Hisobga olinmagan QQS: qachon tovar qiymatiga kiritiladi va foyda soligʻida chegiriladi

Umumiy qoida: hisobga olinmagan QQS xarid qiymatini oshiradi

SKning 314-moddasi “agar ushbu moddada boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa” degan qayd bilan boshlanadi va xarid qilingan tovarlar (xizmatlar) qiymatida hisobga olinadigan QQS boʻyicha xarajatlarni sanab oʻtadi. Birinchi band — SKning 267-moddasiga koʻra hisobga oʻtkazilmaydigan QQS summasi. Qolgan ikkitasi — 268-modda oltinchi qismi boʻyicha QQS va 270-moddaga muvofiq tuzatish summalari.

Amaliy maʼno: taʼminotchiga toʻlangan soliq budjetdan alohida talab boʻlmay qoladi va tovar narxining bir qismiga aylanadi. Qayta sotish uchun moʻljallangan tovarda u keyinroq — sotishdagi tannarx orqali xarajatga tushadi. Asosiy vositalarda esa amortizatsiya orqali.

267-modda qaysi summalarni hisobga olishga yoʻl qoʻymaydi

Hisobga olinmagan soliq qaysi hollarda umuman paydo boʻlishini aynan shu roʻyxat belgilaydi. SKning 267-moddasi, xususan, quyidagi holatlarni koʻrsatadi:

• QQSdan ozod etilgan aylanmalar uchun moʻljallangan asosiy vositalar, koʻchmas mulk va nomoddiy aktivlar;
• shunday ozod etilgan aylanmalar uchun tovarlar (xizmatlar);
• QQS toʻlovchisi boʻlmagan yuridik shaxs yoki YaTT tomonidan xarid qilish;
• vakillik xarajatlari;
• tekin olingan tovarlar (xizmatlar), agar oluvchi ular boʻyicha soliq toʻlamagan boʻlsa;
• foyda soligʻi hisoblanganda 317-moddaga koʻra chegirilmaydigan xarajatlar bilan bogʻliq oʻz ehtiyojlari uchun tovarlar (xizmatlar);
• yuqori xavf darajasiga kiritilgan hisobvaraq-faktura (soliq 266-1-modda tartibida toʻlangan holat bundan mustasno).

Hisobga olinmagan QQSni qachon darhol xarajatga chiqarish mumkin

SKning 314-moddasi ikkinchi qismi QQS toʻlovchisiga hisobga olinmagan soliqni xarajatga chiqarish huquqini beradi — lekin faqat uch holatda: 268-moddaga muvofiq proporsional usulni qoʻllaganda; 269 va 270-moddalar boʻyicha tuzatishda, agar tuzatish summasini u amalga oshirilayotgan tovarlar (xizmatlar) qiymatiga kiritib boʻlmasa; hamda 271-modda boʻyicha (majburiyatlarni hisobdan chiqarish) tuzatishda.

Proporsional usul uchun buni 268-moddaning oʻzi ham tasdiqlaydi: proporsional usulda hisobga olinmagan soliq, shuningdek 269-modda boʻyicha tuzatishda hisobga olinmagan soliq foyda soligʻini hisoblashda chegiriladigan xarajatlar tarkibida inobatga olinadi. Usul joriy kalendar yil davomida oʻsib boruvchi yakun bilan soliqqa tortiladigan aylanmaning umumiy aylanmadagi ulushiga asoslanadi.

268-moddaning yana bir qoidasi: joriy soliq davrida soliqqa tortiladigan aylanmalar ulushi umumiy aylanmaning 5 foizidan oshmasa, haqiqatda olingan tovarlar (xizmatlar) boʻyicha, jumladan uzoq muddatli aktivlar boʻyicha soliqni toʻliq xarid qiymatiga oʻtkazish mumkin.

Shartli misol: aralash aylanmalar

Misol shartli sonlarda keltirilgan va aniq kompaniyaga aloqasi yoʻq. Kompaniya ham soliqqa tortiladigan, ham QQSdan ozod etilgan tovarlarni sotadi. Umumiy xarajatlar boʻyicha alohida hisob yuritish imkonsiz, shuning uchun u proporsional usulni tanlagan. Umumiy xarajatlar boʻyicha kirish QQSi 100 shartli birlik, soliqqa tortiladigan aylanmaning oʻsib boruvchi yakundagi ulushi esa 70 foiz deylik. 70 birlik hisobga olinadi, qolgan 30 birlik proporsional usulda hisobga olinmagan soliq boʻlib, u foyda soligʻini hisoblashda chegiriladigan xarajatlarda inobatga olinadi.

Agar asosiy faoliyatga aloqador boʻlmagan yengil avtomobil xarid qilinsa, vaziyat boshqacha: uning QQSi hisobga olinmaydi va 314-moddaning umumiy qoidasiga koʻra darhol xarajatga chiqarilmasdan, avtomobilning oʻz qiymatini oshiradi.

Foyda soligʻi bilan chegara qayerda

Summaning 314-modda boʻyicha xarajatga tushishi chegirishning umumiy talablarini bekor qilmaydi. Agar soliq tegishli boʻlgan xarajatlarning oʻzi foyda soligʻi boʻyicha chegirilmasa (masalan, ular 317-moddaga koʻra chegirilmaydigan xarajatlarga kirsa), ular boʻyicha QQS ham xarajatda paydo boʻlmaydi: 267-modda hisobga olmaslikni aynan shunday oʻz ehtiyojlariga bogʻlaydi.

Tuzatishlarga alohida eʼtibor bering. Ilgari 267-modda birinchi qismining 1–4-bandlari boʻyicha hisobga olinmagan summa, agar tovarlar keyinchalik soliqqa tortiladigan aylanma uchun ishlatilsa, tuzatilib, hisobga olinishi mumkin. Shunda avvalgi qiymat yoki xarajatga oʻtkazish ham qayta koʻrib chiqilishi kerak.

Kompaniya amalda nima qilishi kerak

Qoʻshimcha hisob-kitob xavfini kamaytiradigan harakatlar tartibi:

• har bir hisobvaraq-faktura boʻyicha soliq hisobga olinmagan asosni qayd etish (267-modda bandi yoki boshqa asos);
• holat 314-moddaning ikkinchi qismidagi uch istisnoga kiradimi, aniqlash; kirmasa — soliq xarid qiymatiga qoʻshiladi;
• aralash aylanmalarda usulni (alohida va (yoki) proporsional) oldindan tanlab, hisob siyosatida mustahkamlash;
• soliqqa tortiladigan aylanma ulushining oʻsib boruvchi yakun boʻyicha hisob-kitobini saqlash;
• davr oxirida QQS registrlarini foyda soligʻi xarajatlari hisobi bilan solishtirish, toki bir summa ham qiymatga, ham xarajatga tushmasin.

Odatiy xatolar

Koʻpincha uch xato uchraydi: hisobga olinmagan QQSning hammasini 314-moddaning ikkinchi qismi boʻyicha tekshirmasdan xarajatga chiqarish; ikki marta hisobga olish — ham aktiv qiymatida, ham xarajatda; tovarning vazifasi oʻzgarganda qayta koʻrib chiqmaslik. Ularning har biri kameral yoki joyida tekshiruvda ochiladi, shuning uchun oʻtkazish mantiqini hisobot topshirishdan oldin yozma ravishda mustahkamlagan maʼqul.