Foyda hisobidan ustav fondini oshirish: dividend soligʻi solinadimi

Soliq kodeksi foydani kapitallashtirish haqida nima deydi

SK 41-moddasi dividend deb topiladigan daromadlarni sanab oʻtadi. Aksiya yoki ulushlar boʻyicha foydani oddiy taqsimlashdan tashqari, roʻyxatga yana bir holat kiritilgan: kompaniyaning oʻz kapitali (mol-mulki) hisobidan ustav fondi oshirilganda ishtirokchi qoʻshimcha aksiyalar qiymatini (ulush nominal qiymatining oshishini) oladi.

Koʻpincha unutiladigan shart: bunday daromadlar ishtirokchilarning ustav fondidagi ulushlariga mutanosib ravishda toʻlansa, dividend deb topiladi. Fond mutanosib boʻlmagan tarzda oshirilsa, oqibatlarni alohida baholash kerak — bunda «41-modda qoidalariga toʻgʻri kelmasa, soliq ham yoʻq» deb emas, balki aniq sxema va hujjatlarga tayanib baholanadi.

Maqolaning asosiy xulosasi: biz tayangan SK matnida qayta investitsiya qilingan foyda uchun alohida imtiyoz yoʻq. Pul toʻlashdan voz kechishning oʻzi daromadni dividend rejimidan chiqarmaydi.

Aksiyadorlik jamiyatlari toʻgʻrisidagi qonun: fond oʻz kapitali hisobidan qanday oshadi

Aksiyadorlik jamiyatlari uchun mexanizm «Aksiyadorlik jamiyatlari va aksiyadorlarning huquqlarini himoya qilish toʻgʻrisida»gi Qonunning 18-moddasida bayon etilgan. Ustav fondini jalb qilingan investitsiyalar, jamiyatning oʻz kapitali va hisoblangan dividendlar hisobidan oshirish mumkin. Oʻz kapitali hisobidan oshirilganda qoʻshimcha aksiyalar barcha aksiyadorlar oʻrtasida taqsimlanadi.

Bu soliq uchun ham muhim: qoʻshimcha aksiyalarning mutanosib taqsimlanishi aynan SK 41-moddasi qoʻshimcha aksiyalar qiymati shaklidagi dividendlar haqida nazarda tutgan holatdir. Masʼuliyati cheklangan jamiyatlarda bunga ulush nominal qiymatining oshishi mos keladi, uni SK xuddi shu normada koʻrsatadi.

Stavka va kim toʻlaydi

Dividend soligʻi jamiyatning foyda soligʻi emas, balki ishtirokchining daromadidan olinadigan soliq boʻlib, uni kompaniyaning oʻzi ushlab qoladi. Yuridik shaxslar uchun SK 337-moddasidagi stavkalar jadvalida «Dividend shaklidagi daromadlar» qatori boʻyicha stavka 5 foiz. Rezident jismoniy shaxslar uchun SK 381-moddasi dividend va foizlar uchun xuddi shu 5 foiz stavkani belgilaydi.

Yuridik shaxs soliq rezidentiga toʻlaydigan dividendlar toʻlov manbaida soliqqa tortiladi, oluvchi esa ularni oʻz soliq bazasini aniqlashda chegirib tashlash huquqiga ega (SK 343-moddasi). Dividend toʻlaydigan yuridik shaxslar soliq agentlari deb topiladi (SK 345-moddasi). Demak, soliqni hisoblash va ushlab qolish majburiyati ustav fondini oshirgan jamiyatning oʻziga yuklanadi, ishtirokchiga emas.

Kompaniyaning harakatlar tartibi

Amaliy asosiy savol — pul toʻlovi boʻlmaganda soliqni toʻlash vaqti va manbai. SK matni toʻlash muddatini dividend toʻlangan sana orqali belgilaydi, shuning uchun aniq sxemani (masalan, ishtirokchiga boshqa toʻlovlardan ushlab qolish yoki jamiyatning oʻzi oʻtkazishi) oldindan mutaxassis bilan kelishib, hujjatlarda mustahkamlash lozim.

• ustav fondi oʻz kapitalining qaysi moddalari hisobidan oshirilishini aniqlash va vakolatli organ (umumiy yigʻilish) qarorini tayyorlash, taqsimot ulushlarga mutanosibligini tekshirish;
• soliq bazasini har bir oluvchi boʻyicha alohida hisoblash — soliq agenti soliq summasini har bir oluvchi uchun va har bir toʻlovga nisbatan alohida aniqlaydi (SK 345-moddasi);
• soliqqa tortiladigan dividendlarning umumiy summasi jamiyatning oʻzi olgan va oldin oʻz bazasiga kiritmagan dividendlar summasiga kamayishi mumkinligini hisobga olish (SK 345-moddasi) — bu xolding tuzilmalari uchun muhim;
• dividend soligʻi boʻyicha hisobotni hisobga olish joyidagi soliq organiga dividendlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshirish (SK 345-moddasi);
• soliq qaysi mablagʻlar hisobidan toʻlanishini oldindan hal qilish: SK boʻyicha soliq dividend toʻlangan sanadan kechiktirmay toʻlanadi, kapitallashtirishda esa ishtirokchiga pul oʻtkazilmaydi;
• hujjatlarni saqlash: kapitallashtirish toʻgʻrisidagi qaror, hisob-kitob, ishtirokchining talabiga koʻra daromad va ushlab qolingan soliq summasi haqidagi maʼlumotnoma, ustavga kiritilgan oʻzgarishlar roʻyxatdan oʻtkazilganligi.

Shartli raqamlarda hisob-kitob namunasi

Bu shartli namuna, haqiqiy kompaniya emas. Jamiyat ustav fondini toʻplangan foyda hisobidan 200 000 000 soʻmga oshiradi. Ishtirokchilar ikkita: ulushi 60 foiz boʻlgan rezident jismoniy shaxs va ulushi 40 foiz boʻlgan rezident yuridik shaxs. Taqsimot ulushlarga mutanosib.

Birinchi ishtirokchining ulush oshishi shaklidagi daromadi — 120 000 000 soʻm, ikkinchisiniki — 80 000 000 soʻm. 5 foiz stavkada soliq mos ravishda 6 000 000 soʻm va 4 000 000 soʻm, jami 10 000 000 soʻm boʻladi. Jamiyat soliq agenti sifatida bu summalarni har bir oluvchi boʻyicha alohida hisoblaydi va ushlab qoladi. Yuridik shaxs ishtirokchi uchun dividendlar SK 343-moddasi tartibida hisobga olinadi. Hisob-kitob koʻrgazmali: haqiqiy baza sizning qaroringiz va hujjatlaringizga bogʻliq.

Aksiyalar keyinchalik sotilganda nima boʻladi

Aksiyador aksiyadorlik jamiyati ustav fondi oshirilganda olgan aksiyalarni sotsa, daromad sotish narxi bilan aksiyaning dastlab toʻlangan qiymati oʻrtasidagi farq sifatida aniqlanadi, bunda qiymat aksiyalar soni oʻzgarishini hisobga olib tuzatiladi (SK 327-moddasi). Shuning uchun kapitallashtirishda berilgan aksiyalar boʻyicha dastlabki toʻlov va aksiyalar soni oʻzgarishi maʼlumotlarini saqlash muhim.

Koʻp uchraydigan xatolar

• kapitallashtirishni «soliq jihatidan betaraf» deb hisoblab, dividend sifatida aks ettirmaslik;
• soliq agenti hisob-kitobini har bir ishtirokchi boʻyicha alohida rasmiylashtirmaslik;
• ulushlarga mutanosiblik shartini eʼtibordan qoldirib, chetga chiqishning oqibatlarini baholamaslik;
• hisobot muddatini oʻtkazib yuborish — dividendlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi kuni;
• soliqni ushlab qolmaslik: ushlab qolinmagan taqdirda soliq agenti ushlab qolinmagan soliq summasini va unga tegishli penyani budjetga oʻzi kiritadi (SK 346-moddasi).