Yoʻldagi pul mablagʻlari va tushumni inkassatsiya qilish: hisob va solishtirish

«Yoʻldagi pul mablagʻlari» nima va ular qayerda hisobga olinadi

BHMS № 21 hisobvaraqlar rejasida 5700-guruh «Йўлдаги пул маблағ (ўтказма)лари», yaʼni «yoʻldagi pul mablagʻlari (oʻtkazmalari)» deb nomlanadi, undagi yagona subhisobvaraq — 5710. Naqd pulga va pul oʻtkazmalari orqali olingan tushum haqidagi maʼlumotlar shu hisobvaraq orqali umumlashtiriladi.

BHMS № 21 ning 238-bandiga koʻra, bu hisobvaraqda saqlash joyidan chiqib ketgan, ammo moʻljallangan joyiga yetib bormagan pul mablagʻlari, shu jumladan inkassatorga berilgan tushum va pul oʻtkazmalari hisobga olinadi. Hisobvaraq tranzit hisoblanadi: u kassa va bankni bogʻlaydi hamda pullar harakatda boʻlgan butun vaqt davomida ular ustidan uzluksiz nazoratni taʼminlaydi.

5700-guruh hisobvaraqlarining analitik hisobi bunday mablagʻlarning turlari boʻyicha yuritiladi. Amalda bu har bir nuqta yoki kassa boʻyicha inkassatsiyani va oʻtkazmalarni alohida yuritish demakdir, shunda 5710-hisobvaraq qoldigʻini muayyan topshirishgacha yoyib berish mumkin boʻladi.

Provodkalar: kassadan hisob-kitob hisobvarogʻigacha

Tushum harakati ikki bosqichga boʻlinadi: inkassatorga topshirish va hisobvaraqqa tushirish. Ular orasida summa 5710-hisobvaraqda «osilib turadi». Odatiy yozuvlar BHMS № 21 ning 239-bandida keltirilgan:

• naqd pulni hisob-kitob hisobvarogʻiga oʻtkazish uchun inkassatorga topshirish: debet 5710, kredit 5010 yoki 5020 (kassaning milliy yoki xorijiy valyutadagi hisobvarogʻi);
• pulning bankdagi hisob-kitob hisobvarogʻiga tushishi: debet 5110, kredit 5710;
• yoʻldagi pulning kassaga qaytishi yoki kelib tushishi: debet 5010–5020, kredit 5710;
• kelib tushgan pul oʻtkazmalari boʻyicha xaridorlar qarzining qoplanishi: debet 5710, kredit 4010.

Qaysi hujjatlar kerak

5710-hisobvaraq boʻyicha har bir yozuv birlamchi hujjatga asoslanishi kerak: buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunga koʻra operatsiyalarni hisobga olish asosi — operatsiya amalga oshirilganligini qayd etuvchi birlamchi hujjatlardir. Inkassatsiya uchun odatda quyidagi toʻplam boʻladi:

• kassadan naqd pul berilganini summa va oluvchi koʻrsatilgan holda tasdiqlovchi chiqim kassa orderi yoki boshqa hujjat;
• inkassatsiya bilan shugʻullanuvchi tashkilot bilan shartnoma hamda har bir topshirish boʻyicha pul topshirish dalolatnomasi yoki yuk xati;
• topshirishning ikkala ishtirokchisi imzolagan joʻnatma qaydnoma yoki summalar reyestri;
• bank koʻchirmasi va bankning tushum haqidagi kirim hujjati;
• tushumni topshirish tartibi va davriyligi haqidagi buyruq yoki ichki reglament.

Inkassatsiyani solishtirishni qanday tashkil etish kerak

Solishtirishdan maqsad — kassadan chiqqan har bir summa hisobvaraqqa yetib kelganiga ishonch hosil qilish va nomuvofiqlikni u kichik boʻlganda aniqlashdir. Amaliy tartib quyidagicha.

Avval kassa kitobini va topshirishlar jurnalini solishtiring: kassadan inkassator foydasiga chiqarilgan har bir summa topshirishlar reyestrida qayd etilgan boʻlishi kerak. Soʻngra bank koʻchirmasi boʻyicha tushumlarni shu reyestr bilan sana, summa va topshirish raqami boʻyicha solishtiring. Tushumi hali yoʻq summa 5710-hisobvaraqda qoladi va uni qoldiq yoyilmasida koʻrish kerak.

Hisobot davri oxiridagi 5710-hisobvaraq qoldigʻi — topshirilgan, ammo hali hisobvaraqqa tushmagan pullardir. Har bir shunday summa boʻyicha buxgalter uni kim, qachon qabul qilganini va tushum qachon kutilayotganini bilishi kerak. Qoldiq yoyilmasa yoki odatdagi yetkazish muddatidan uzoq turib qolsa, bu inkassator va bank bilan masalani aniqlashni boshlash signalidir.

Alohida har bir nuqta boʻyicha kun yakunlarini ham solishtiring: sotish birlamchi hujjatlari boʻyicha tushum, kassa kitobidagi summa va inkassatsiya reyestridagi summa kassadagi normal qoldiqlarni hisobga olgan holda mos kelishi kerak.

Misol (shartli raqamlar)

Misol tasvir uchun, summalar shartli. Doʻkon kun oxirida 12 000 000 soʻm naqd pul yigʻdi, shundan 10 000 000 soʻmni inkassatorga topshirdi, qolganini kassada qoldirdi. Topshirish kuni buxgalter provodka qiladi: debet 5710, kredit 5010, 10 000 000 summaga. Ertasi kuni bank pulni hisob-kitob hisobvarogʻiga tushirdi: debet 5110, kredit 5710, 10 000 000 summaga.

Agar oy oxirida tushum hali kelmagan boʻlsa, 5710-hisobvaraqda 10 000 000 qoladi. Bu yoʻldagi pullardir: ularni hisobotda alohida satr sifatida koʻrsatish va topshirish hujjati bilan tasdiqlash kerak. Bank summani tushirgach, qoldiq xuddi shu provodka bilan yopiladi: debet 5110, kredit 5710.

Tipik xatolar

Muammolar koʻpincha provodkalar murakkabligidan emas, balki intizomdan kelib chiqadi.

• tushumni topshirish kuniyoq, bank uni hali qabul qilmagan boʻlsa ham, kassadan toʻgʻridan-toʻgʻri hisob-kitob hisobvarogʻiga chiqarish: natijada hisobvaraqda koʻchirmada yoʻq summa paydo boʻladi;
• 5710-hisobvaraq qoldigʻining sanalar va topshirish nuqtalari boʻyicha yoyilmasi yoʻq;
• pul topshirish hujjatlari bir kishi tomonidan yoki summa soʻz bilan yozilmasdan imzolangan, inkassator bilan nizoda topshirishni tasdiqlab boʻlmaydi;
• kassa va bank hujjatlariga tuzatish kiritish: buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonun bank va kassa pul hujjatlarida tuzatish va oʻchirishlarga yoʻl qoʻymaydi;
• inkassatsiyani ekvayring bilan aralashtirish: kartalar boʻyicha naqdsiz tushum boshqacha oʻtadi va bu hisobvaraqqa tushmaydi.