Auditor xulosasi bilan QQSni qaytarish: audit qachon yordam beradi

Soliq kodeksida aynan nima deyilgan

Qaytarish huquqi toʻlanishi lozim boʻlgan soliq summasi manfiy boʻlganda paydo boʻladi: 272-moddaga koʻra bu holda soliq toʻlovchi 274-moddada belgilangan tartibda summani qaytarib olish huquqiga ega. Summaning oʻzi 266-modda boʻyicha zachetni hisobga olib aniqlanadi, shuning uchun birlamchi hujjatlar sifati qaytarish hajmini ham, uning asoslanganligini ham belgilaydi.

Umumiy tartib: soliq toʻlovchi soliq hisobotini topshirganda qaytarish toʻgʻrisida soliq organlarini xabardor qiladi. Kameral tekshiruv natijasi boʻyicha summani toʻliq yoki qisman qaytarish haqida qaror qabul qilinsa, summa soliq organlariga xabar berilgan sanadan boshlab oʻttiz kundan kechiktirmay qaytariladi. QQS boʻyicha hisobot soliq davridan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi (273-modda).

274-moddada ilova qilingan auditor xulosasi muddatni qisqartiradi yoki kameral tekshiruvni bekor qiladi, degan norma yoʻq. Agar sizga «audit tufayli tez qaytarish» vaʼda qilinsa, buni 274-modda matni bilan tekshiring.

Tezlashtirilgan qaytarish nimaga bogʻliq

Tezlashtirilgan tartib 274-moddada sanalgan toifalarga qoʻllanadi. Ular orasida:

• belgilangan tartibda yirik soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilgan soliq toʻlovchilar;
• hisobot bilan birga amaldagi bank kafolatini taqdim etgan yoki soliq organlari bilan garov shartnomasini rasmiylashtirgan soliq toʻlovchilar;
• eksportchilar — nol stavka qoʻllanishi natijasida hosil boʻlgan summa qismida, agar ilgari ularga soliq qaytarilgan boʻlsa va buzilishlar aniqlanmagan boʻlsa;
• soliq monitoringi ishtirokchilari;
• moddaning boshqa bandlaridagi alohida toifalar (jumladan «AAA» toifasidagi tadbirkorlik subyektlari, qishloq xoʻjaligi tovar ishlab chiqaruvchilari, faoliyatini yiriklashtirgan subyektlar) — shartlarni 274-modda matnidan koʻring.

Tezlashtirilgan qaytarishda nima qoladi

Tezlashtirilgan tartibda koʻrsatilgan summa toʻliq hajmda yetti kun ichida qaytariladi, ammo summaning asoslanganligini kameral tekshirish baribir umumiy tartibda oʻtkaziladi. Tekshiruv summa yoki uning bir qismi asossiz ekanini koʻrsatsa, soliq toʻlovchi uni qaytarilgan sanadan toʻlov sanasigacha penya bilan byudjetga toʻlashi shart.

Shu sababli sof hisobsiz tez qaytarish tejamkorlik emas, balki kechiktirilgan xavfdir. Mustaqil hisobot tekshiruvi aynan shu yerda foyda beradi.

Audit amalda qanday yordam beradi

Auditorlik tekshiruvi — moliyaviy hisobot va unga bogʻliq axborotning ishonchliligi hamda buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiqligini tekshirish. Xulosa — auditorlik tashkilotining hisobot ishonchliligi va muvofiqligi haqidagi yozma fikri. Bu soliq tekshiruvi emas va soliq organi qaroriga kafolat emas, lekin boshqariladigan natija beradi:

• qaytariladigan summa oshirilishi yoki kamaytirilishiga olib keladigan hisob va operatsiyalarni aks ettirishdagi xatolarni aniqlaydi;
• hujjatlardagi zaif joylarni koʻrsatadi: sizda QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtgan yetkazib beruvchining soliq ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-fakturasi boʻlishi kerak (266-modda);
• nol stavkadagi eksport uchun — xorijiy xaridor toʻlovini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi borligini tekshiradi (266-modda);
• hisobot topshirishdan oldin aniqlangan buzilishlarni bartaraf etishga imkon beradi: auditorlik toʻgʻrisidagi qonunga koʻra xoʻjalik yurituvchi subyekt buzilishlarni, jumladan soliqlar va yigʻimlarni hisoblash tartibidagi buzilishlarni bartaraf etishi shart.
• majburiy audit uchun tayyorlangan xulosaning nusxasi soliq organlariga topshiriladi: tekshiruvdan keyin oʻn besh kun ichida, lekin hisobot yilidan keyingi yilning 15 iyunidan kechiktirmay.

Qaytarishga tayyorgarlik tartibi

1) Xaridlar va sotuvlar daftarini buxgalteriya hisobi maʼlumotlari bilan solishtiring va zachet summasining barchasi hujjatlar bilan tasdiqlanganiga ishonch hosil qiling. 2) Yetkazib beruvchilarni tekshiring: QQS toʻlovchisi sifatida roʻyxatdan oʻtganligi, hisobvaraq-fakturalarning toʻgʻriligi. 3) Eksport uchun shartnomalar, deklaratsiyalar va bank koʻchirmalarini yigʻing. 4) Tezlashtirilgan tartibning qaysi toifasiga kirishingizni va kafolat yoki garov taqdim eta olishingizni aniqlang. 5) Qaytarish summasining asosiy qismini beradigan sohalarni mustaqil tekshiruvga topshiring. 6) Hisobotni qaytarish haqidagi xabarnoma bilan topshiring va soliq organi soʻrovlari uchun hujjatlar toʻplamini tayyorlang.

Hisob hujjatlari soliq majburiyati boʻyicha daʼvo muddati tugaguncha saqlanishi kerak (SK 79-modda), jumladan qaytarish asos boʻlgan hujjatlar ham.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Namuna shartli. Chorak uchun 90 mln soʻm QQS hisoblangan, tasdiqlangan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha esa 120 mln soʻm zachetga qabul qilingan. Farq — 30 mln soʻm — soliqning manfiy summasi, uni qaytarish huquqi 272-moddadan kelib chiqadi. Agar tekshiruvda 10 mln soʻmlik hisobvaraq-fakturalar QQS toʻlovchisi boʻlmagan yetkazib beruvchi tomonidan rasmiylashtirilgani maʼlum boʻlsa, faqat 20 mln soʻm zachetga yaroqli. Tezlashtirilgan tartibda 30 mln yetti kunda qaytarilar edi, ammo 10 mlnni penya bilan byudjetga qaytarishga toʻgʻri kelardi.

Odatiy xatolar

• auditor xulosasining oʻzi qaytarishni tezlashtiradi deb hisoblash;
• hisobvaraq-fakturalar va bank koʻchirmalarini solishtirmasdan qaytarishni daʼvo qilish;
• 274-modda toifalaridan biriga kirish-kirmasligini tekshirmasdan tezlashtirilgan tartibga murojaat qilish;
• xulosani «koʻrinish uchun» buyurtma qilish: tekshiruvsiz tuzilgan yoki subyekt hujjatlariga mos kelmaydigan xulosa sud qarori bilan bila turib yolgʻon deb topiladi (auditorlik toʻgʻrisidagi qonunning 40-moddasi);
• hujjatlarni tizimsiz saqlash: soliq organi soʻrovida javob tezligi muhim.