MHXS hisobotida asosiy mulohazalar va baholash noaniqligi manbalari

Mulohaza va baho: farqi nimada

Mulohaza — siyosatni qoʻllashdagi tanlov: bitimni yoki aktivni qanday tasniflash. Standart hisobotdagi summalarga eng katta taʼsir koʻrsatadigan, baholar bilan bogʻliq boʻlmagan mulohazalarni ochib berishni talab qiladi (122-band). Baho esa — noaniq kelajakni bashorat qilish, uning asosida balans qiymati aniqlanadi.

Standart bu ikki blokni aniq ajratadi: 122-band boʻyicha mulohazalarni ochib berish 125-band boʻyicha noaniqlik manbalarini ochib berishga taalluqli emas (132-band). Shuning uchun izohda turli sarlavhali ikkita kichik boʻlim yaratgan maʼqul.

122-band boʻyicha mulohazalar: nimalarni kiritish

Standart baholardan tashqari rahbariyat mulohaza yuritadigan sohalarga misollar keltiradi (123-band):

• moliyaviy aktivlar (ijarachi boshqa tomon boʻlsa — ijaraga berilgan aktivlar) egaligining deyarli barcha muhim xavf va naflari boshqa shaxslarga oʻtgan paytni aniqlash;
• tovarlarning ayrim sotuvlari mohiyatan moliyalashtirish boʻlib, tushum hosil qilmasligini aniqlash;
• moliyaviy aktivning shartnoma shartlari belgilangan sanalarda faqat asosiy qarz va foizlar toʻlovlaridan iborat pul oqimlarini keltirib chiqarishini aniqlash.

Boshqa standartlar talab qiladigan mulohazalar

122-band boʻyicha ochib berishning bir qismi boshqa standartlarda ham nazarda tutilgan. Masalan, MHXS (IFRS) 12 boshqa tashkilot ustidan nazoratni aniqlashdagi mulohazalarni, IAS 40 esa tasniflash qiyin boʻlganda investitsion koʻchmas mulkni egasi foydalanadigan koʻchmas mulkdan ajratish mezonlarini ochib berishni talab qiladi (124-band). Ularni takrorlamang: bir marta ochib berib, havola qilish yetarli.

125-band boʻyicha noaniqlik manbalari

Hisobot davri oxiridagi kelajak haqidagi farazlar va keyingi moliyaviy yil ichida aktivlar hamda majburiyatlarning balans qiymatiga jiddiy tuzatish kiritish xavfi sezilarli boʻlgan boshqa asosiy noaniqlik manbalari ochib beriladi (125-band). Har bir shunday aktiv yoki majburiyat uchun izohlarda uning xususiyati va hisobot davri oxiridagi balans qiymati koʻrsatiladi.

Standart misollar keltiradi: yaqinda kuzatilgan bozor narxlari boʻlmaganda asosiy vositalar sinflarining qoplanadigan qiymati, texnologik eskirishning zaxiralarga taʼsiri, davom etayotgan sud ishlari natijasiga bogʻliq rezervlar, pensiya majburiyatlari kabi uzoq muddatli xodimlar oldidagi majburiyatlar (126-band). Odatdagi farazlar — pul oqimlarini xavfga moslashtirish yoki diskontlash stavkalari, ish haqi va narxlarning kelgusidagi oʻzgarishi (126-band).

Natijaga taʼsir qiluvchi oʻzgaruvchilar qancha koʻp boʻlsa, baho shuncha subyektiv boʻladi va jiddiy tuzatish ehtimoli shuncha oshadi (127-band). Faol bozordagi aynan oʻsha obyekt uchun kotirovka qilingan narx asosida adolatli qiymat boʻyicha baholangan aktiv va majburiyatlar uchun bunday ochib berish talab qilinmaydi (128-band).

Qanday ifodalash: sezgirlik va diapazon

Axborot hajmi farazning xususiyatiga bogʻliq. Standart axborotning toʻrt turini koʻrsatadi (129-band):

• faraz yoki boshqa noaniqlikning xususiyati;
• balans qiymatining hisoblash usullari, farazlari va baholariga sezgirligi, sezgirlik sabablari bilan;
• noaniqlikning kutilayotgan hal boʻlishi va keyingi yil ichida oqilona mumkin boʻlgan natijalar diapazoni;
• noaniqlik hal boʻlmagan boʻlsa, oldingi farazlarga kiritilgan oʻzgarishlar izohi.

Ifoda namunasi (shartli)

Quyida — tuzilma illyustratsiyasi, tayyor hisobot matni emas. Raqamlar shartli, ular kompaniya maʼlumotlari bilan almashtirilishi kerak.

«Sex asosiy vositalarining qoplanadigan qiymati foydalanish qiymati sifatida aniqlangan. Asosiy farazlar: diskontlash stavkasi (shartli X %) va kelgusi yillarga sotuv hajmi prognozi. Hisobot sanasidagi balans qiymati — shartli N mln soʻm. Stavkaning shartli Y foiz bandiga oshishi qoplanadigan qiymatni shartli Z mln soʻmga kamaytirgan boʻlardi. Rahbariyat noaniqlik keyingi yil oxirigacha hal boʻlishini kutmaydi; oʻtgan yilga nisbatan farazlar stavka boʻyicha oʻzgartirilgan».

Mumkin boʻlgan taʼsirni baholash amalda imkonsiz boʻlsa, standart quyidagini ochib berishga ruxsat beradi: mavjud bilimlar asosida farazdan farq qiladigan va jiddiy tuzatishni talab qiladigan natijalar oqilona mumkin; obyektning xususiyati va balans qiymati baribir koʻrsatiladi (131-band). Byudjet va prognozlarni ochib berish talab qilinmaydi (130-band).

Odatiy xatolar

Mulohaza va baholar bitta roʻyxatga aralashtiriladi; tuzatish xavfi sezilarli boʻlganlarni emas, hisobotdagi barcha baholar sanab oʻtiladi; balans qiymati koʻrsatilmaydi; farazlar va sezgirliksiz «baholar farq qilishi mumkin» deb yoziladi; ochib berish yildan yilga yangilanmaydi. Muhim mulohazalar boʻlmasa, boʻlimni shablon iboralar bilan toʻldirmang — summalarga haqiqatan nima taʼsir qilishini baholang.

Farazlarning bir qismini boshqa standartlar ham talab qiladi: masalan, IAS 37 — rezervlar, IFRS 13 — adolatli qiymat boʻyicha (133-band). Oʻzingiz bilan zid kelmaslik uchun roʻyxatni solishtiring.