Direktor va bosh buxgalterning soliq qoidabuzarliklari uchun javobgarligi

Javobgarlikning ikki chizigʻi: kompaniya va mansabdor shaxs

Soliq moliyaviy sanksiyalari soliq toʻlovchiga nisbatan qoʻllanadi. Mansabdor shaxslar boshqa tartibda javobgarlikka tortiladi: tekshiruv yuridik shaxs mansabdor shaxslari maʼmuriy javobgarlikka tortiladigan qoidabuzarliklarni aniqlasa, joyida soliq tekshiruvi yoki soliq auditini oʻtkazgan soliq organi vakolatli mansabdor shaxsi maʼmuriy huquqbuzarlik toʻgʻrisida bayonnoma tuzadi, ish esa maʼmuriy javobgarlik toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq koʻriladi (SK 162-modda).

Mansabdor shaxsning aybi isbotlanishi kerak: qoidabuzarlik faktini va shaxsning aybini isbotlash majburiyati uni aniqlagan soliq yoki boshqa vakolatli organlarga yuklatiladi (SK 212-modda). Bu shikoyat qilishda muhim dalil, ammo hujjatlardagi tartibning oʻrnini bosmaydi.

Mansabdor shaxslar MJTK boʻyicha nima uchun jarimaga tortiladi

MJTKda jarima miqdorlari bazaviy hisoblash miqdorlarida (BHM) belgilangan; soʻmdagi summani qaror sanasida amal qiluvchi BHM boʻyicha hisoblang. Soliq va hisobga tegishli asosiy tarkiblar:

• foyda (daromad) yoki boshqa soliq solish obyektlarini qasddan yashirish (kamaytirish) yoxud soliqlarni qasddan toʻlamaslik — mansabdor shaxslar uchun 25 dan 30 BHMgacha, sezilarli miqdorda boʻlsa — 50 dan 100 BHMgacha (MJTK 174-modda);
• soliq hisobotini oʻz vaqtida topshirmaslik (mikrofirmalar va kichik korxonalar bundan mustasno) — mansabdor shaxslar uchun 10 BHM (MJTK 175-modda); bir kalendar oy ichida bir necha soliq va hisobotlar boʻyicha qoidabuzarlik sodir etilsa, faqat bitta jarima qoʻllanadi;
• kassa operatsiyalarini yuritish tartibi va toʻlov intizomini buzish, shu jumladan soliq organlarining inkasso topshiriqnomalarini bajarmaslik — mansabdor shaxslarga 15 BHM (MJTK 175-modda);
• soliq organida hisobga qoʻyilganlik haqidagi maʼlumotnomasiz hisobvaraqlar ochish — mansabdor shaxslarga 5 dan 10 BHMgacha (MJTK 175-modda);
• buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzish — 3 dan 7 BHMgacha, bir yil ichida takror sodir etilsa — 7 dan 10 BHMgacha (MJTK 175-1-modda).

Kim nima uchun javob beradi: direktor va bosh buxgalter

“Buxgalteriya hisobi toʻgʻrisida”gi Qonun buxgalteriya hisobi va hisobotni tashkil etishni buxgalteriya hisobi subyekti rahbariga yuklaydi (11-modda). U, xususan, buxgalteriya hisobining toʻliq va ishonchliligini hamda soliq hisobotini tayyorlashni taʼminlashi shart. Bosh buxgalter — buxgalteriya hisobi xizmati rahbari, u bevosita direktorga boʻysunadi (12-modda), uning xoʻjalik operatsiyalarini hujjatlashtirish boʻyicha talablari barcha xodimlar uchun majburiy.

MJTK 175-1-moddasi tarkibi aniq koʻrsatilgan: buxgalteriya hisobi subyekti rahbari va (yoki) buxgalteriya hisobi xizmati vazifalarini bajarmaslik, shu jumladan buxgalteriya hisobi va hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi va ishonchliligini taʼminlamaslik hamda aktivlar va majburiyatlarni inventarizatsiya qilmaslik. Demak, rasman bu moddaga direktor ham, bosh buxgalter ham tushishi mumkin — kimning vazifasi bajarilmaganiga qarab.

Nizo chiqqanda javobgarlikni qonun hal qiladi. Direktor va bosh buxgalter muayyan operatsiya boʻyicha kelisha olmasa, unga oid hujjatlar direktorning yozma farmoyishi bilan ijroga qabul qilinishi mumkin, bunday operatsiyalar oqibatlari uchun yagona javobgar direktor boʻladi (qonunning 12-moddasi). Shuning uchun bosh buxgalter eʼtirozi va rahbarning farmoyishi yozma rasmiylashtirilgani muhim.

Maʼmuriy javobgarlik qayerda tugaydi

Jinoyat kodeksining 184-moddasi soliqlarni qasddan sezilarli miqdorda toʻlamaslikka, shunday qilmish uchun maʼmuriy jazo qoʻllanganidan keyin sodir etilganiga tegishli. Sezilarli miqdor — 100 dan 600 BHMgacha, yirik miqdor — 600 dan 1000 gacha, ayniqsa yirik miqdor — 1000 va undan ortiq. Chegaralar, jazo turlari va ozod qilish shartlari soliqlarni toʻlashdan boʻyin tovlash uchun jinoiy javobgarlik haqidagi alohida maqolada yoritilgan; bu yerda muhimi shuki, MJTK 174-moddasi boʻyicha maʼmuriy jarima “yopilgan masala” emas, balki oldingi bosqich.

Qonunda chiqish yoʻli bor: bunday jinoyatni birinchi marta sodir etgan shaxs, agar dastlabki tekshiruv, tergov va birinchi instansiya sudi bosqichida, sud maslahatxonaga chiqquncha, davlatga yetkazilgan zararni — soliqlar va yigʻimlarni, shu jumladan penya va boshqa moliyaviy sanksiyalarni — toʻliq qoplasa, javobgarlikdan ozod qilinadi.

Shaxsiy xavfni qanday kamaytirish mumkin

• lavozim yoʻriqnomalarida soliq hisobotini kim tayyorlashi va kim imzolashini belgilang, oʻz vaqtida topshirilganini tasdiqlovchi hujjatlarni saqlang;
• aktivlar va majburiyatlar inventarizatsiyasini oʻtkazing va rasmiylashtiring — uni oʻtkazmaslik MJTK 175-1-moddasida toʻgʻridan-toʻgʻri nomlangan;
• bosh buxgalter operatsiyaga rozi boʻlmasa, eʼtirozni yozma bildirib, rahbardan yozma farmoyish oling;
• hisobvaraqlarni ochishdan oldin hisobga qoʻyilganlik haqidagi maʼlumotnomani va toʻlovlar navbatiga rioya etilishini tekshiring;
• tekshiruv boshlanishi bilan aniqlangan qoidabuzarliklarda qasd belgilari yoʻqligini baholang va imkon boricha qarz hamda penyani qaror chiqquncha yoping;
• yiliga bir marta soliq auditi yoki maslahati oʻtkazing, xatolarni soliq xizmatidan oldin aniqlash uchun.

Shartli misol

Shartli misol (raqamlar tasvir uchun oʻylab topilgan). Kompaniya soliq hisobotini kechiktirib topshirdi, joyida tekshiruv natijasida esa soliq xizmati qasddan deb hisoblagan foyda kamaytirilishi ham aniqlandi. Kompaniya uchun bu SK boʻyicha soliq sanksiyalari. Direktor va bosh buxgalter uchun — ikkita mumkin boʻlgan bayonnoma: hisobot kechikkani uchun MJTK 175-moddasi boʻyicha (mansabdor shaxsga 10 BHM) va qasd isbotlansa, MJTK 174-moddasi boʻyicha (25 dan 30 BHMgacha). Soliqdan boʻyin tovlash sezilarli summada takrorlansa, JK 184-moddasi boʻyicha xavf tugʻiladi. Haqiqiy summani ish hujjatlari va qaror sanasidagi BHM belgilaydi.