MHXS boʻyicha hisobot tuzish: toʻplam, bosqichlar va muddatlar

Toʻplamga nimalar kiradi

Hisobot moliya vazirining 61-son buyrugʻi (roʻyxat raqami 3400) bilan Oʻzbekistonda qoʻllash uchun tan olingan MHXS matnlari asosida tayyorlanadi.

• moliyaviy holat toʻgʻrisidagi hisobot;
• foyda yoki zarar va boshqa umumlashgan daromad toʻgʻrisidagi hisobot;
• xususiy kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi hisobot;
• pul mablagʻlari harakati toʻgʻrisidagi hisobot (bilvosita usulda);
• izohlar: muhim hisob siyosati va boshqa tushuntirishlar (roʻyxat raqami 3567-son Nizom, 11-band).

MHXS boʻyicha hisobot kimga kerak

• jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlarga: listingdagi emitentlar, banklar, MMTlar, toʻlov tashkilotlari, investitsiya fondlari, birjalar, yirik davlat korxonalari hamda aktivlar, tushum va xodimlar soni mezonlariga javob beradigan kompaniyalar;
• MHXS boʻyicha konsolidatsiyalangan hisoboti bor kompaniyalarga — ular MHXS boʻyicha alohida hisobot ham tuzadi (PQ-282);
• xalqaro guruhlarning shoʻba kompaniyalari, chet el banklarining qarz oluvchilari, investor bilan bitim oldidan turgan kompaniyalarga — ixtiyoriy ravishda, keyingi yilning 1-martigacha soliq organini xabardor qilgan holda (PQ-282).

Transformatsiya yoki parallel hisob

Transformatsiya — BHMS maʼlumotlarini davr oxirida tuzatishlar orqali MHXSga qayta hisoblash. MHXS boʻyicha hisobot yiliga bir marta kerak boʻlganda va operatsiyalar kam boʻlganda mos keladi.

Parallel hisob — yil davomida MHXS boʻyicha maʼlumotlarni yuritish. Hisobot har chorakda talab qilinganda yoki farqlar koʻp boʻlganda kerak: ijara, moliyaviy instrumentlar, uzoq muddatli shartnomalar boʻyicha tushum.

Loyiha bosqichlari

• Diagnostika: hisobning qaysi uchastkalari asosiy tuzatishlarni beradi, qanday maʼlumotlar bor.
• MHXS boʻyicha hisob siyosati — hisob-kitoblar boshlanishidan oldin tasdiqlanadi.
• Hisobot va taqqoslama yil uchun maʼlumotlarni yigʻish: MHXS boʻyicha birinchi hisobot uchun (IFRS) 1 hisobot davri va oldingi yil uchun toʻliq toʻplamni talab qiladi.
• Tuzatishlar: asosiy vositalar va qadrsizlanish, moliyaviy aktivlar va kutilayotgan kredit zararlari, ijara, tushum, kechiktirilgan soliq, konsolidatsiya.
• Shakllar va izohlar, auditor uchun tuzatishlarning ishchi jadvallari.

Audit bilan bogʻliqlik

Jamoat ahamiyatiga ega tashkilotlar MHXS boʻyicha hisobotni auditorlik xulosasi bilan birga eʼlon qiladi (PQ-282). «Auditorlik faoliyati toʻgʻrisida»gi Qonun auditorlik tashkilotiga tekshirilayotgan davrda oʻzi tuzgan hisobotni tekshirishni taqiqlaydi (OʻRQ-677, 33, 34-moddalar), shuning uchun tuzish va auditni turli tashkilotlar bajaradi.

Kompaniyadan nima kerak

• ikki yil uchun BHMS boʻyicha aylanma-saldo qaydnomalari va registrlar;
• ijara, kredit, yirik sotuv shartnomalari;
• asosiy vositalar reyestri va debitorlik qarzlari toʻgʻrisidagi maʼlumotlar;
• guruh tuzilmasi va bogʻliq tomonlar bilan bitimlar.