq MTB doirasida faoliyat yurituvchi yuridik shaxslar soliq toʻlovchi hisoblanmaydi. Yaqin mavjud mavzu — yer qaʼridan foydalanganlik soligʻining umumiy rejimi; u boshqacha tuzilgan va uning stavkalarini MTBga koʻchirib boʻlmaydi.

QQS va norezidentlarga toʻlovlar

QQS boʻyicha SK nol darajali stavkaga yoʻl qoʻyadi, ammo faqat u bitimda nazarda tutilgan boʻlsa: SKning 264-moddasiga koʻra tovarlar (xizmatlar) MTB doirasidagi faoliyatda sotib olinsa va bitimda nol darajali stavka qoʻllanishi nazarda tutilgan boʻlsa, ularni sotish aylanmasi toʻlangan soliqni qoplash (qaytarish) yoʻli bilan nol darajali stavka boʻyicha soliqqa tortiladi. Xuddi shu yondashuv SKning 274-moddasida mustahkamlangan: bitimda nol darajali stavka nazarda tutilgan boʻlsa, MTB ishtirokchilariga soliqni qoplash nazarda tutiladi.

Norezidentlarga daromad toʻlaydigan soliq agentlari uchun SKning 354-moddasida soliq ushlash majburiyatidan istisno bor: u MTBni bajarishda olingan daromadlarga tegishli, agar qonunchilik bunday daromadlarni soliq solishdan ozod etishni nazarda tutsa. Norezident kontragent (pudratchi, xizmat koʻrsatuvchi) uchun bu xulosani avtomatik qoʻllab boʻlmaydi — ozod etish qonun va bitim boʻyicha tekshiriladi, tasdiqlovchi hujjatlar saqlanadi.

Harakatlar tartibi va tipik xatolar

Agar investor yuridik shaxs maqomiga ega boʻlmagan yuridik shaxslar birlashmasi boʻlsa, soliq majburiyatlarini ishtirokchilardan biri yoki MTB boʻyicha operator bajaradi. Yer qaʼri uchastkalaridan foydalanish huquqiga ruxsat olgan investor soliq majburiyatini bajaruvchi ishtirokchi haqida soliq organiga bir oy muddatda xabar berishi shart.

• bitimdagi barcha soliq qoidalarini (stavkalar, baza, toʻlov shakli, nol darajali stavkalar) bitta yigʻma jadvalga chiqarib, SKning amaldagi tahriri bilan solishtirish;
• MTB va boshqa faoliyat boʻyicha alohida hisobni yoʻlga qoʻyish;
• MTB boʻyicha foydali mahsulotga umumiy chegirmalarni qoʻllamaslik — obyekt chegirmalarsiz aniqlanadi;
• MTB boʻyicha yer qaʼridan foydalanganlik soligʻini umumiy soliq va maxsus renta soligʻi bilan adashtirmaslik;
• norezidentlarga toʻlovlarda har bir shartnoma boʻyicha ushlashdan ozod etish asosini tekshirish;
• investor shaxslar birlashmasi boʻlsa, soliq majburiyatlarini bajaruvchini belgilash va soliq organiga oʻz vaqtida xabar berish.