Yuqori xavf darajasidagi hisobvaraq-fakturalar: QQSni soliq agenti orqali hisobga olish

Soliq kodeksi nima deydi

Qoida ikki qismdan iborat. Birinchisi — taqiq: yuqori xavfli hisobvaraq-fakturadagi QQSni xaridorlar hisobga olmaydi, faqat soliq 266¹-modda tartibida toʻlangan hollar bundan mustasno. Ikkinchisi — istisno: bunday operatsiyalar boʻyicha soliq «soliq summasini hisobga olish maqsadida» soliq agenti tomonidan toʻlanishi mumkin.

266¹-moddaning uchinchi — toʻqqizinchi qismlari OʻRQ-1108-sonli Qonun bilan kiritilgan va 2026-yil 1-yanvardan amal qiladi. Shuning uchun shu sanadan oldin rasmiylashtirilgan ESFlar va 2026-yil operatsiyalari uchun davringizga qaysi tahrir qoʻllanganini alohida tekshirgan maʼqul.

Soliq agenti kim hisoblanadi

Soliq agenti deb soliq toʻlovchi hisoblangan va soliq toʻlovchidan tovarlar (xizmatlar) oladigan xaridor — yuridik shaxs, yakka tartibdagi tadbirkor yoki oʻzini oʻzi band qilgan shaxs tan olinadi. 266¹-modda maqsadlari uchun bu sifatda alohida roʻyxatdan oʻtish norma matnida koʻrsatilmagan; toʻlov tartibi Vazirlar Mahkamasi hujjati bilan belgilanadi (pastga qarang), shuning uchun rekvizit va toʻlov shaklini oʻsha hujjat bilan solishtiring.

Xaridorning harakatlar tartibi

• Soliq toʻlovchining shaxsiy kabinetida ESF holatini tekshiring: hisobvaraq-faktura haqiqatan yuqori xavfli deb topilganiga va operatsiya real ekaniga (tovar olingan yoki xizmat amalda koʻrsatilgani) ishonch hosil qiling.
• Bitim tasdigʻini yigʻing: shartnoma, dalolatnomalar, yuk xatlari, yetkazib berish va qabul qilish hujjatlari. Soliq organi tushuntirish soʻrasa, ular kerak boʻladi.
• ESFda koʻrsatilgan QQS summasini va uni oʻtkazish tartibini Vazirlar Mahkamasi belgilagan qoidalar boʻyicha aniqlang (266¹-moddaning 8-qismi).
• Soliqni soliq agenti sifatida budjetga toʻlang. Hisobga olish ESF olingan paytda emas, balki toʻlovdan keyin yuzaga keladi.
• Hisobga olishni toʻgʻri davr uchun hisobotda aks ettiring (keyingi boʻlimga qarang) va toʻlov hujjatini ESF bilan birga saqlang.
• Yetkazib beruvchi bilan ESF holati va bitim yuzasidan yozishmani saqlang: soliq organiga tushuntirish berishda foydali boʻladi.

Soliq qaysi davrda hisobga olinadi

Umumiy qoida: soliq agentida summa soliq budjetga toʻlangan soliq davrida hisobga olinadi. Istisno: toʻlov hisobot topshirish muddati hali kelmagan davrga tegishli boʻlsa, hisobga olish oʻsha davrda — hisobvaraq-fakturalar sanasi boʻyicha amalga oshiriladi.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar). ESFda QQS 10 shartli birlik koʻrsatilgan. ESF tegishli boʻlgan oy uchun hisobot muddati tugagunga qadar xaridor shu 10 birlikni budjetga toʻlaydi — hisobga olish shu oyda ESF sanasi boʻyicha aks ettiriladi. Toʻlov esa shu oy hisoboti topshirilgandan keyin amalga oshirilsa, hisobga olish toʻlov davriga tushadi. Bu farq hisobot bilan solishtirish va oylar kesimida toʻlanadigan QQSni hisoblash uchun muhim.

Yetkazib beruvchida nima sodir boʻladi va xaridor pozitsiyasi himoyalanganmi

ESFning yuqori xavfli maqomi yetkazib beruvchining oʻzi olgan tovarlar va xizmatlar boʻyicha QQSni hisobga olish huquqini bekor qilmaydi. Yetkazib beruvchida manfiy farq yoki ortiqcha toʻlov yuzaga kelsa, uni kelgusi toʻlovlar hisobiga oʻtkazish yoki Kodeksda belgilangan tartibda qaytarish mumkin.

Xaridor uchun yana bir norma muhim: dastlab yuqori xavfli boʻlgan hisobvaraq-fakturalar boʻyicha soliqni 266¹-modda tartibida toʻlagan boʻlsangiz, soliq organlari bu hisobga olishni bekor qila olmaydi — bu past xavfli ESFlar boʻyicha hisobga olishni bekor qilish qoidasidan istisno. Dastlab past xavfli boʻlgan ESFlar boʻyicha esa soxta yoki yashirin bitim dalillari mavjud boʻlsa, soliq organlari hisobga olishni bekor qilishi yoki unga tuzatish kiritishi mumkin.

Odatiy xatolar va xavflar

• «Har ehtimolga qarshi» tekshirmasdan QQS toʻlash: avval ESF yuqori xavfli ekaniga va bitim real ekaniga ishonch hosil qiling.
• Soliq toʻlanmasdan oldin QQSni hisobga olish. Qonun hisobga olishni soliqning budjetga toʻlanishi bilan bogʻlaydi.
• Bitim reallik dalillarini saqlamaslik. Oddiy ESFlar boʻyicha hisobga olishda ham soliq organi soxta operatsiyalarni bahslashishi mumkin, shuning uchun hujjatlar har holda muhim.
• Toʻlovni notoʻgʻri davrga kiritib, deklaratsiyada nomuvofiqlik yuzaga keltirish.
• ESF shartini eʼtiborsiz qoldirish: hisobga olish uchun umuman soliq summasi alohida koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura va soliq toʻlovchi sifatida roʻyxatdan oʻtgan yetkazib beruvchi kerak.