MChJdagi ulushni sotishda soliq: rezidentlar va norezidentlar

Sotuvchi — rezident jismoniy shaxs

Mol-mulkni realizatsiya qilishdan daromad — mulkiy daromad, u realizatsiya summasining hujjat bilan tasdiqlangan sotib olish qiymatidan oshgan qismi sifatida aniqlanadi; hujjatlar boʻlmasa, realizatsiya qilingan mol-mulkning butun qiymati daromad deb tan olinadi (SK 375-moddasi 4-bandi). Shaxsiy mol-mulkni sotish uchun umumiy imtiyoz ulushlarga tatbiq etilmaydi: yuridik shaxslar ustav fondidagi ulushlarni (paylarni) sotishdan daromadlar ozod qilishdan bevosita chiqarilgan (378-moddaning 7-bandi).

Rezident uchun JShDS stavkasi — 12% (381-modda).

• Xaridor — yuridik shaxs: mulkiy daromadlar soliq agentida soliqqa tortiladi (387-modda), yaʼni xaridor kompaniya toʻlovda soliqni ushlab qoladi.
• Xaridor — jismoniy shaxs: agent yoʻq, sotuvchi daromadni oʻzi deklaratsiya qiladi — agentda soliqqa tortilmagan mulkiy daromadlar deklaratsiya asosida soliqqa tortiladi (393-modda), u keyingi yilning 1-aprelidan kechiktirmay topshiriladi (397-modda).
• Sotib olish qiymati hujjatlarini saqlang: ulushni sotib olishdagi shartnoma va toʻlov hujjatlari yoki ustav fondiga hissa qoʻshish hujjatlari. Ularsiz soliq butun sotish narxidan hisoblanadi.

Sotuvchi — rezident yuridik shaxs

Kompaniya uchun ulushni sotish natijasi — boshqa mol-mulkning chiqib ketishidan daromad (zarar); moliyaviy natija buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikka muvofiq aniqlanadi (SK 298-moddasi) va foyda soligʻi bazasiga kiritiladi. Umumiy stavka — 15% (337-modda).

Ustav fondidagi ishtirok ulushini sotishdan zararni oddiy operatsion foyda hisobiga qoplab boʻlmaydi: u faqat oʻxshash aktivlarni realizatsiya qilishdan olingan daromadlar hisobiga qoplanadi (336-modda). Agar kompaniya ulushni sotib olganidan arzonroq sotsa va boshqa ulush sotuvlari boʻlmasa, zarar soliq bazasini kamaytirmaydi.

Sotuvchi — doimiy muassasasiz xorijiy kompaniya

Norezidentning Oʻzbekiston rezidenti boʻlgan yuridik shaxs ustav fondidagi ulushni realizatsiya qilishdan daromadi — Oʻzbekistondagi manbadan daromad (SK 351-moddasi ikkinchi qismining 5-bandi). Soliqni daromadni toʻlovchi soliq agenti ushlab qoladi. Bunday daromadlar uchun stavka — «boshqa daromadlar» sifatida 20% (353-modda), agar ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi bitim boshqacha nazarda tutmasa.

356-modda norezident yuridik shaxs ulushni boshqa norezidentga yoki rezidentga sotgandagi maxsus tartibni belgilaydi:

• Baza — realizatsiya summasining hujjat bilan tasdiqlangan sotib olish qiymatidan oshgan qismi; norezident agentga tasdiqlovchi hujjatlar nusxalarini beradi. Hujjatlar boʻlmasa, soliq butun realizatsiya qiymatidan ushlab qolinadi.
• Agent mulk huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgunga qadar ulushi sotilayotgan MChJ roʻyxatdan oʻtgan joydagi soliq organiga soliq hisobotini taqdim etadi.
• Soliq ulushga mulk huquqi roʻyxatdan oʻtkazilgunga qadar byudjetga toʻlanadi.
• Soliq organi toʻlov tasdiqlangandan keyin bir ish kuni ichida maʼlumotnoma beradi, usiz roʻyxatdan oʻtkazuvchi organ huquq oʻtishini rasmiylashtirmaydi.
• Qoidalar yuridik shaxs tashkil etmagan xorijiy tuzilmalarga ham tatbiq etiladi.

Sotuvchi — chet ellik fuqaro (norezident)

Norezident jismoniy shaxsning Oʻzbekistondagi manbalardan daromadlari, dividendlar, foizlar va fraxtdan tashqari, 12% stavkada soliqqa tortiladi (SK 382-moddasi). Baza ham 375-moddaning 4-bandi qoidasi boʻyicha: sotish narxi minus tasdiqlangan sotib olish qiymati. Agar xaridor — oʻzbek kompaniyasi boʻlsa, u soliqni agent sifatida ushlab qoladi. Ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi bitimni qoʻllash uchun sotuvchining rezidentligini tasdiqlash talab qilinadi.

Hisob-kitob misoli

Xorijiy kompaniya oʻzbek MChJ ulushining 40 foizini rezidentga 2 000 000 dollarga sotadi; besh yil oldin sotib olishda u 1 200 000 dollar toʻlagan va shartnoma hamda toʻlov hujjatlarini saqlagan. Baza — 800 000 dollar, 20% stavkada soliq — 160 000 dollar. Xaridor MChJ roʻyxatdan oʻtgan joydagi soliq organiga hisobot topshiradi, soliqni oʻtkazadi, maʼlumotnoma oladi va shundan keyingina ulush oʻtishini roʻyxatdan oʻtkazadi. Agar sotib olish hujjatlari boʻlmasa, soliq butun 2 000 000 dollardan — 400 000 dollar hisoblanadi.

Norezidentning mol-mulkni realizatsiya qilishdan daromadlari boʻyicha hisobot u daromad oladigan valyutada tuziladi; unga oldi-sotdi shartnomasi nusxasi va sotib olish qiymati haqidagi hujjatlar ilova qilinadi.

Bitimdan oldin nimani tekshirish kerak

• Sotuvchi maqomi: rezident yoki norezident, doimiy muassasasi bormi.
• Jismoniy shaxs-sotuvchi uchun — xaridor kim: kompaniya soliqni agent sifatida ushlab qoladi, jismoniy shaxsga sotilganda sotuvchi deklaratsiyani 1-aprelgacha oʻzi topshiradi.
• Sotib olish qiymati hujjatlari — shartnoma, toʻlov hujjatlari, hissa qoʻshish haqidagi qarorlar.
• Ikki tomonlama soliqqa tortishning oldini olish toʻgʻrisidagi bitim va rezidentlik sertifikati mavjudligi.
• Agent kim va soliqni qaysi muddatda oʻtkazadi — norezident yuridik shaxs uchun ulush oʻtishi roʻyxatdan oʻtkazilgunga qadar.
• Sotuvchi kompaniya uchun — ehtimoliy zararni qoplash uchun oʻxshash aktivlardan daromadlar bormi.