Korxonaning xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklari: yotoqxonalar, oshxonalar va dam olish bazalari — foyda soligʻi

Qaysi obyektlar xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga kiradi

SK xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar deb faoliyati soliq toʻlovchining asosiy faoliyatiga xizmat koʻrsatishga qaratilgan va shu asosiy faoliyat doirasida tovarlar ishlab chiqarish hamda xizmatlar koʻrsatish bilan bogʻliq boʻlmagan xoʻjaliklarni aytadi. Asosiy belgi: obyekt “oʻzi uchun” ishlaydi, kompaniyaning profilli biznesi emas.

302-moddadagi roʻyxat ochiq (“boshqa shunga oʻxshash xoʻjaliklar”), lekin unda quyidagilar aniq nomlangan:

• yordamchi xoʻjaliklar;
• uy-joy kommunal xoʻjaligi obyektlari — jumladan uy-joy fondi, kelganlar uchun uylar va yotoqxonalar, suzish havzalari, ustaxonalar, garajlar;
• ijtimoiy-madaniy soha obyektlari — bolalar maktabgacha obyektlari, bolalar dam olish oromgohlari, sanatoriylar (profilaktoriylar), dam olish bazalari, pansionatlar, jismoniy tarbiya va sport obyektlari, hammomlar, saunalar, kirxonalar;
• umumiy ovqatlanish punktlari va oʻquv kombinatlari, ular oʻz xodimlariga yoki uchinchi shaxslarga xizmat koʻrsatadi.

Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar daromadi qanday hisoblanadi

Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklardan daromad foyda soligʻi boʻyicha yalpi daromadga alohida band sifatida kiradi (297-modda). Lekin u tushum sifatida emas, natija sifatida aniqlanadi: xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar tovar va xizmatlarni sotishdan olingan mablagʻlar summasi bilan ularning faoliyatiga bogʻliq xarajatlar summasi oʻrtasidagi ijobiy farq, ular yaxlit olinadi.

Demak, yotoqxona, oshxona va dam olish bazasi — barcha obyektlar bitta hisob-kitobga jamlanadi. Masalan, oshxona foydada, yotoqxona zararda boʻlsa, natija ikkalasi birgalikda hisoblanadi.

Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar zarari: 302 va 336-moddalar qoidalari

SK xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar bilan bogʻliq xarajatlarni ayiriladigan xarajat deb tan oladi, zarar deb esa ayiriladigan xarajatlarning shu xoʻjaliklar daromadidan oshib ketishini hisoblaydi. Keyin 336-moddaning maxsus qoidasi ishga tushadi: xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar zarari yaxlit aniqlanadi va tadbirkorlik faoliyatidan soliq bazasini aniqlashda hisobga olinmaydi. Bunday zararlar shu xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklardan kelgusi daromadlarga koʻchiriladi.

Amaliy xulosa: yotoqxona yoki dam olish bazasi zararini asosiy faoliyat foydasidan ayirib boʻlmaydi — na shu yili, na keyingi yillarda. U “muzlatiladi” va faqat obyektlarning shu guruhi boʻyicha kelgusi ijobiy farq hisobiga qoplanadi. Zararni kelgusiga koʻchirish haqidagi umumiy 333-modda qoidasi bunday zarar uchun ishlamaydi — maxsus norma amal qiladi.

Shartli raqamlarda hisob-kitob namunasi

Namuna shartli, raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan. Kompaniya hisobot davrida asosiy faoliyatdan 500 mln soʻm foyda oldi. Yotoqxonani saqlash daromadsiz 120 mln soʻmga tushdi, oshxona 60 mln soʻm xarajat bilan 80 mln soʻm tushum keltirdi.

• Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar yaxlit: daromad 80 mln, xarajat 180 mln — zarar 100 mln soʻm.
• Asosiy faoliyat boʻyicha soliq bazasi: 500 mln soʻm — 100 mln zarar uni kamaytirmaydi.
• Keyingi davrda oshxona va yotoqxona birgalikda 30 mln soʻm ijobiy farq berdi — u koʻchirilgan zarar hisobiga qoplanadi, zararning 70 mln soʻmlik qoldigʻi keyingiga koʻchiriladi.

Kompaniya nima qilishi kerak: tartib

Asosiy vazifa — faoliyatni oldindan asosiy va xizmat koʻrsatuvchi qismlarga ajratish, toʻgʻrilash vaqtida soliq organi bazani qayta hisoblamasligi uchun. Quyidagi tartib amaldagi obyektlar uchun ham, balansga yangi qabul qilinadiganlar uchun ham mos keladi.

• Obyektlar reyestrini tuzing va uni 302-modda roʻyxati bilan solishtiring: oʻzi kompaniyaning profilli faoliyati boʻlgan obyekt 302-modda qoidalariga kirmaydi.
• Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar boʻyicha daromad va xarajatlarning alohida hisobini yuriting: usiz ularning natijasi va zararini hisoblab boʻlmaydi.
• Xarajatlar asosli va hujjatlar bilan tasdiqlangan boʻlishi kerak (305-modda): shartnomalar, dalolatnomalar, kommunal xizmat hisoblari, tabellar, oshxona uchun menyu va kalkulyatsiyalar.
• Xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar boʻyicha koʻchirilgan zarar reyestrini yillar kesimida yuriting, uni faqat shu obyektlarning kelgusi daromadlariga qoʻllash uchun.
• Xodimlar uchun xizmat narxini hal qiling: ramziy toʻlovda zarar doimiy va “muzlatilgan” boʻladi, iqtisodiy asoslangan narxda natija ijobiy boʻlishi mumkin.

Odatiy xatolar

• Yotoqxona yoki oshxona zararini asosiy faoliyat soliq bazasidan ayirishadi.
• Har bir obyektni alohida hisoblashadi, barcha xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklar boʻyicha yaxlit emas.
• Alohida hisob yuritmaydi: obyekt xarajatlari umumxoʻjalik xarajatlari ichida yoʻqolib ketadi.
• Kompaniyaning profilli biznesini xizmat koʻrsatuvchi xoʻjaliklarga kiritadi yoki aksincha, obyektda xizmat koʻrsatuvchi xoʻjalikni koʻrmaydi.
• Zararni koʻchirish reyestrini yoʻqotadi va daromad paydo boʻlganda uni qoʻllamaydi.