Autstaffing va xodimlarni taqdim etish: soliqlar va qayta tasniflash xavfi

Agentlik bilan model qanday ishlaydi

Sxemada uchta bogʻlanish bor. Buyurtmachi va agentlik oʻrtasida haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi tuziladi: unga koʻra ijrochi buyurtmachining topshirigʻi boʻyicha xizmat koʻrsatadi, buyurtmachi esa ularni toʻlaydi (FKning 703-moddasi). Agentlik va xodim oʻrtasida mehnat shartnomasi tuziladi, unda ish beruvchi sifatida aynan agentlik koʻrsatiladi (MKning 104-moddasi). Buyurtmachi va xodim oʻrtasida rasmiy shartnoma yoʻq, ammo buyurtmachining ofisida yoki maydonchasida amaldagi ish bor.

Xavfni aynan uchinchi bogʻlanish yaratadi. Soliq huquqi bitimlarni haqiqiy iqtisodiy mazmuniga qarab, mehnat huquqi esa ishga amalda qoʻyib yuborilishiga qarab baholaydi. Agar agentlik faqat pul oʻtkazib bersa, hamma narsani esa buyurtmachi boshqarsa, sxema qogʻozdagidan boshqacha baholanadi.

Zanjir boʻyicha soliqlar

Soliq yuki ikki kompaniya oʻrtasida taqsimlanadi.

• Agentlik soliq agenti sifatida xodimlarga toʻlovlardan JShDSni ushlab qoladi: mehnatga haq toʻlash shaklidagi daromadlar soliq agentida soliqqa tortiladi (SKning 23, 387-moddalari), rezident uchun stavka — 12% (SKning 381-moddasi).
• Agentlik ish beruvchi sifatida mehnatga haq toʻlash xarajatlaridan ijtimoiy soliq toʻlaydi: obyekt — ish beruvchining xodimlarga mehnat haqi toʻlash xarajatlari, koʻpchilik toʻlovchilar uchun stavka — 12% (SKning 403, 405-moddalari).
• Buyurtmachi agentlikdan xizmat oladi. Agar agentlik QQS toʻlovchisi boʻlsa, aylanma 12% stavka boʻyicha soliqqa tortiladi (SKning 258-moddasi), buyurtmachi esa soliqni hisobga olishi mumkin, buning uchun soliq alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura olingan va yetkazib beruvchi soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan boʻlishi kerak (SKning 266-moddasi).
• Buyurtmachining foyda soligʻi uchun lozim darajada ehtiyotkorlik muhim: majburiyatlarini bajarmagan shaxslar bilan bitimlar boʻyicha xarajatlar, agar bitim tuzishda ehtiyotkorlik koʻrsatilmagan boʻlsa, tan olinmaydi (SKning 15-moddasi).

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli va faqat tartibni koʻrsatish uchun keltirilgan. Faraz qilaylik, agentlik buyurtmachiga bitta mutaxassisni taqdim etadi, mutaxassisning agentlik bilan mehnat shartnomasi boʻyicha oyligi — oyiga 8 000 000 soʻm. Barcha summalar toʻqib chiqarilgan.

Agentlik ushlab qoladigan JShDS: 8 000 000 × 12% = 960 000 soʻm; xodim qoʻliga 7 040 000 soʻm oladi. Agentlik hisobidan ijtimoiy soliq: 8 000 000 × 12% = 960 000 soʻm. Agar agentlik buyurtmachiga xizmat uchun QQSsiz 10 000 000 soʻm hisob-faktura yozsa va QQS toʻlovchisi boʻlsa, soliq 10 000 000 × 12% = 1 200 000 soʻmni tashkil etadi, jami toʻlov — 11 200 000 soʻm.

Bundan koʻrinib turibdiki, soliqlarni ikkala ishtirokchi toʻlaydi, agentlikning ustamasi (hisob va xodim xarajatlari oʻrtasidagi farq) esa uning soliqqa tortiladigan daromadidir. Real hisob-kitoblar imtiyozlarga, agentlikning soliqqa tortish rejimiga va boshqa toʻlovlarga bogʻliq, shuning uchun oʻz vaziyatingiz uchun birlamchi hujjatlar boʻyicha hisoblang.

Sxema qachon qayta tasniflanishi mumkin

Soliq kodeksi bitimlarni ularning haqiqiy iqtisodiy mazmunidan kelib chiqib, rasmiylashtirish usuli yoki shartnoma nomidan qatʼi nazar hisobga olishni talab qiladi. Agar rasmiylashtirish mazmunga mos kelmasa, soliq organlari bitimning yuridik tavsifini, soliq toʻlovchining maqomini va faoliyat xususiyatini oʻzgartirishga haqli (SKning 14-moddasi). Qalbaki bitimlar hisobga olinmaydi, soliq toʻlovchi rozi boʻlmasa, masalani soliq organlarining daʼvosi boʻyicha sud hal qiladi.

Mehnat qonunchiligi parallel ishlaydi. Yakka tartibdagi mehnat munosabatlari — bu xodimning haq evaziga mehnat vazifasini shaxsan bajarishi va ichki mehnat tartibiga boʻysunishi toʻgʻrisidagi munosabatlar (MKning 11-moddasi). Agar shaxs ishga qabul qilish huquqiga ega mansabdor shaxs tomonidan yoki uning xabari bilan amalda ishga qoʻyilgan boʻlsa, bu rasmiylashtirilishidan qatʼi nazar mehnat shartnomasi tuzilgan deb hisoblanadi (MKning 128-moddasi).

Qonunda autstaffing uchun «qizil bayroqlar» roʻyxati yoʻq, shuning uchun quyida normalar emas, amaliy yoʻnalishlar keltirilgan. Xavf quyidagi hollarda oshadi:

• buyurtmachining oʻzi odamlarni tanlaydi, qabul qiladi va ishdan boʻshatadi, agentlik esa ularni faqat rasmiylashtiradi va pul toʻlaydi;
• xodimlar buyurtmachining jadvali va qoidalariga boʻysunadi, agentlikda esa oʻzining loyiha rahbarlari va natija uchun javobgarligi yoʻq;
• agentlikning oʻz ishlab chiqarish bazasi, shtati va tajribasi yoʻq, ustama esa ramziy;
• bir xil shaxs agentlikka «oʻtkazilguncha» xuddi shu shartlarda buyurtmachining xodimi boʻlgan;
• agentlik muntazam soliq toʻlamaydi va hisobot topshirmaydi — buyurtmachi xarajatlarni va hisobga olishni yoʻqotish xavfiga duch keladi.

Xorijiy agentlik: QQS va doimiy muassasa

Agar xodimlarni xorijiy kompaniya taqdim etsa, qoʻshimcha qoidalar paydo boʻladi. Xizmat sotib oluvchi Oʻzbekistonda faoliyat yuritsa yoki shu yerda joylashgan boʻlsa, xizmat Oʻzbekistonda sotilgan hisoblanadi (SKning 241-moddasi). Agar xorijiy shaxs hisobda turmasa, soliq bazasini xizmatni sotib oluvchi Oʻzbekiston yuridik shaxslari va YaTTlar — soliq agentlari aniqlaydi, baza esa soliqni oʻz ichiga oladi (SKning 255-moddasi). Bu soliqni hisobga olish uni byudjetga toʻlagandan keyingina mumkin (SKning 266-moddasi).

Xorijiy kompaniya xodimlarni taqdim etganda quyidagi uch shart bir vaqtda bajarilsa, Oʻzbekistonda doimiy muassasa hosil qilmaydi: xodimlar qabul qiluvchi kompaniya nomidan va manfaatlarida harakat qiladi, taqdim etgan tomon ish natijalari uchun javob bermaydi, uning daromadi taqdim etish xarajatlarining soliq davri uchun 10 foizidan oshmaydi (SKning 36-moddasi). Bundan tashqari, norezidentga toʻlanadigan xorijiy xodimlar daromadlari ham ijtimoiy soliq obyektidir (SKning 403-moddasi). Bu normalar murakkab, shuning uchun norezident bilan shartnomani imzolashdan oldin soliq maslahatchisi bilan kelishgan maʼqul.

Buyurtmachi kompaniya nima qilishi kerak

• Agentlikni tekshirish: soliq organlarida roʻyxatdan oʻtganligi, ishbilarmonlik obroʻsi, shtati, moliyaviy holati va majburiyatlarni bajarish qobiliyati (SKning 15-moddasi); tasdiqlovchi hujjatlarni saqlash.
• Xizmat shartnomasida faqat «odamlarni taqdim etish» emas, balki predmetni, qabul qilish tartibini, agentlikning tanlov va natija uchun javobgarligini yozish.
• Agentlikning kadrlar vazifalariga aralashmaslik: qabul qilish, intizomiy choralar va mehnatga haq toʻlash ish beruvchida qoladi.
• QQSni hisobga olishdan oldin dalolatnomalar, hisobvaraq-fakturalar va soliqlar toʻlanganligi tasdigʻini soʻrash.
• Ishning amaldagi tashkil etilishini shartnoma bilan vaqti-vaqti bilan solishtirish: agar odamlarni amalda buyurtmachi boshqarsa, munosabatlarni toʻgʻridan-toʻgʻri rasmiylashtiring.
• Odatiy xato — FHSh shartnomasini agentlik shartnomasiga almashtirish xavflarni yoʻqotadi deb hisoblash: munosabatlar mazmuni oʻzgarmaydi, mehnat munosabatlarini fuqarolik-huquqiy shartnoma bilan almashtirish taqiqi esa amal qiladi (MKning 11-moddasi).