Xodimga uy-joy ijarasini toʻlash: JShDS, ijtimoiy soliq va kompaniyada chegirish

Nega uy-joy alohida holat

Kodeks uy-joy toʻlovini 373-moddadagi kompensatsiyalarga ham, 369-moddadagi soliqqa tortilmaydigan xarajatlarning umumiy roʻyxatiga ham kiritmaydi. Buning uchun 376-moddada moddiy naf tarzidagi daromadlar haqida maxsus norma bor: yuridik shaxsning soliq toʻlovchi manfaatlari yoʻlida tovarlar (xizmatlar), mulkiy huquqlar uchun toʻlovi shunday daromadga kiradi va ular orasida kommunal xizmatlar, berilgan uy-joy, ekspluatatsiya xarajatlari, yotoqxonadagi joy «yoki ularning qiymatini qoplash» aniq nomlangan.

Amalda bu shuni bildiradi: kompaniya ijara beruvchiga bevosita toʻlaydimi yoki xodimning ijara shartnomasi boʻyicha xarajatlarini qoplaydimi — farqi yoʻq, ikkala holatda ham gap xodimning moddiy nafi haqida. Qiymat xizmatni sotib olish bahosi yoki tannarxidan kelib chiqib aniqlanadi, yaʼni shartnoma va toʻlov hujjatlari bilan tasdiqlangan haqiqiy ijara summasidan.

Rasmiylashtirishning uch usuli va ularning soliqqa tortilishi

Soliq oqibatlarini sxema tanlovi belgilaydi. Variantlarni xodim bilan shartnoma imzolashdan oldin solishtiring.

• Ijara beruvchiga toʻlov yoki xodimning ijara xarajatlarini qoplash. Bu 376-moddaga koʻra moddiy naf: kompaniya soliq agenti sifatida JShDSni ushlab qolishi shart, xarajat esa foyda soligʻi uchun chegirib tashlanmaydi (quyida qarang).
• Ish haqiga «uy-joy uchun» qoʻshimcha haq. Pul xodimga oylik bilan birga toʻlanadi va mehnatga haq tarzidagi daromadga kiradi: JShDS ushlab qolinadi, summa ijtimoiy soliq bazasiga tushadi, mehnatga haq toʻlash qismi sifatida esa umumiy talablar bajarilganda uni xarajatlarda hisobga olish mumkin.
• Koʻchish va xizmat safari. Xodimni boshqa joydagi ishga oʻtkazish yoki koʻchirishda joy ijarasi xarajatlarini toʻlash yoki qoplash hamda xizmat safarida uy-joyga haqiqiy xarajatlar 369-modda doirasida xodim daromadi hisoblanmaydi. Bular tor holatlar: shahar ofisida ishlash davridagi doimiy ijara ularga mos kelmaydi.

JShDS: stavka, agent va muddatlar

Soliqni ish beruvchi soliq agenti sifatida hisoblaydi va ushlab qoladi. Rezident uchun jismoniy shaxs daromadlari boʻyicha stavka 12 foizni tashkil etadi. Norezidentning Oʻzbekistondagi manbalardan mehnat shartnomalari boʻyicha daromadlari ham 12 foiz stavkada soliqqa tortiladi, shuning uchun xorijiy mutaxassisning maqomi bu yerda stavka miqdoriga taʼsir qilmaydi, ammo qolgan hujjatlarni toʻgʻri rasmiylashtirish uchun uni aniqlash kerak.

Agent soliqni xodim daromadidan ushlab qolishi shart, ushlab qolish esa yil boshidan oshib boruvchi yakun bilan har oy amalga oshiriladi. Naf natura shaklida toʻlangan boʻlsa (masalan, ijarani ijara beruvchiga oʻzingiz toʻlagan boʻlsangiz), soliq shunday toʻlov amalga oshirilgan oy tugagandan keyin besh kun ichida toʻlanadi. Hisobot har oy keyingi oyning oʻn beshinchi kunidan kechiktirmay, yil yakunlari boʻyicha esa 15 fevraldan kechiktirmay topshiriladi.

Soliq ushlab qolinmagan boʻlsa, agent uni peni bilan birga oʻzi byudjetga oʻtkazishi kerak. Shuning uchun shartnomada uy-joyni kompaniya «soliqsiz» toʻlaydi deb yozilishi soliq majburiyatini bekor qilmaydi.

Ijtimoiy soliq: summa qachon bazaga kiradi

Ijtimoiy soliq obyekti — ish beruvchining xodimlarga mehnatga haq toʻlash xarajatlari, baza esa 371-modda boʻyicha toʻlovlar summasi sifatida aniqlanadi. Umumiy stavka 12 foiz, soliqni ish beruvchi oʻz hisobidan toʻlaydi.

Bu yerda shakl muhim. Summa ish haqi tarkibida qoʻshimcha haq sifatida toʻlansa, u 371-moddaga va ijtimoiy soliq bazasiga kiradi. Moddiy naf 371-moddada alohida nomlanmagan: u 376-modda bilan tartibga solinadi. Shuning uchun ijarani bevosita ijara beruvchiga toʻlashda ijtimoiy soliq bazasi masalasi bir maʼnoli emas va yondashuvni universal javobga tayanmasdan, aynan sizning sxemangiz boʻyicha soliq maslahatchisi bilan kelishib olgan maʼqul.

Foyda soligʻi: kompaniya xarajati nima boʻladi

Umumiy holatda asoslangan va hujjatlar bilan tasdiqlangan xarajatlar chegiriladi. Mehnatga haq toʻlashga kiritilgan toʻlov, odatda, mehnat shartnomasi, buyruq va mehnatga haq toʻlash toʻgʻrisidagi nizom mavjud boʻlganda bu tamoyilga mos keladi.

Moddiy naf uchun qoida boshqacha: 317-modda soliq toʻlovchining 376-moddada nazarda tutilgan, jismoniy shaxsning moddiy naf tarzidagi daromadi boʻlgan xarajatlarini chegirilmaydigan xarajatlarga aniq kiritadi. Bu normadagi istisno faqat madaniy tadbirlarga chiptalar uchun koʻrsatilgan, uy-joyga u tegishli emas. Demak, ijarani ijara beruvchiga toʻlash foyda boʻyicha soliq bazasini oshiradi va xorijiy mutaxassisni ishga olish qiymatini hisoblashda buni hisobga olish kerak.

Hisob-kitob misoli (shartli raqamlar)

Bu shartli maʼlumotlardagi oʻquv misoli, kompaniyangiz uchun mezon emas. Faraz qilaylik, xodim uchun kvartira ijarasi oyiga 6 000 000 soʻmni tashkil etadi.

1-variant: kompaniya ijara beruvchiga toʻlaydi. 12 foiz stavkadagi JShDS 720 000 soʻm boʻladi va xodimga toʻlovlardan ushlab qolinadi, 6 000 000 soʻmning oʻzi esa foyda boʻyicha soliq bazasini kamaytirmaydi.

2-variant: xuddi shu 6 000 000 soʻm ish haqiga qoʻshimcha haq sifatida toʻlanadi. JShDS ham 720 000 soʻm, ijtimoiy soliq esa 12 foiz stavkada ish beruvchi hisobidan yana 720 000 soʻm; ammo qoʻshimcha haqning oʻzi mehnatga haq toʻlash sifatida oʻtadi. Solishtirishda faqat JShDS summalarini emas, foyda soligʻini hisobga olgan holda kompaniya uchun toʻliq qiymatni solishtirish kerak.

Harakatlar tartibi va hujjatlar

Toʻlov tekshiruvdan oʻtishi uchun qadamlarni tartib bilan bajaring.

• Maqsadni aniqlang: xodim doimiy ishga koʻchmoqdami yoki xizmat safarida.
• Sxemani tanlang va mehnat shartnomasida yoki qoʻshimcha kelishuvda summa va shartlarni koʻrsatib mustahkamlang.
• Hujjatlarni yigʻing: uy-joy ijarasi shartnomasi, toʻlov hujjatlari, yashashni tasdiqlovchi dalolatnoma yoki boshqa tasdiq, kompaniya buyrugʻi.
• Nafni JShDS hisob-kitobiga har oy kiriting va hisobotda aks ettiring.
• Foyda soligʻi uchun xarajatni ikkinchi qadamda tanlangan sxema boʻyicha, 317-moddani hisobga olib aks ettiring.

Odatiy xatolar

Koʻpincha quyidagi buzilishlar uchraydi.

• Uy-joy toʻlovini «ishchi xarajat» deb hisoblab, JShDSni ushlab qolmaslik.
• Xizmat safari qoidalarini ish joyidagi doimiy ijaraga qoʻllash.
• Ijara shartnomasini haqiqiy yashovchiga rasmiylashtirmaslik yoki tasdiqlovchi hujjatsiz toʻlash.
• 317-moddani hisobga olmay, ijara toʻlovini foyda boʻyicha chegiriladigan xarajatlarga kiritish.
• «Uy-joy uchun» bir martalik toʻlovni asossiz moddiy yordam sifatida rasmiylashtirish.