Eksport va importda QQS va kurs farqi

Asosiy qoida: toʻlov sanasidagi emas, aylanma sanasidagi kurs

Soliq kodeksi xorijiy valyutadagi tushum uchun umumiy qoidani belgilaydi: u Markaziy bankning tovarlar (xizmatlar)ni realizatsiya qilish aylanmasi amalga oshirilgan sanadagi kursi boʻyicha soʻmga qayta hisoblanadi; bu sana SK ning 242-moddasi bilan belgilanadi (soliq bazasini aniqlashning umumiy qoidalari — 247-modda). Pul kelib tushgan sana bu qayta hisoblash uchun ishlatilmaydi.

Amaliy xulosa: QQS hisoblanadigan summa aylanma paytida bir marta qayd etiladi. Xaridor keyinroq va boshqa kursda toʻlagan boʻlsa ham, soliq bazasi qayta hisoblanmaydi — na oshiriladi, na kamaytiriladi.

Aylanma sanasi qanday aniqlanadi

Kurs aylanma sanasiga bogʻliq, shuning uchun uni toʻgʻri aniqlash kerak. Tovarlar uchun bu hisobvaraq-faktura berilgan sana yoki, agar yuklab joʻnatish ilgari boʻlsa, yuklab joʻnatish sanasi. Xizmatlar uchun bu hisobvaraq-fakturani yoki xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjatni rasmiylashtirish (imzolash) sanasi.

Uzluksiz yetkazib berishlar (energiya, suv, gaz, kommunal xizmatlar, aloqa xizmatlari, moliyaviy va sugʻurta xizmatlari hamda doimiy asosda yetkazib berishning boshqa hollari) uchun aylanma sanasi tovarlar yetkazib berilgan yoki xizmatlar koʻrsatilgan kalendar oyining oxirgi kuni hisoblanadi.

• tovarlar: hisobvaraq-faktura yoki yuklab joʻnatish sanasi — qaysi biri oldin boʻlsa;
• xizmatlar: hisobvaraq-faktura yoki dalolatnoma (xizmat koʻrsatilganini tasdiqlovchi boshqa hujjat) imzolangan sana;
• uzluksiz yetkazib berishlar: yetkazib berilgan oyning oxirgi kuni.

Eksport: qaysi sana aylanma sanasi hisoblanadi

Eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlar uchun SK alohida qoida belgilaydi. Aylanma sanasi — bojxona qonunchiligiga muvofiq aniqlanadigan bojxona chegarasini haqiqatda kesib oʻtish sanasi. Davriy yoki vaqtinchalik bojxona deklaratsiyasi qoʻllanilganda esa bojxona organining belgilari bilan yuk bojxona deklaratsiyasi roʻyxatdan oʻtkazilgan sana.

Eksport rejimida tovarlar olib chiqilganda soliq toʻlanmaydi, lekin aylanma baribir hisobda va hisobotda aks ettiriladi, valyutadagi tushum esa koʻrsatilgan sanadagi MB kursi boʻyicha qayta hisoblanadi. Aynan shu summa bojxona deklaratsiyasi, hisobvaraq-faktura, reyestr va buxgalteriya hisobida bir xil boʻlishi kerak — kurs boʻyicha nomuvofiqliklar koʻpincha QQS qaytarishda yuzaga chiqadi.

Odatiy xato — yuklab joʻnatish boshqa kuni boʻlgan holda invoys sanasidagi yoki toʻlov sanasidagi kursni olish. Eksport uchun mezon aynan chegarani kesib oʻtish yoki deklaratsiyani roʻyxatdan oʻtkazish sanasidir.

Import: baza nimadan tashkil topadi

Tovarlar olib kirilganda baza soliq bazasi haqidagi bobning qoidalari va bojxona qonunchiligi boʻyicha aniqlanadi. U bojxona qonunchiligiga muvofiq aniqlanadigan tovarlarning bojxona qiymati hamda olib kirishda toʻlanishi lozim boʻlgan aksiz soligʻi va bojxona boji yigʻindisidan iborat.

Demak, import uchun valyuta qiymatini soʻmga qayta hisoblash bojxona rasmiylashtiruvida, bojxona qoidalari boʻyicha amalga oshadi, sizning ichki kursingiz boʻyicha emas. Soliqni hisobga olish uchun bojxona hujjatlarida aks etgan summaga tayaning va uni hisobdagi yozuvlar bilan solishtiring. Bojxona qiymati uchun aniq kursni amaldagi bojxona normalari boʻyicha aniqlang: ushbu maqolada ularni koʻrib chiqmaymiz.

Kurs farqi: qayerda aks etadi

Agar shartnomada toʻlov valyutadagi summaga ekvivalent soʻm summasida nazarda tutilgan va toʻlov sanasi aylanma sanasiga toʻgʻri kelmasa, aylanma sanasidagi kurs boʻyicha tushum bilan haqiqatda olingan summa oʻrtasida farq paydo boʻladi. SK bu farq QQS soliq bazasiga kiritilmasligini aniq koʻrsatadi. Bunday musbat yoki manfiy farq sotuvchi tomonidan daromadlar yoki xarajatlar tarkibida hisobga olinadi.

Foyda soligʻi uchun musbat kurs farqi yalpi daromad tarkibiga, manfiy kurs farqi esa xarajatlar tarkibiga kiritiladi. Biroq berilgan va olingan avanslarni qayta baholashdan kelib chiqadigan kurs farqi soliqqa tortish maqsadlarida hisobga olinmaydi.

Xalqaro amaliyotga koʻra buxgalteriya hisobida (IAS 21) xorijiy valyutadagi monetar moddalar hisobot sanasidagi kurs boʻyicha qayta hisoblanadi, tovarlar va xizmatlar uchun avans toʻlovlari summalari esa monetar boʻlmagan moddalarga kiradi. Shuning uchun soliq va buxgalteriya qayta baholashi farq qilishi mumkin; buni hisob siyosatida va registrlarda qayd etish kerak.

Shartli raqamlardagi hisob-kitob misoli

Misol shartli. Kompaniya 10 000 dollarlik shartnoma boʻyicha xizmat koʻrsatadi. Dalolatnoma oyning 20-kuni imzolangan, shu sanadagi MB kursi — bir dollar uchun 12 000 soʻm. Soliq bazasi 10 000 × 12 000 = 120 000 000 soʻm.

Xaridor keyingi oyning 5-kuni, kurs 12 200 soʻm boʻlganda toʻladi. Soʻm ekvivalentidagi tushum — 122 000 000 soʻm. QQS boʻyicha soliq bazasi 120 000 000 soʻmligicha qoladi, 2 000 000 soʻm farq esa daromadlarda musbat kurs farqi sifatida aks etadi. Kurs 11 900 gacha tushganda manfiy farq xarajatlarda paydo boʻlardi, baza esa baribir oʻzgarmasdi.

Xatoga yoʻl qoʻymaslik uchun kompaniya nima qilishi kerak

Hisobda aylanma sanasini har bir yuklab joʻnatish yoki dalolatnomaning alohida rekvizitiga aylantiring va unga MB kursini bogʻlang. Kerakli sanadagi kurs skrinshotini yoki maʼlumotnomasini birlamchi hujjatlar bilan birga saqlang.

• aylanma sanasini hisobvaraq-faktura, dalolatnoma, bojxona deklaratsiyasi va hisobda solishtiring;
• QQS bazasini toʻlov sanasidagi kurs boʻyicha qayta hisoblamang;
• kurs farqini alohida aks ettiring: daromad yoki xarajatlarda, QQS bazasida emas;
• avanslar boʻyicha kurs va hisobga olish tartibini hisob siyosatida qayd eting;
• eksport boʻyicha QQS qaytarish uchun ariza topshirishdan oldin barcha hujjatlardagi valyuta va soʻmdagi summalarni solishtiring.