Xorijda toʻlangan foyda soligʻini hisobga olish: shartlar va chegara

Soliq kodeksining 342-moddasida nima belgilangan

Qoida ikki normada mustahkamlangan. Soliq kodeksining 339-moddasi soliq toʻlovchiga foyda soligʻini yoki chet davlatda daromadlardan toʻlangan xuddi shunday turdagi soliqni hisobga oʻtkazish yoʻli bilan soliq summasini kamaytirish huquqini beradi, tartibni esa 342-moddaga havola qiladi.

342-moddaning oʻzida xorijiy davlat qonunchiligiga va (yoki) Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasiga muvofiq amalda toʻlangan (ushlangan) soliq summalari, aynan shu xorijiy davlatda olingan daromadlardan, hisobga olinishi aytilgan. Hisobga olish Oʻzbekistondagi foyda soligʻi hisobiga amalga oshiriladi. “Amalda toʻlangan” degan soʻzlar muhim: hisoblangan, lekin boshqa davlat byudjetiga oʻtkazilmagan soliq hisobga olinmaydi.

Bir vaqtda bajarilishi kerak boʻlgan uchta shart

Kodeks barcha shartlar birdaniga bajarilishini talab qiladi. Birortasi bajarilmasa, hisobga olish mumkin emas.

• daromad Oʻzbekistonda soliqqa tortilishi kerak: agar Oʻzbekiston qoidalariga koʻra u soliq bazasiga kirmasa, hisobga olinadigan narsa yoʻq;
• Oʻzbekiston Respublikasi bilan xalqaro shartnoma mavjud: yaʼni soliq ushlangan davlat Oʻzbekiston bilan tegishli kelishuv orqali bogʻlangan;
• soliqning xorijda toʻlanganini (ushlanganini) tasdiqlovchi hujjat mavjud.
• Amaliy xulosa: hisob-kitobga oʻtishdan oldin uch narsani tekshiring — daromad bazaga kiritilganmi, kerakli davlat bilan shartnoma amal qiladimi va xorijiy soliq organi yoki agentidan tasdiq olish mumkinmi.

Hisobga olish chegarasi qanday hisoblanadi

Hisobga olinadigan summa daromad olinishi lozim boʻlgan (olingan) soliq davri uchun Oʻzbekistonda toʻlanishi kerak boʻlgan foyda soligʻi summasidan oshishi mumkin emas. Foyda soligʻi boʻyicha soliq davri — taqvim yili.

Boshqacha aytganda, hisobga olish hech qachon byudjetdan soliqni qaytarishga olib kelmaydi va boshqa daromadlar boʻyicha soliqni chegaradan ortiq kamaytirmaydi. Xorijiy soliq chegaradan yuqori boʻlsa, ortiqcha qismi Oʻzbekistonda hisobga olinmaydi.

Shartli raqamlardagi namuna (haqiqiy stavkalar emas va tavsiya ham emas). Faraz qilaylik, yil yakuni boʻyicha Oʻzbekistonda toʻlanadigan foyda soligʻi 100 shartli birlik, xorijda esa daromaddan 30 birlik ushlangan. 30 birlikning hammasini hisobga olish mumkin, toʻlashga 70 qoladi. Agar xorijda 130 birlik ushlangan boʻlsa, 100 birlikdan koʻpini hisobga olib boʻlmaydi, 30 birlik hisobga olinmagan farq boʻlib qoladi.

Xorijiy daromad va soliq valyutada ifodalangan boʻlsa, deklaratsiya uchun ularni kompaniyada qabul qilingan hisob qoidalari boʻyicha soʻmga keltirish kerak. Tanlangan usulni hujjatlarga ilova qilinadigan hisob-kitobda qayd etgan maʼqul.

Soliq toʻlanganini qaysi hujjatlar tasdiqlaydi

Tasdiqlovchi hujjat sifatida chet davlat vakolatli organining maʼlumotnomasi yoki Oʻzbekiston Respublikasidan tashqarida soliq toʻlanganligi faktini tasdiqlovchi boshqa hujjat tan olinadi. Bu xorijiy soliq xizmatining maʼlumotnomasi boʻlishi mumkin, soliq agenti ushlagan boʻlsa — agentning ushlash haqidagi hujjati va oʻtkazilganini tasdiqlovchi toʻlov topshirigʻi yoki shunga oʻxshash tasdiq.

Hujjat xorijiy tilda tuzilgan boʻlsa, Oʻzbekiston Respublikasining davlat tiliga tarjimasi boʻlishi shart. Tarjimani oldindan tayyorlab qoʻying: soliq organi uning yoʻqligida hisob-kitobni qabul qilmasligi mumkin.

Quyidagilarni bir jildga yigʻishni tavsiya etamiz: daromad olingan shartnoma yoki kontrakt, tushumni koʻrsatuvchi koʻchirma, soliq ushlanganini tasdiqlovchi hujjat, maʼlumotnoma yoki uning analogi, tarjima, hisobga olish chegarasining hisob-kitobi.

Xorijiy kompaniyalardan olingan dividendlar

Oʻzbekiston rezidenti norezident yuridik shaxsdan oladigan dividendlar uchun Soliq kodeksining 343-moddasida alohida qoida bor: oluvchi soliqni dividend summasi va belgilangan stavkadan kelib chiqib oʻzi aniqlaydi. Shu bilan birga, Oʻzbekiston Respublikasining xalqaro shartnomasida boshqacha qoida nazarda tutilmagan boʻlsa, u hisoblangan soliqni daromad manbai joyida toʻlangan soliq summasiga kamaytirishga haqli emas.

Demak, dividendlar boʻyicha hisobga olishni 342-moddaning umumiy normasidan emas, avvalo tegishli shartnoma matnidan izlash kerak.

Tipik xatolar

Hisobga olish bahsli boʻlib qoladigan yoki yoʻqotiladigan xatolar:

• tegishli davlat bilan shartnoma boʻlmaganda hisobga olishni qoʻllash;
• soliq toʻlanganini tasdiqlamaslik: toʻlov boʻlgan, lekin maʼlumotnoma yoʻq;
• hujjatlarni davlat tiliga tarjima qilmaslik;
• chegaradan ortiq summani hisobga olib, soliqni kamaytirib yuborish;
• boshqa davlatda faqat hisoblangan, lekin toʻlanmagan soliqni hisobga olish;
• xorijiy soliq turini tekshirmaslik: hisobga olish foyda soligʻiga yoki daromaddan olinadigan xuddi shunday soliqqa taalluqli, har qanday xorijiy toʻlovga emas, masalan, bilvosita soliqlarga.