Oʻz ishlab chiqarishidagi yarim tayyor mahsulot va yordamchi sexlar: hisob va xarajatlarni taqsimlash

2110 hisobvaraqda qaysi yarim tayyor mahsulotlar hisobga olinadi

2110 «Oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlar» hisobvaraqi toʻliq tsikldagi mahsulot uchun qoʻllanadi: BHMS № 21 bu yerga tashkilotning oʻzida ishlab chiqarilgan yarim tayyor mahsulotlarni kiritadi. Standart misollari — qora metallurgiyada choʻyan, toʻqimachilikda yigirilgan ip va xom surp, kimyoda sulfat kislota.

Yarim tayyor mahsulot ishlab chiqarish xarajatlari 2110 hisobvaraqning debetida 2010 «Asosiy ishlab chiqarish» hisobvaraqi bilan bogʻlangan holda aks ettiriladi. 2110 kreditida qayta ishlashga berilgan yarim tayyor mahsulot tannarxi (2010 bilan bogʻlangan holda) va sotilgan yarim tayyor mahsulot tannarxi (9110 bilan bogʻlangan holda) aks ettiriladi.

Yarim tayyor mahsulotning bosqichlar oraligʻida harakati

Standartdagi tipik yozuvlar yarim tayyor mahsulot ombori atrofida quriladi. Amalda bu har bir bosqich yarim tayyor mahsulotni yuk xati bilan omborga topshirishi, keyingi bosqich esa uni oʻsha yerdan olishi demak: shunda har bir oraliq bosqich qancha turishi va yoʻqotishlar qayerda paydo boʻlishi koʻrinadi. Yarim tayyor mahsulot saqlanmay, darhol keyingi bosqichga oʻtsa, tashkilot hisob siyosatida soddalashtirilgan tartibni belgilashi mumkin, biroq bosqichlar oraligʻidagi qoldiq nazorati yoʻqoladi.

• yarim tayyor mahsulotni asosiy yoki yordamchi ishlab chiqarishda chiqarish — Db 2110, Kr 2010 yoki 2310;
• yarim tayyor mahsulotni asosiy yoki yordamchi ishlab chiqarish ehtiyojlari uchun berish — Db 2010 yoki 2310, Kr 2110;
• sotishga moʻljallangan yarim tayyor mahsulot tayyor mahsulot sifatida aks ettiriladi — Db 2810, Kr 2110;
• sotilgan yarim tayyor mahsulot tannarxini hisobdan chiqarish — Db 9110, Kr 2110;
• inventarizatsiyada aniqlangan kamomad — Db 5910, Kr 2110.

Yordamchi ishlab chiqarish nima va 2310 hisobvaraq

Yordamchi ishlab chiqarishlar xarajatlari 2300 guruhidagi 2310 «Yordamchi ishlab chiqarish» hisobvaraqida umumlashtiriladi. Standartda aniq koʻrsatilgan: energiyaning turli xillari (elektr energiyasi, bugʻ va boshqalar) bilan xizmat koʻrsatish, transport xizmati, asosiy vositalarni taʼmirlash. Bu sexlar tashqi bozorga emas, asosiy ishlab chiqarishga ishlaydi.

2310 debetida sexning toʻgʻridan-toʻgʻri xarajatlari — materiallar, ish haqi, eskirish — yigʻiladi. Yordamchi sexni boshqarish va unga xizmat koʻrsatish bilan bilvosita bogʻliq xarajatlar 2510 «Umumiy ishlab chiqarish xarajatlari» hisobvaraqidan oʻtkaziladi. Yaroqsiz mahsulot hisobiga yoʻqotishlar 2610 hisobvaraqdan 2310 ga hisobdan chiqariladi.

2310 kreditida tugallangan mahsulot, bajarilgan ish va koʻrsatilgan xizmatlarning haqiqiy tannarxi aks ettiriladi. U 2010, 2510 va 2810 hamda boshqa hisobvaraqlarga sex kimga xizmat koʻrsatganiga qarab yopiladi. Oy oxiridagi 2310 qoldigʻi sexning tugallanmagan ishlab chiqarish qiymatini bildiradi.

Yordamchi sexlar xarajatlarini qanday taqsimlash kerak

Standart yagona usulni majburlamaydi: umumiy ishlab chiqarish xarajatlarini alohida hisob obyektlari oʻrtasida taqsimlash tartibi tashkilotning hisob siyosatida belgilanadi. Shuning uchun asosiy vazifa — taqsimlash bazasini tanlash va rasmiylashtirish. Yordamchi sexlar uchun maqbul variantlar: taʼmirchilarning ish soatlari, kilovatt-soatlar, mashina-soatlar yoki bosib oʻtilgan kilometrlar — oʻlchash mumkin boʻlgan va birlamchi hujjat bilan tasdiqlanadigan koʻrsatkich.

Boshqaruv hisobi uchun MHXS tamoyillariga ham tayanish foydali. IAS 2 boʻyicha doimiy qoʻshimcha xarajatlar normal quvvat asosida taqsimlanadi, quvvatdan kam foydalanish esa mahsulot birligiga toʻgʻri keladigan doimiy xarajat summasini oshirmaydi: taqsimlanmagan xarajatlar davr xarajati sifatida tan olinadi. Oʻzgaruvchan qoʻshimcha xarajatlar quvvatlardan haqiqiy foydalanishga qarab taqsimlanadi. BHMS uchun bu majburiy norma emas, lekin oy yopilishida yaxshi mezon boʻladi.

Taqsimlash misoli (shartli raqamlar)

Misol shartli, raqamlar faqat tushuntirish uchun oʻylab topilgan. Oy davomida taʼmirlash sexi 2310 hisobvaraqda 600 000 toʻgʻridan-toʻgʻri xarajat va 150 000 bilvosita xarajat ulushini yigʻdi — jami 750 000 shartli birlik. Sex 500 soat ishladi: 300 soat asosiy ishlab chiqarishga, 100 soat umumzavod uchastkasiga va 100 soat tashqi buyurtmaga.

Bir soat narxi — 750 000 / 500 = 1 500. Asosiy ishlab chiqarishga 450 000 (Db 2010, Kr 2310), umumishlab chiqarish ehtiyojlariga 150 000 (Db 2510, Kr 2310), tashqi buyurtma boʻyicha 150 000 — 2310 kreditida tegishli sotish hisobvaraqi bilan bogʻlangan holda. Sexda tugallanmagan ishlar boʻlmasa, yopilgandan keyin 2310 qoldigʻi nolga teng.

Tipik xatolar

• hisob siyosatida taqsimlash bazasi mustahkamlanmagan, har oy sex xarajatlari turlicha taqsimlanadi;
• sex xarajatlari 2310 da qolib, tugallanmagan ishlab chiqarish bilan aralashadi, aslida qoldiq aynan tugallanmagan ishlab chiqarishni koʻrsatishi kerak;
• yarim tayyor mahsulot saqlash joylari va nomlari boʻyicha analitikasiz bitta summa bilan yuritiladi, standart esa aynan shunday kesimni talab qiladi;
• yordamchi sexning bilvosita xarajatlari 2310 ni chetlab, asosiy ishlab chiqarishga yuboriladi va sex xizmati tannarxini hisoblab boʻlmaydi;
• sex yaroqsiz mahsuloti 2610 va 2310 dan oʻtmasdan darhol xarajatga yoziladi;
• sexning ichki xizmatlari boʻyicha dalolatnomalar yoʻq, kimga va qancha oʻtkazilgani tasdiqlanmaydi.

Hisobda nimani tayyorlash kerak

Minimal toʻplam: yarim tayyor mahsulotlar va sexlar roʻyxati ularning hisobvaraqlari bilan, hisob siyosatida tasdiqlangan taqsimlash bazasi, ichki koʻchirish yuk xatlari, yordamchi sexlar xizmatlari boʻyicha dalolatnomalar yoki yigʻma qaydnomalar, 2310 ning oylik yopilishi haqida maʼlumotnoma. 2310 boʻyicha analitik hisob xarajat elementlari va moddalari hamda mahsulot turlari boʻyicha yuritiladi — registrlarni shunga moslash kerak.