QQS boʻyicha provodkalar: hisoblash, hisobga olish, avans va import

QQS hisobi quriladigan ikki hisobvaraq

Xaridlarda taʼminotchilarga toʻlagan soliq 4410-hisobvaraqda hisobga olinadi. 21-son BHMSga koʻra, unda boʻnak tartibida toʻlangan soliq summalari, jumladan sotib olingan tovar-moddiy zaxiralar boʻyicha hisob-kitob hujjatlarida koʻrsatilgan QQS hisobga olinadi. Xaridorlarga hisoblagan soliq esa byudjet oldidagi majburiyat boʻlib, 6410-«Byudjetga toʻlovlar boʻyicha qarzlar» hisobvaraqda yuritiladi. 6410 boʻyicha analitik hisob har bir soliq turi boʻyicha alohida yuritiladi, shuning uchun QQSni oʻz subhisobvaragida yoki oʻz analitik pozitsiyasida saqlash kerak, foyda solighi va JShDS bilan aralashtirmaslik lozim.

Buxgalter uchun amaliy qoida: QQS boʻyicha 4410 qoldigʻi hisobga olinishini kutayotgan «kiruvchi» soliq, QQS boʻyicha 6410 kredit qoldigʻi esa hali toʻlanishi kerak boʻlgan soliq. Ikkala qoldiq ham shu davr uchun soliq hisobotidagi maʼlumotlar bilan mos kelishi kerak.

Asosiy provodkalar: xarid, sotuv, hisobga olish, toʻlov

21-son BHMS yozuvlar jadvalida tushum QQS va aksizsiz berilganini alohida taʼkidlaydi: soliq alohida satr bilan oʻtkaziladi. Tushum «soliq bilan birga» yozilsa, daromad hisobvaraqlari oshib ketadi, 6410da esa majburiyat paydo boʻlmaydi.

• Xarid: Db 4410 — Kt 6010 (shuningdek 6120, 6990) — sotib olingan resurslar, tovarlar, ishlar va xizmatlar boʻyicha QQS. Qiymatliklarning soliqsiz qiymati zaxiralar yoki xarajatlarning tegishli hisobvaragiga oʻsha 6010 bilan yozuvda olib boriladi.
• Sotuv: Db 4010 — Kt 6410 — sotishda hisoblangan QQS. Tushumning oʻzi 4010 (4020) debeti va 9010, 9020, 9030 krediti boʻyicha QQS va aksizsiz summada aks ettiriladi.
• Hisobga olish: Db 6410 — Kt 4410 — kiruvchi QQS hisoblangan QQS hisobiga oʻtkaziladi.
• Farqni toʻlash: Db 6410 — Kt 5010–5530 (koʻpincha 5110, hisob-kitob hisobvaragʻi) — byudjetga oʻtkazish.

Bir oy uchun shartli misol

Barcha summalar shartli va faqat mexanikani koʻrsatish uchun; misolda soliq stavkasi ishlatilmaydi, soliq tayyor summalar bilan berilgan. Kompaniya soliqsiz 1 000 000 soʻmlik tovar sotib oldi, QQS summasi 120 000, shu oyning oʻzida tovarning bir qismini soliqsiz 1 500 000 soʻmga sotdi, hisoblangan QQS 180 000. Soddalik uchun sotilgan tovarning tannarxi chiqarib tashlangan.

Provodkalar: xarid — Db 1510 Kt 6010, 1 000 000 va Db 4410 Kt 6010, 120 000; sotuv — Db 4010 Kt 9020, 1 500 000 va Db 4010 Kt 6410, 180 000; hisobga olish — Db 6410 Kt 4410, 120 000. Hisobga olingandan keyin 6410da 60 000 kredit qoldigʻi qoladi — bu toʻlanadigan summa, u Db 6410 Kt 5110 deb oʻtkaziladi. Kiruvchi soliq hisoblangandan koʻp boʻlib chiqsa, 4410da debet qoldigʻi qolardi; SKga koʻra manfiy summa 274-modda tartibida qoplash huquqini beradi, hisobda esa uni joriy hisobga olishdan alohida yuritish kerak.

Soliq qachon hisobga olinmaydi yoki tuzatiladi

«Db 6410 — Kt 4410» provodkasini qilishdan oldin hisobga olish uchun asos borligini tekshiring. SKning 266-moddasiga koʻra, soliq bir vaqtning oʻzida bajariladigan shartlarda, jumladan: hisobvaraq-faktura yoki taʼminotchining soliq alohida ajratilgan boshqa hujjati olingan va taʼminotchi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlsa, hisobga olinadi. Shartlar bajarilmasa, kiruvchi soliq 4410da qoladi va hisobga olinmaydi.

Hisobga olish umuman taqiqlangan holatlar ham bor (SKning 267-moddasi): masalan, vakillik xarajatlari yoki soliq toʻlovchi boʻlmagan shaxsning tovarlar (xizmatlar) sotib olishi. Bunday hollarda soliqni 4410da «osilib» qoldirmaslik kerak: uni qanday hisobga olishni xarajatlarning xususiyati va hisob siyosatiga qarab hal qiling, odatiy tarzda emas.

Soliq allaqachon hisobga olingan, ammo asos yoʻqolgan boʻlsa, SKning 269-moddasi uni tuzatishni talab qiladi; asoslardan biri sifatida taʼminotchi hisobvaraq-fakturasining haqiqiy emas deb topilishi koʻrsatilgan. Hisobda bu tuzatish summasiga teskari provodka Db 4410 — Kt 6410: soliq hisobga olishdan «kiruvchi» qoldiqqa qaytadi, davr uchun toʻlanadigan summa oshadi.

Tovar qaytarilishi, chegirmalar va asosiy vositalar chiqib ketishi

Tovar toʻliq yoki qisman qaytarilganda yoki xizmatdan voz kechilganda soliq bazasi tuzatiladi (SKning 257-moddasi). 21-son BHMS buxgalteriya qismini tasvirlaydi: avval hisoblangan QQS byudjet bilan hisob-kitob hisobvaragʻining debetida storno qilinadi, kredit esa pul mablagʻlari yoki debitorlik qarzi hisobvaragʻiga yoziladi. Qaytarish 9040-hisobvaraqda, berilgan chegirmalar 9050-hisobvaraqda aks ettiriladi (ikkalasi ham asosiy faoliyat daromadlarini kamaytiradi); ular boʻyicha soliq bir vaqtda tuzatiladi, chunki baza chegirmalarni hisobga olib hisoblanadi (SKning 248-moddasi).

Asosiy vositalar chiqib ketganda, agar sotuv soliqqa tortilsa, hisoblangan QQS 9210 debeti va 6410 krediti boʻyicha oʻtkaziladi; oyni yopishda bu satrni koʻpincha unutishadi.

Avans va import: nimaga eʼtibor berish kerak

Taʼminotchilarga berilgan boʻnaklar 4300 guruhi hisobvaraqlarida (tovar-moddiy zaxiralar uchun — 4310), xaridorlardan olingan boʻnaklar esa 6300 guruhi hisobvaraqlarida (joriy qismi — 6310) hisobga olinadi. Bu hisobvaraqlar bitimlar boʻyicha hisob-kitoblarga tegishli, soliqlarga emas; avans boʻyicha soliq majburiyati yoki hisobga olish huquqi paydo boʻlishi alohida masala. Uni «odatiy» tarzda emas, SK va aniq shartnoma boʻyicha hal qiling: avansdan soliq boʻyicha provodkani shu holatda soliq aylanmasi bor-yoʻqligi va hisobvaraq-faktura berilgani aniqlangandan keyingina tuzing.

Importda soliq bazasi bojxona qiymati, aksiz va bojxona bojini qoʻshib hisoblanadi (SKning 254-moddasi) va bojxona qonunchiligi qoidalariga muvofiq toʻlanadi (272-modda). Hisobga olish uchun SKning 266-moddasi soliq byudjetga toʻlangan boʻlishini talab qiladi, shuning uchun import soligʻi boʻyicha «Db 6410 — Kt 4410» provodkasi toʻlov tasdiqlangandan keyin qilinadi. Alohida holat — soliq hisobida turmaydigan xorijiy shaxslarning xizmatlari: xaridor soliq agenti sifatida bazani oʻzi aniqlaydi (SKning 255-moddasi), hisobda bunday soliq boʻyicha hisoblash va hisobga olishni alohida analitikada yuritish kerak.

Davrni yopish va odatiy xatolar

QQS boʻyicha soliq davri — oy, hisobot keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi va soliq ham shu muddatgacha toʻlanadi, agar SKda boshqacha belgilanmagan boʻlsa (259, 273-moddalar). Toʻlanadigan summa — hisobga olish va tuzatishlarni hisobga olgan holda hisoblangan soliq (272-modda), shuning uchun hisobga olish va tuzatish provodkalarini deklaratsiya shakllantirilishidan oldin qilish kerak.

Odatiy xatolar: tushumni soliq bilan birga yozish; tekshiruvdan oʻtmagan hisobvaraq-faktura boʻyicha soliqni hisobga olish; tovar qaytarilganda soliqni storno qilmaslik; 6410da QQSni boshqa soliqlar bilan analitikasiz aralashtirish; asosiy vositalar sotuvi boʻyicha soliqni unutish. Oy oxiridagi oddiy nazorat: Kt 6410 (QQS) aylanmasi sotuv soliq bazasi bilan, Db 4410 aylanmasi esa olingan hisobvaraq-fakturalar reyestri bilan solishtiriladi.