Kreditorlik qarzini hisobdan chiqarish: qachon daromad yuzaga keladi

Daʼvo muddati: boshlangʻich nuqta

Umumiy daʼvo muddati — uch yil (Fuqarolik kodeksi 150-moddasi). Bu mol yetkazib beruvchi oʻz huquqini sud orqali himoya qilishi mumkin boʻlgan muddat (FK 149-moddasi). Taraflar uni shartnoma bilan oʻzgartira olmaydi (FK 152-moddasi).

• bajarish muddati belgilangan majburiyatlar boʻyicha daʼvo muddati shu muddat tugagandan keyin boshlanadi (FK 154-moddasi) — masalan, shartnoma boʻyicha toʻlov sanasidan keyingi kundan;
• toʻlov muddati belgilanmagan yoki talab qilish payti bilan belgilangan boʻlsa, muddat kreditorda bajarishni talab qilish huquqi paydo boʻlgan paytdan boshlanadi;
• talablarning ayrim turlari uchun qonunchilik umumiy muddatdan qisqaroq yoki uzoqroq maxsus muddatlar belgilashi mumkin (FK 151-moddasi);
• sud daʼvo muddatini faqat nizodagi tarafning arizasi boʻyicha qoʻllaydi (FK 153-moddasi) — shuning uchun muddatning oʻtishi hisobdan chiqarishga asos beradi, lekin qarzni avtomatik «nolga tushirmaydi».

Muddatni nima uzadi — va hisobni qaytadan boshlaydi

Eng koʻp uchraydigan xato — keyingi yozishmalarga qaramay, uch yilni yetkazib berish sanasidan hisoblash. Daʼvo muddatining oʻtishi daʼvo qoʻzgʻatish, shuningdek majburiyatli shaxsning qarzni tan olganini koʻrsatuvchi harakatlari bilan uziladi; uzilishdan keyin muddat qaytadan boshlanadi (FK 157-moddasi).

• odatda imzolangan solishtirish dalolatnomasi, qisman toʻlov, toʻlovni kechiktirishni soʻragan xat qarzni tan olish hisoblanadi;
• muddat, xususan, yengib boʻlmaydigan kuch, moratoriy holatlarida, shuningdek mediatsiya toʻgʻrisida kelishuv tuzilganda toʻxtatiladi (FK 156-moddasi);
• shuning uchun hisobdan chiqarishdan oldin har bir kreditor boʻyicha xronologiyani yigʻing: bajarish sanasi, oxirgi solishtirishlar, toʻlovlar, talabnomalar;
• agar qarzni muddat oʻtgandan keyin toʻlasangiz, pulni qaytarib talab qilib boʻlmaydi (FK 161-moddasi).

Hisobdan chiqarishni qanday rasmiylashtirish

• hisob-kitoblar inventarizatsiyasini oʻtkazing va daʼvo muddati oʻtgan qarzlarni ajrating;
• kreditorlar, summalar, yuzaga kelgan sanalar roʻyxati va muddat oʻtganligi asoslantirilgan holda rahbarning hisobdan chiqarish toʻgʻrisidagi buyrugʻini rasmiylashtiring;
• 21-son BHMS Hisobvaraqlar rejasi boʻyicha: mol yetkazib beruvchilarga daʼvo muddati oʻtgan joriy qarzni hisobdan chiqarish — Dt 6010 Kt 9360 «Kreditor va deponent qarzlarni hisobdan chiqarishdan daromadlar»;
• mol yetkazib beruvchilarga uzoq muddatli qarz boʻyicha Hisobvaraqlar rejasini qoʻllash yoʻriqnomasi Dt 7010 Kt 9390 provodkasini beradi;
• xuddi shunday 9360 hisobvaragʻiga talab qilinmagan deponentlangan summalar va daʼvo muddati oʻtgan boshqa kreditorlik qarzlari chiqariladi;
• hujjatlarni — shartnoma, dalolatnomalar, solishtirishlar, buyruqni saqlang: ular soliq tekshiruvida daromad sanasi va summasini tasdiqlaydi.

Foyda soligʻi: hisobdan chiqarilgan qarz — daromad

Soliq kodeksi 297-moddasi uchinchi qismining 12-bandi qonunchilikda belgilangan tartibda majburiyatni hisobdan chiqarishdan olingan daromadni jami daromadga toʻgʻridan-toʻgʻri kiritadi. Istisno bitta: SK 317-moddasiga muvofiq ilgari chegirilmagan xarajatlarni hisobdan chiqarish daromad hisoblanmaydi.

• mantiq misoli: kompaniya xizmat oldi, uning qiymatini chegiriladigan xarajatlarga olib bordi, lekin toʻlamadi; uch yildan keyin qarz hisobdan chiqarildi — summa daromad sifatida soliq bazasiga qaytadi;
• agar bu qarz boʻyicha xarajat oʻz vaqtida soliq bazasini kamaytirmagan boʻlsa (317-modda boʻyicha chegirilmaydigan boʻlgan boʻlsa), uni hisobdan chiqarish daromad deb tan olinmaydi;
• daromad majburiyat hisobdan chiqarilgan davrda tan olinadi; soliq majburiyati boʻyicha uch yillik daʼvo muddatini (SK 88-moddasi) hisobga olsak, chiqarishni choʻzish muayyan yil uchun qoʻshimcha soliq hisoblash xatarini yaratadi.

Aylanmadan olinadigan soliq va boshqa rejimlar

Aylanmadan olinadigan soliq toʻlovchilari uchun soliqqa tortish obyekti — SK 43-bobi boʻyicha aniqlanadigan jami daromad, 304-moddadagi daromadlar bundan mustasno (SK 463-moddasi). Majburiyatni hisobdan chiqarishdan daromad 43-bobga kiradi (297-modda), shuning uchun hisobdan chiqarilgan kreditorlik qarzi aylanmadan olinadigan soliq bazasini ham oshiradi.

• bajarilmagan olingan boʻnaklar ham kreditorlik qarzidir; boʻnak hisobda turar ekan, u daromad emas (SK 304-moddasi 6-bandi), hisobdan chiqarilganda esa majburiyatni hisobdan chiqarishdan daromadga aylanadi;
• QQS boʻyicha qoʻshilgan qiymat soligʻi boʻlimida kreditorlik qarzini hisobdan chiqarishda tuzatish haqida alohida qoidani topmadik — ilgari hisobga olingan QQS bilan bogʻliq har bir holatni alohida baholash kerak.

Narigi tomondagi kreditor: umidsiz qarz

Mol yetkazib beruvchi uchun xuddi shu qarz — debitorlik qarzi. SK umidsiz qarzga, jumladan daʼvo muddati oʻtishi sababli uzilishi mumkin boʻlmagan qarzni kiritadi. Kreditorda umidsiz qarzlarni chegirish tartibi — debitorlik qarzi haqidagi alohida maqola mavzusi; bu yerda muhimi shuki, bir tarafda hisobdan chiqarish ikkinchi tarafning harakatlariga bogʻliq emas.