Jismoniy shaxs bilan FHX shartnomasi: kompaniya qaysi soliqlarni ushlaydi va toʻlaydi

Soliq kodeksi FHX boʻyicha toʻlovni qanday tasniflaydi

Soliq kodeksining 371-moddasi «Mehnatga haq toʻlash tarzidagi daromadlar» deb nomlanadi. Uning ikkinchi qismida ish bajarish va xizmat koʻrsatish predmeti boʻlgan fuqarolik-huquqiy xarakterdagi shartnomalar boʻyicha jismoniy shaxslarga toʻlovlar bevosita sanab oʻtilgan. Yakka tartibdagi tadbirkorlik faoliyatidan olingan daromadlar bundan istisno.

Fuqarolik kodeksiga koʻra pudrat shartnomasi — ish natijasini buyurtmachiga topshirish bilan bogʻliq ish (631-modda), haq evaziga xizmat koʻrsatish shartnomasi esa moddiy shaklga ega boʻlmagan xizmatlar (703-modda). Soliqlar uchun shartnoma nomi ahamiyatga ega emas: ikkala holatda ham fuqaroga toʻlov 371-moddaga kiradi.

Agar ijrochi YaTT yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs boʻlib, aylanmadan olinadigan soliqni toʻlasa, uning tadbirkorlik faoliyatidan olgan daromadlari jismoniy shaxslardan olinadigan daromad soligʻi obyekti hisoblanmaydi (365-modda). Bunda kompaniya hech narsa ushlamaydi, lekin maqomni tasdiqlovchi hujjatlari boʻlishi kerak. Bu stsenariy maqolada koʻrib chiqilmaydi.

JShDS: ushlaydigan — kompaniya, ijrochi emas

Daromad toʻlayotgan Oʻzbekiston yuridik shaxslari va yakka tartibdagi tadbirkorlar soliq agentlari hisoblanadi (386-modda). Soliqni hisoblash, ushlab qolish va byudjetga oʻtkazish majburiyati buyurtmachiga yuklanadi. 371-moddaga koʻra mehnatga haq toʻlash tarzidagi jismoniy shaxslar daromadlari 387-moddada soliq agentida soliqqa tortiladigan daromadlar qatorida bevosita koʻrsatilgan.

Rezident uchun stavka — 12 foiz (381-modda). Soliq toʻlanayotgan summadan ushlab qolinadi: ijrochi haqni JShDS ayirib olingan holda oladi.

Tartib boʻyicha muhim jihatlar:

• soliq toʻlov paytida ushlab qolinadi; pul shaklidagi daromadni olish sanasini 367-modda toʻlov bilan, jumladan ijrochining bank hisobvaragʻiga oʻtkazish bilan bogʻlaydi;
• byudjetga toʻlash — toʻlov bilan bir vaqtda, lekin hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay (390-modda);
• ijrochi talabiga koʻra daromad summalari va turlari hamda ushlangan soliq haqida maʼlumotnoma berish kerak (386-modda);
• hisob soliq hisobi registrlarida yuritiladi, ularning shaklini kompaniya oʻzi ishlab chiqadi (388-modda).

Ijtimoiy soliq: vazifa haqi ustiga buyurtmachi toʻlaydi

Ijtimoiy soliq obyekti — ish beruvchining xodimlarning mehnatiga haq toʻlash xarajatlari (403-modda), baza esa 371-modda boʻyicha toʻlanadigan xarajatlar summasi sifatida aniqlanadi (404-modda). FHX shartnomalari boʻyicha toʻlovlar 371-moddaga kirgani uchun ular ijtimoiy soliq bazasiga ham kiradi. Aksariyat toʻlovchilar uchun stavka — 12 foiz (405-modda).

Soliq ish beruvchi mablagʻlari hisobidan toʻlanadi (407-modda), yaʼni ijrochining haqidan ushlanmaydi. Buyurtmachi uchun bu ishning haqiqiy qiymati shartnoma summasidan yuqori ekanini bildiradi.

Shartli raqamlardagi hisob-kitob misoli

Shartli misol, haqiqiy shartnomaga bogʻlanmagan. Kompaniya bir martalik ish buyurtma qildi, dalolatnoma boʻyicha qiymati — 5 000 000 soʻm, ijrochi YaTT maqomiga ega boʻlmagan rezident.

JShDS 12%: 5 000 000 × 12% = 600 000 soʻm. Ijrochi 4 400 000 soʻm oladi.

Ijtimoiy soliq 12%: 5 000 000 × 12% = 600 000 soʻm, kompaniya hisobidan.

Kompaniyaning ish uchun jami xarajati — 5 600 000 soʻm. Agar shartnomada «qoʻlga» yoki «soliqlardan keyin» deyilgan boʻlsa, haq summasini oshirish kerak: bu holda soliqni buyurtmachi oʻz zimmasiga oladi, buni shartnomada va hisob-kitobda yozib qoʻyish zarur.

Hisobot va muddatlar

Soliq agentlari hisobotni har oy hisobot davridan keyingi oyning oʻn beshinchi kunidan kechiktirmay, yil yakunlari boʻyicha esa keyingi yilning 15 fevralidan kechiktirmay topshiradi (389-modda). Ijtimoiy soliq boʻyicha hisobot muddatlari ham shunday, soliq esa har oy hisobot topshirish muddatidan kechiktirmay toʻlanadi (407-modda).

Bir martalik toʻlov uchun amaliy tartib: dalolatnomani imzolash, JShDS va ijtimoiy soliqni hisoblash, haqni JShDS ayirib toʻlash, toʻlovni registrda aks ettirish va uni oy hisobotiga kiritish. Yil oxirini kutish oylik muddatlar boʻyicha majburiyatni bekor qilmaydi.

Odatiy xatolar

• shartnoma summasini «soliq ushlamasdan» toʻliq toʻlash — soliq ushlanmasa, agent soliq summasini va penyani oʻzi byudjetga kiritadi (386-modda);
• faqat JShDS ni hisoblab, kompaniya hisobidan ijtimoiy soliqni unutish;
• jadval boʻyicha doimiy ish uchun fuqaroga FHX boʻyicha toʻlash: Mehnat kodeksi aslida mehnat munosabatlarini tartibga soladigan fuqarolik-huquqiy shartnomalar tuzishni taqiqlaydi (11-modda);
• ijrochi maqomini tekshirmaslik: YaTT va oʻzini oʻzi band qilgan shaxs — boshqa rejim, maqomsiz jismoniy shaxs esa soliq agenti va ushlab qolish degani;
• dalolatnoma va toʻlov tasdigʻini saqlamaslik: ularsiz daromad tarkibi va sanasini isbotlash qiyin.