Import tovarlar hisobi: qiymat, bojxona toʻlovlari va kurs farqi

Import tovar qiymatiga nimalar kiradi

Umumiy qoida 4-son BHMSda bayon etilgan: zaxiralar balansga yetkazib beruvchi narxini va xarid qilish bilan bogʻliq barcha xarajatlarni oʻz ichiga olgan qiymat boʻyicha qabul qilinadi. Import uchun bu shuni anglatadiki, kirim qilinadigan qiymatga faqat hisobvaraq-faktura summasini emas, tovar omboringizga yetib kelishi uchun toʻlagan hamma narsani kiritish kerak.

4-son BHMSning 15-bandiga koʻra xarid qiymatiga kiritiladigan xarajatlar roʻyxati:

• bojxona boj va yigʻimlari;
• xarid qilish bilan bogʻliq soliq va yigʻimlar summalari — agar ular qoplanmasa (zachetga qabul qilinmasa);
• taʼminotchi va vositachi tashkilotlarga toʻlanadigan haq (vositachilik haqi);
• sertifikatlash va texnik shartlar boʻyicha sinov xarajatlari;
• tayyorlov-transport xarajatlari: hozirgi joylashgan yoki foydalaniladigan joyga yetkazib berish, yuklash-tushirish, fraxt va tashishdagi xatarlarni sugʻurta qilish.

Qaysi xarajatlar qiymatga kirmaydi

Import bitimi bilan bogʻliq hamma narsa ham tovar qiymatini oshirmaydi. 4-son BHMSning 17-bandi toʻlov bilan bogʻliq xarajatlarni — akkreditiv ochish, oʻtkazmalar uchun bank komissiyasi, valyutani ayirboshlash komissiyasi — hamda shartnomalarni tayyorlash, roʻyxatdan oʻtkazish va yopish xarajatlarini qiymatdan aniq chiqarib tashlaydi. Ular yuzaga kelgan hisobot davrida xarajat sifatida tan olinadi.

Tovar sotib olingan qarz mablagʻlari boʻyicha foizlar ham zaxiralar qiymatiga kiritilmaydi (18-band). Odatiy xato — valyuta oʻtkazmasi boʻyicha bank komissiyalarini partiya qiymatiga «qoʻshib yuborish»: natijada tovar qoldigʻi oshib, davr xarajatlari kamayadi.

Tovarni qaysi kurs boʻyicha kirim qilish kerak

Tovar chet el valyutasida sotib olingan boʻlsa, uning soʻmdagi qiymati tovar buxgalteriya hisobiga qabul qilingan sanadagi Markaziy bank kursi boʻyicha qayta hisoblash yoʻli bilan aniqlanadi (4-son BHMSning 24-bandi). Boshlangʻich maʼlumotlar — tovar yuk xatlari yoki bojxona yuk deklaratsiyasi, shuning uchun hisobdagi kurs va summalar shu hujjatlarga mos kelishi kerak.

Muhim istisno — oldindan toʻlov. Tovar toʻliq yoki qisman valyutadagi boʻnak hisobiga toʻlangan boʻlsa, qiymatning boʻnak miqdoriga teng qismi boʻnak toʻlangan sanadagi kurs boʻyicha tan olinadi. Qolgan qismi hisobga qabul qilish sanasidagi kurs boʻyicha qayta hisoblanadi. Shu sababli partiya kartochkasida koʻpincha ikkita kurs boʻladi va bu normal holat.

Qabul qilingan qiymat keyinchalik qayta koʻrib chiqilmaydi: u qonunchilik va standartda bevosita nazarda tutilgan hollardan tashqari oʻzgarmaydi (13-band).

Import QQS: qiymatga yoki zachetga

Tovarlarni Oʻzbekiston hududiga olib kirish Soliq kodeksining 238-moddasiga koʻra QQSning alohida soliq solish obyekti hisoblanadi. Olib kirishda soliq bazasi — bojxona qiymati hamda aksiz va bojxona boji (254-modda), stavka — 12% (258-modda).

Buxgalter uchun asosiy savol — toʻlangan soliqni qayerga oid qilish. Agar u zachetga qabul qilinsa, tovar qiymatiga kirmaydi: u zachetdagi soliq sifatida alohida koʻrsatiladi. Zachet shartlari Soliq kodeksining 266-moddasida: tovarlar soliq solinadigan faoliyatda ishlatiladi, olib kirishda esa soliq byudjetga toʻlangan. Zachet mumkin boʻlmasa (masalan, tovar QQSsiz faoliyatda ishlatilsa), zachetga qabul qilinmagan soliq 4-son BHMSning 15-bandiga muvofiq xarid qiymatini oshiradi.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Quyidagi barcha raqamlar oʻquv namunasi, haqiqiy kurslar va stavkalar emas. Faraz qilaylik: hisobvaraq-faktura 10 000 dollarga, toʻlov olib kirilgandan keyin, hisobga qabul qilingan sanadagi MB kursi — 1 dollar uchun 12 500 soʻm. Chegaragacha yetkazib berish — 5 000 000 soʻm; bojxona qiymati 130 000 000 soʻmga teng deb olamiz. Boj — 10%, broker haqi — 2 000 000 soʻm.

• Hisobvaraq-faktura boʻyicha qiymat: 10 000 × 12 500 = 125 000 000 soʻm.
• Yetkazib berish bilan bojxona qiymati: 130 000 000 soʻm.
• Boj 10%: 13 000 000 soʻm.
• QQS bazasi (bojxona qiymati + boj): 143 000 000 soʻm; QQS 12% — 17 160 000 soʻm.
• Hisobdagi partiya qiymati: 130 000 000 + 13 000 000 + 2 000 000 = 145 000 000 soʻm.
• 17 160 000 soʻm QQS qiymatga kirmaydi — Soliq kodeksining 266-moddasi shartlari bajarilganda u zachetga koʻrsatiladi.

Import boʻyicha kurs farqi

Yetkazib beruvchi bilan hisob-kitob qilmaguningizcha, valyutadagi qarz kurs oʻzgarganda qayta baholanadi. Foyda soligʻi uchun musbat kurs farqi yalpi daromadga, manfiy kurs farqi xarajatlarga kiritiladi (Soliq kodeksining 320-moddasi). Biroq berilgan boʻnaklarni qayta baholashdan kelib chiqqan farq soliqqa tortish maqsadida hisobga olinmaydi.

Amaliy xulosa: yetkazib beruvchi bilan hisob-kitoblar boʻyicha kurs farqini tovar qiymatidan alohida koʻrsating. Balansga qabul qilingan partiya qiymati kursning keyingi tebranishlari sababli qayta hisoblanmaydi.

Harakatlar tartibi va hujjatlar

• majmuani yigʻing: shartnoma, hisobvaraq-faktura, bojxona yuk deklaratsiyasi, boj va QQS boʻyicha toʻlov hujjatlari, tashuvchi va broker hujjatlari;
• qiymat tarkibini 4-son BHMSning 15-bandi boʻyicha aniqlang va qiymatga kirmaydigan xarajatlarni ajrating (17-band);
• qiymatni MB kurslari boʻyicha soʻmga qayta hisoblang, boʻnakni alohida hisobga olib;
• import QQS taqdirini hal qiling: zachetga yoki qiymatga;
• hisob siyosatida tayyorlov-transport xarajatlarini hisobga olish usulini va ularni partiyalar oʻrtasida taqsimlashni mustahkamlang (22-band).