Soliq organining kontragentni qarshi tekshirishi: qanday tayyorlanish

Soliq organi qanday asosda bitim boʻyicha hujjat soʻraydi

Tekshiruvni olib borayotgan soliq organi mansabdor shaxsi tekshirilayotgan soliq toʻlovchining faoliyatiga oid hujjatlarga ega boʻlgan kontragentdan yoki boshqa shaxslardan ushbu hujjatlarni talab qilib olishga haqli (SK 147-moddasi). Demak, soʻrovni siz tekshiriluvchi sifatida emas, bitim ishtirokchisi — yetkazib beruvchi, xaridor yoki pudratchi sifatida olasiz.

Tekshiruvni olib borayotgan soliq organi sizga bevosita murojaat qilmaydi. U sizning hisobda turgan joyingizdagi soliq organiga topshiriq yuboradi, topshiriqda esa qaysi soliq nazorati tadbiri chogʻida hujjatlar zarur boʻlgani, muayyan bitim boʻyicha axborot soʻralsa — bitimni aniqlashtirish imkonini beradigan maʼlumotlar koʻrsatiladi. Shu bosqichdayoq gap qaysi bitim haqida ketayotganini va unga oid hujjatlar sizda bor-yoʻqligini baholash mumkin.

Soʻrov asosiy tekshiruvdan keyin ham kelishi mumkin: soliq tekshiruvi materiallarini koʻrib chiqishda ham, soliq organi rahbari soliq nazoratining qoʻshimcha tadbirlarini tayinlagan boʻlsa, uchinchi shaxslardan hujjatlar talab qilib olishga ruxsat etiladi.

Muddatlar va tartib: topshiriqdan keyin nima boʻladi

Muddatni talabnoma amalda olingan kundan hisoblang va olingan sanani qayd eting: javob ham, muddat oʻtkazib yuborilgani haqidagi bahsdagi dalillaringiz ham shunga bogʻliq.

• topshiriq olingan kundan boshlab uch kun ichida sizning hisobdagi soliq organingiz sizga hujjatlar (axborot) taqdim etish haqida talabnoma yuboradi;
• talabnomaga topshiriq nusxasi ilova qilinishi kerak — u borligini va unda bitim koʻrsatilganini tekshiring;
• talabnomani bajarish uchun olingan kundan boshlab besh kun muddat beriladi yoki shu muddatda soʻralgan hujjatlar sizda yoʻqligini xabar qilish kerak;
• besh kunga ulgurish imkoni boʻlmasa, muddatni uzaytirish haqida iltimosnoma yuboring — soliq organi muddatni uzaytirishga haqli;
• hujjatlarni shaxsan yoki vakil orqali topshirish, buyurtma xat bilan joʻnatish yoki elektron shaklda, jumladan shaxsiy kabinet orqali uzatish mumkin.

Hamkor bilan bitim boʻyicha qanday hujjatlarni tayyorlash kerak

Hujjatlar tarkibi talabnomada nima koʻrsatilganiga qarab belgilanadi. «Hammasini» yuborib yubormang va faqat shartnoma bilan cheklanib ham qolmang: inspektorga bitim haqiqiy ekanini koʻrsatadigan zanjir kerak. Bitimning har bir bosqichi boʻyicha toʻplam yigʻing.

• shartnoma, spetsifikatsiyalar, ilovalar va qoʻshimcha kelishuvlar;
• hisobvaraq-fakturalar, yuk xatlari, bajarilgan ishlar (koʻrsatilgan xizmatlar) dalolatnomalari, tovar-transport hujjatlari;
• toʻlov hujjatlari va toʻlov boʻyicha bank koʻchirmalari;
• bitimning bajarilishi boʻyicha yozishmalar: buyurtmalar, kelishuvlar, qabul qilinganini tasdiqlovchi hujjatlar;
• shartnoma tuzishdan oldin kontragentni tekshirganingizni tasdiqlovchi hujjatlar: soliq hisobiga qoʻyilgani haqidagi maʼlumotlar, ishbilarmonlik obroʻsi, ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligi, moliyaviy holati;
• hamkor tomonidan hujjatlarni imzolagan shaxslarning ishonchnomalari va ularning vakolatini tasdiqlovchi hujjatlar;
• bitim reyestri: muzokaralardan toʻlovgacha boʻlgan xronologiya, javob izchil boʻlishi uchun uni oʻzingiz tuzasiz.

Javobni qanday rasmiylashtirish kerak

Qogʻoz hujjatlar tashkilotingiz tomonidan tasdiqlangan nusxalar shaklida taqdim etiladi, nusxalarni notarial tasdiqlashni talab qilish esa qonunchilikda boshqacha tartib nazarda tutilmagan boʻlsa, mumkin emas. Hujjatlaringiz elektron shaklda yuritilsa, tekshiruvchilarning talabi boʻyicha ularning qogʻozdagi nusxalari kerak boʻladi, axborot tizimida roʻyxatdan oʻtgan elektron hisobvaraq-fakturalar bundan mustasno.

Javobga hujjatlar roʻyxati bilan taqdimnoma ilova qiling: talabnoma raqami, olingan sana, hujjatlar roʻyxati va varaqlar soni. Keyinchalik inspektor nimadir olinmaganini aytsa, roʻyxat sizning himoyangiz boʻladi.

Hujjatlarning bir qismi sizda boʻlmasa, jim turmang. Qonun xuddi shu besh kunlik muddatda soʻralgan hujjatlar sizda yoʻqligini xabar qilishga ruxsat beradi. Jimlik «hujjat yoʻq, sabablari shunday» degan yozma javobdan koʻra yomonroq koʻrinadi.

Soʻrovni bajarishdan bosh tortish mumkinmi

Talabnomani olgan shaxs talabnoma 147-modda qoidalariga mos kelmasa, hujjatlarni taqdim etishdan bosh tortishga haqli. Amalda uch narsani tekshiring: topshiriq nusxasi ilova qilinganmi, aniqlash mumkin boʻlgan bitim koʻrsatilganmi va soʻrov tekshirilayotgan soliq toʻlovchi faoliyatiga tegishlimi.

Bosh tortishni rasmiy tarzda ishlatmaslik kerak. Talabnoma toʻgʻri rasmiylashtirilgan boʻlsa, muddatni oʻtkazib yuborish mumkin emas: tekshirilayotgan shaxsning oʻzi uchun qonun hujjatlarni belgilangan muddatda taqdim etmaslik yoki bosh tortishni hujjatlarni olib qoʻyish asosi deb bevosita koʻrsatadi (146-modda); olib qoʻyish asoslantirilgan qaror bilan amalga oshiriladi, tekshiruv predmetiga aloqador boʻlmagan hujjatlar esa olib qoʻyilmaydi. Jimlik oqibatsiz qoladi deb oʻylamang.

Talabnoma tushunarsiz boʻlsa, yozma ravishda aniqlashtirishni soʻrang va shu bilan birga bitimga aniq tegishli boʻlgan hujjatlarni tayyorlab qoʻying.

Hamkorda muammo boʻlsa, kompaniya nimaga xavf ostida

Soliq kodeksi kontragentlarni tanlashda lozim darajada ehtiyotkorlik koʻrsatishni talab qiladi: soliq hisobiga qoʻyilganini, ishbilarmonlik obroʻsini, ishlab chiqarish bazasi va xodimlar mavjudligini, moliyaviy holatini hamda majburiyatlarni bajarish qobiliyatini tekshirish kerak (SK 15-moddasi). Oʻz majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan bitimlar boʻyicha xarajatlar, agar bitim tuzishda lozim darajada ehtiyotkorlik koʻrsatilmagan boʻlsa, soliqqa tortish maqsadida tan olinmaydi.

Shartli raqamlar bilan misol. Kompaniya 100 000 000 soʻmlik xizmat sotib oldi, ijrochi esa xodimlari va quvvatlari yoʻq formal tuzilma boʻlib chiqdi. Soliq organi ehtiyotkorlik koʻrsatilmaganini isbotlasa, 100 000 000 soʻm miqdoridagi xarajat tan olinmasligi mumkin va foyda soligʻi boʻyicha soliq bazasi shu summaga oshadi. Raqamlar shartli: ular mexanizmni koʻrsatadi, haqiqiy hisob-kitob miqdorini emas.

Shuning uchun soʻrovga javob bir vaqtning oʻzida ehtiyotkorlik koʻrsatganingizni namoyon qilish hamdir: bitimning haqiqiyligi va hamkor tekshirilgani qanchalik yaxshi tasdiqlangan boʻlsa, xarajatlaringizni bahslashishga asos shunchalik kam boʻladi.

Odatiy xatolar va ulardan qanday qochish

Yaxshi amaliyot — har bir muhim bitim uchun kontragentni tekshirish papkasini yuritish: reyestrlardan koʻchirmalar, soʻrovlar, yetkazib beruvchini tanlash haqidagi xizmat yozuvi, bajarilganligi tasdigʻi. Shunda soʻrovga javob kunlar emas, soatlar oladi.

• talabnoma buxgalterda yoki pochtada qolib ketgani sababli muddatni oʻtkazib yuborish — soliq organidan kiruvchi hujjatlar uchun masʼul shaxsni tayinlang;
• hujjatlarni roʻyxatsiz va qabul qilinganini tasdiqlamasdan yuborish;
• tasdiqlangan nusxalar oʻrniga asl nusxalarni topshirib, oʻzida nusxa qoldirmaslik;
• bitim haqidagi sizning versiyangiz hamkor hujjatlariga mos kelishini tekshirmasdan rasmiy javob berish — javobdan oldin kontragent bilan bogʻlaning;
• «bizni tekshirishmayapti» deb talabnomani eʼtiborsiz qoldirish: muddat va oqibatlar bitim ishtirokchisiga ham tegishli;
• ehtiyotkorlik tasdigʻini shartnoma tuzishda emas, birinchi marta soʻrov kelganda yigʻishni boshlash.