MHXS hisobotida qiyosiy maʼlumot va qayta tasniflash: uchinchi balans

Qiyosiy maʼlumotning minimal hajmi

Asosiy qoida: IAS 1 ning umumiy talabiga koʻra (38-band) kompaniya joriy davr hisobotida koʻrsatilgan barcha summalar boʻyicha oldingi davrning qiyosiy maʼlumotlarini keltiradi. Joriy davrni tushunish uchun zarur boʻlsa, bu tavsifiy maʼlumotga ham tegishli.

38A-band boʻyicha toʻliq hisobot toʻplami uchun bu ikkita balans, foyda yoki zarar va boshqa yalpi daromad toʻgʻrisidagi ikkita hisobot, pul oqimlari toʻgʻrisidagi ikkita hisobot, kapitaldagi oʻzgarishlar toʻgʻrisidagi ikkita hisobot va tegishli izohlarni anglatadi.

• tavsifiy maʼlumotga misol: oʻtgan davr oxirida natijasi noaniq boʻlgan va joriy davr oxirigacha hal etilmagan sud nizosi;
• ixtiyoriy ravishda koʻproq qiyosiy maʼlumot koʻrsatish mumkin, masalan foyda va zararlar boʻyicha uchinchi hisobot, lekin u holda bogʻliq izohlar ham kerak;
• bunday ixtiyoriy holda uchinchi balans, pul oqimlari yoki kapitaldagi oʻzgarishlar hisoboti talab qilinmaydi.

Uchinchi balans qachon majburiy

Oldingi davr boshiga uchinchi balans 40A-bandning ikkala sharti bajarilganda majburiy. Birinchi shart: kompaniya hisob siyosatini retrospektiv qoʻllaydi, hisobot moddalarini retrospektiv qayta hisoblaydi yoki ularni qayta tasniflaydi. Ikkinchi shart: bu qayta hisoblash yoki qayta tasniflash oldingi davr boshidagi balans maʼlumotlariga sezilarli taʼsir qiladi.

Bu yerda muhimlik mezoni hal qiluvchi. Qayta tasniflash faqat foyda va zararlar hisoboti moddalariga taalluqli boʻlsa yoki kirish balansini sezilarli oʻzgartirmasa, uchinchi balans kerak emas. Muhimlik baholashini ish hujjatida qayd etgan maʼqul: auditor va hisobot foydalanuvchilari uning asosini soʻraydi.

Natijada majburiy holatda hisobotda uchta balans boʻladi: joriy davr oxiriga, oldingi davr oxiriga va oldingi davr boshiga (40B-band).

• kirish balansi sanasi — oldingi davr boshi, kompaniya oldingi davrlar uchun qiyosiy maʼlumot koʻrsatishidan qatʼi nazar (40D-band);
• kirish balansiga izohlarni taqdim etish shart emas (40C-band), lekin 41–44-bandlar va IAS 8 talab qiladigan ochib berishlar majburiy;
• uchinchi balans ikkita odatdagi balansni almashtirmaydi, balki ularni toʻldiradi.

Qiyosiy maʼlumotlarni qayta tasniflash

Kompaniya moddalar taqdimotini yoki tasnifini oʻzgartirganda qayta tasniflash kerak boʻladi: masalan, xarajatlarni funksional guruhlar oʻrtasida koʻchirganda, balansda alohida satr ajratganda yoki moddalarni birlashtirganda. 41-band qoidasi: bu amaliy jihatdan bajarib boʻlmaydigan hol boʻlmasa, qiyosiy summalar joriy davr bilan solishtirsa boʻladigan qilib qayta tasniflanadi.

Taqdimotni ixtiyoriy oʻzgartirib boʻlmaydi. 46-bandga koʻra oʻzgartirish yangi taqdim ishonchli va foydalanuvchilar uchun muhimroq maʼlumot bersa va yangi tuzilma saqlanib qolishi ehtimoli boʻlsa, yaʼni taqqoslanuvchanlik yomonlashmasa, joiz. Izchillik tamoyili — 45-band: faoliyatning sezilarli oʻzgarishi, hisobotni qayta koʻrib chiqish yoki standart talabi boshqacha yoʻl koʻrsatmaguncha taqdim va tasnif davrdan davrga saqlanadi.

• aynan nima oʻzgarayotganini aniqlang: faqat taqdimmi yoki baholash ham (ikkinchi holda IAS 8 amal qiladi);
• qiyosiy summalarni va kirish balansini xuddi shu qoidalar boʻyicha qayta hisoblang;
• yakunlarni solishtiring: qayta tasniflash sof foyda va kapitalni oʻzgartirmasligi, faqat moddalar boʻyicha taqsimotni oʻzgartirishi kerak;
• 41-band boʻyicha ochib berishlarni tayyorlang (pastga qarang).

Izohlarda nimani ochib berish kerak

Qiyosiy summalar qayta tasniflangan boʻlsa, 41-band (oldingi davr boshiga holat boʻyicha ham) uchta narsani ochib berishni talab qiladi: qayta tasniflash xususiyati, har bir modda yoki moddalar guruhining summasi va sababi.

Qiyosiy maʼlumotlarni qayta tasniflash amaliy jihatdan mumkin boʻlmasa, 42-band boʻyicha qayta tasniflanmaganlik sababi va qayta tasniflansa kiritiladigan tuzatishlar xususiyati ochib beriladi. 43-banddagi misol: oʻtgan davrda maʼlumotlar yangi kesimda qayta tiklab boʻlmaydigan tarzda yigʻilgan. Rasmiy ravishda mumkin emasligiga havola qilib boʻlmaydi: maʼlumotlarni tiklashga haqiqatan urinib koʻrganingizni koʻrsatish kerak boʻladi.

• qayta tasniflash xususiyati — nima nima bilan birlashtirilgan yoki qayerga koʻchirilgan;
• har bir qayta tasniflangan modda yoki guruh summasi;
• taqdim oʻzgarishining sababi;
• qayta tasniflash mumkin boʻlmasa — sabab va kiritilmagan tuzatishlar xususiyati.

IAS 8 bilan chegara: siyosat va xatolar

Hisob siyosati oʻzgarganda yoki xato tuzatilganda qayta hisoblash mexanizmi IAS 1 da yoritilmagan: 44-band IAS 8 ga yuboradi. Yangi siyosat retrospektiv qoʻllanganda kompaniya taqdim etilgan eng erta oldingi davr uchun kapitalning har bir taʼsirlangan komponentining kirish qoldigʻini va boshqa qiyosiy summalarni yangi siyosat doim qoʻllanganidek tuzatadi (IAS 8, 22-band).

Oldingi davrlarning muhim xatolari ular aniqlanganidan keyin tasdiqlangan birinchi hisobot toʻplamida retrospektiv tuzatiladi (IAS 8, 42-band). Bu xato yoki baholash oʻzgarishi ekanligi masalasi IAS 8 doirasida hal etiladi va ushbu maqoladan tashqarida. Siz uchun boshqa narsa muhim: tuzatish oldingi davr boshidagi balansni sezilarli oʻzgartirsa, uchinchi balans talabi ham ishga tushadi.

• hisob siyosati oʻzgarishi → retrospektiv qayta hisoblash (IAS 8) + taʼsir muhim boʻlsa uchinchi balans (IAS 1);
• taqdim oʻzgarishi → qiyosiy maʼlumotlarni qayta tasniflash (IAS 1, 41–42-bandlar);
• oldingi davr xatosi → IAS 8 boʻyicha tuzatish, uning talablari boʻyicha ochib berishlar.

Amaliy misol va odatiy xatolar

Shartli misol (muayyan kompaniyani aks ettirmaydi). Kompaniya 20X2 yil hisobotini tayyorlamoqda, oldingi davr — 20X1. 20X2 yilda u avval «boshqa aktivlar» tarkibida boʻlgan taʼminotchilarga avanslarni balansda alohida satrda koʻrsatishga qaror qiladi. Bu taqdim oʻzgarishi. 20X1 yil oxiridagi summalarni qayta tasniflash, 20X1 yil boshidagi balansga taʼsir muhim boʻlsa — 20X1 yil boshiga balansni ham koʻrsatish kerak. Izohda oʻzgarish xususiyati, summalar va sabab keltiriladi.

Odatiy xatolar: kirish balansi uchun muhimlikni tekshirmaslik, faqat oxirgi yilni qayta hisoblash bilan cheklanish, sabab ochib berishni unutish, taqqoslanuvchanlikka zarar yetkazib taqdimni har yili oʻzgartirish va arxivlarni titkilashni istamaslikni «amaliy jihatdan mumkin emas» deb oqlash.

• uchinchi balans uchun muhimlik baholashi qayd etilmaydi;
• faqat oʻtgan yil raqamlari qayta tasniflanadi, kirish balansi esa yoʻq;
• ochib berish summalar va sababsiz bitta jumla bilan cheklanadi;
• taqdim 46-band boʻyicha asossiz oʻzgartiriladi.