Komissioner orqali eksport: kim nol QQSni qoʻllaydi va soliqni qaytaradi

Soliq bazasi komitent va komissioner oʻrtasida qanday taqsimlanadi

Komissioner komitentning tovarini uchinchi shaxsga komissiya shartnomasi shartlariga mos tuzilgan bitim boʻyicha sotsa, QQS bazasi tomonlarda turlicha aniqlanadi (SK 250-moddasi). Komissionerda u soliqni oʻz ichiga olgan komission haq miqdorida boʻladi. Komitentda esa komissioner sotgan tovarlarning soliqsiz qiymati miqdorida.

Tovar komitentga tegishli, nol stavka esa eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlarni sotishga belgilangan (SK 260-moddasi). Bu normalarni solishtirsak, amaliy xulosa chiqadi: eksport qilinayotgan tovar boʻyicha aylanma komitentning aylanmasi, shu sababli 0% stavkani asoslash va kirish QQSini hisobga olish yoki qaytarish uchun ariza berish ham unga tegishli. Komissionerda aylanma komission haq boʻlib qoladi; bu haqqa qanday soliq solinishini 36-bob va shartnoma shartlari boʻyicha alohida tekshiring — bu tovar boʻyicha nol stavka bilan avtomatik hal boʻlmaydigan alohida masala.

Asosiy shart — bitim komissiya shartnomasi shartlariga mos tuzilishi kerak. Shartnomada komissiyaga xos shartlar boʻlmasa (tovar komitent mulki boʻlib qoladi, komissioner uning topshirigʻi bilan harakat qiladi), baza va stavka boʻyicha nizo deyarli muqarrar.

Eksportni tasdiqlash uchun qanday hujjatlar kerak

Eksport SK 261-moddasidagi hujjatlar toʻplami bilan tasdiqlanadi, vositachi boʻlsa unga yana bitta hujjat qoʻshiladi. Nol stavkani qoʻllash huquqini tasdiqlovchi hujjatlar soliq hisobotiga qoʻshib taqdim etiladi (SK 260-moddasi).

• kontrakt (belgilangan tartibda tasdiqlangan kontrakt nusxasi);
• tovarlarni bojxona hududidan olib chiqish asosi boʻlgan yuk bojxona deklaratsiyasi;
• oʻtkazish punktidagi bojxona organi belgisi qoʻyilgan, transport vositalarining tovar bilan chegarani kesib oʻtganini tasdiqlovchi yoʻl hujjatlari;
• komissioner orqali eksportda qoʻshimcha — soliq toʻlovchining komissioner yoki vakil bilan tuzgan komissiya yoki topshiriq shartnomasi nusxasi (SK 261-moddasi);
• xorijiy xaridor eksport qilingan tovar uchun toʻlovni amalga oshirganini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi (SK 266-moddasi), shu moddaning uchinchi qismida nazarda tutilgan holatlar bundan mustasno.

Hujjatlar bilan ishlashda nimalarga eʼtibor berish kerak

Bojxona organlari soliq organlariga elektron shaklda uzatadigan tovarlarning bojxona chegarasidan oʻtgani haqidagi maʼlumotlar eksportni tasdiqlash uchun asos hisoblanadi (SK 261-moddasi). Bu qogʻoz belgisi yoʻqolish xavfini kamaytiradi, ammo komitentning hujjatlar toʻplamida komissiya shartnomasi boʻlishi shartini bekor qilmaydi.

Amalda deklaratsiya va xorijiy xaridor bilan kontraktni koʻpincha komissioner rasmiylashtiradi, nol stavkani esa komitent daʼvo qiladi. Shuning uchun komissiya shartnomasiga komissioner kontrakt, YBD, bojxona belgisi qoʻyilgan hujjatlar va bank koʻchirmalarining nusxalarini kelishilgan muddatda komitentga topshirish majburiyatini aniq kiritgan maʼqul — aks holda komitent hisobot topshirish vaqtigacha hujjatlar toʻplamini yigʻa olmaydi. Bundan tashqari, faoliyat turiga qarab boshqa hujjatlar ham kerak boʻlishi mumkin: ularning roʻyxati va taqdim etish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi.

Kirish QQSini hisobga olish va qaytarish

Nol stavkali eksport maqsadlarida foydalanilgan tovar va xizmatlar boʻyicha soliq Oʻzbekiston banklaridagi soliq toʻlovchi hisobvaraqlariga tushgan valyuta tushumi summasidagi ulush miqdorida hisobga olinadi (SK 266-moddasi). Vositachi uchun maxsus qoida bor: komissioner orqali eksportda soliq komissioner, vakil yoki soliq toʻlovchi hisobvarogʻiga tushgan valyuta tushumi summasidagi ulush miqdorida hisobga olinadi.

Oʻtgan yil uchun valyuta tushumining oʻz vaqtida kelib tushishini taʼminlagan va eksport kontraktlari boʻyicha muddati oʻtgan debitorlik qarzi yoʻq intizomli soliq toʻlovchilar uchun hisobga olish valyuta tushumi kelib tushishidan qatʼi nazar mumkin. Ammo tovar «eksport» rejimida chiqarilgan kundan boshlab yuz sakson kalendar kun ichida tushum yoki uning bir qismi kelib tushmasa, tegishli summa hisobga olishdan chiqariladi.

SK 266-moddasi boʻyicha hisobga olishning asosiy sharti oʻzgarmaydi: olingan tovar (xizmat) uchun hisobvaraq-faktura yoki yetkazib beruvchining soliq summasi alohida koʻrsatilgan boshqa hujjati boʻlishi, yetkazib beruvchi esa soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak.

Qaytarilishi lozim boʻlgan summa kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkaziladi, soliq toʻlovchi esa soliq hisobotini topshirishda soliq organlarini xabardor qilib, soliqning manfiy summasini qaytarish uchun murojaat qilishga haqli (SK 274-moddasi). Kameral tekshiruv natijasida qaytarish toʻgʻrisida qaror qabul qilinsa, pul soliq organlari xabardor qilingan kundan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi. Tezlashtirilgan tartib, jumladan, eksport amalga oshiruvchi shaxslarga — nol stavka qoʻllanishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar avval ularga soliq qaytarilgan va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa — qoʻllaniladi; bunda qaytarish uchun koʻrsatilgan summa yetti kun ichida qaytariladi, ammo kameral tekshiruv umumiy tartibda oʻtkaziladi, asossiz qaytarilgan summa esa penya bilan budjetga qaytarilishi shart.

Shartli misol: valyuta tushumi ulushida hisobga olish

Misol shartli raqamlarda berilgan — bu sizning kompaniyangiz uchun hisob-kitob emas. Komitent kirish QQSi 100 mln soʻm boʻlgan xomashyo sotib oldi, tovar komissioner orqali eksportga joʻnatildi. Hisobot davri oxirida komissioner hisobvarogʻiga valyuta tushumining yarmi kelib tushgan, deylik.

266-modda mantigʻi: soliq kelib tushgan tushum ulushi miqdorida hisobga olinadi — misol shartida bu taxminan 50 mln soʻm, qolganini komitent pul kelib tushgani sari daʼvo qiladi. Tushum yuz sakson kalendar kun ichida kelmasa, tasdiqlanmagan qism hisobga olishdan chiqariladi. Ulushni hisoblashning aniq algoritmi va arizalar shakllarini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlagan QQSni qaytarish tartibi toʻgʻrisidagi Nizom belgilaydi — hisob-kitobni shu bilan solishtiring.

Harakatlar tartibi

Komitent va komissioner uchun tavsiya etiladigan ketma-ketlik:

• komissiya shartnomasida tovarning komitent mulki ekanini, topshiriqni, komissioner hujjatlar va hisobotlarni topshirish tartibini mustahkamlash;
• joʻnatishdan oldin kontrakt, toʻlov tartibi va valyuta tushumi keladigan hisobvaraqni tekshirish;
• eksportdan soʻng komissionerdan kontrakt, YBD, bojxona belgisi qoʻyilgan hujjatlar va bank koʻchirmasi nusxalarini olish;
• 261-modda boʻyicha hujjatlar toʻplamini komissiya shartnomasi nusxasi bilan yigʻib, hisobot bilan birga taqdim etish (hisobot topshirish muddati — soliq davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay, SK 273-moddasi);
• kirish QQSini kelib tushgan tushum ulushi bilan solishtirib, hisobga olish yoki qaytarishni daʼvo qilish;
• komissioner uchun — vositachilik operatsiyalarini olingan va berilgan hisobvaraq-fakturalar hisobi jurnallarida aks ettirish: komissiya shartnomasi boʻyicha boshqa shaxs manfaatida faoliyat yurituvchi shaxslar bu maʼlumotlarni taqdim etishi shart (SK 273-moddasi).

Odatiy xatolar

Hujjatlar toʻplamida komissiya shartnomasi nusxasi yoʻq. Komissioner bazasi vositachilik haqi oʻrniga tovar qiymatidan hisoblanadi. Valyuta tushumi kelib tushmasdan turib hisobga olish toʻliq daʼvo qilinadi. Xorijiy xaridorning toʻlovini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi yoʻq. 180 kunlik muddat oʻtkazib yuboriladi. Komissioner hujjatlar nusxalarini komitentga oʻz vaqtida bermaydi.