Buxgalteriyani topshirish: buxgalter almashganda qabul-topshirish dalolatnomasi

Buxgalter almashganda hisob uchun kim javob beradi

Qonun buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etishni hisob subyektining rahbariga yuklaydi (11-modda). U, xususan, toʻliq va ishonchli hisobni hamda hisob hujjatlarining saqlanishini taʼminlashi shart. Buxgalterning ketishi bu majburiyatni bekor qilmaydi: hujjatlar yoʻqolsa, avvalo kompaniya javob beradi.

Buxgalteriya hisobi xizmatining rahbari — bosh buxgalter yoki hisob va moliyaviy boshqaruv vazifalarini amalga oshiruvchi boshqa mansabdor shaxs (12-modda). Demak, ishlarni hisobni amalda yuritgan shaxs topshirishi, rahbar shu rolga tayinlagan shaxs esa qabul qilishi kerak. Hisobni tashqi tashkilot yuritsa, qonun hisob yuritishni shartnoma asosida ixtisoslashgan tashkilotga topshirishga yoʻl qoʻyadi (11-modda); bunda topshirish xuddi shu tamoyil boʻyicha rasmiylashtiriladi, dalolatnoma tomoni esa ijrochi boʻladi.

Topshirish boshlanishidan oldin nimani tayyorlash kerak

Ishni dalolatnomani imzolashdan emas, tayyorgarlikdan boshlang: roʻyxat qanchalik toʻliq boʻlsa, oldingi buxgalter ketgach, bahslar shunchalik kam boʻladi.

• Ishlarni topshirish, qabul qiluvchini tayinlash va muddat haqida buyruq.
• Hisob maʼlumotlari roʻyxati: hisob siyosati, hisobvaraqlarning ishchi rejasi, ichki reglamentlar va hujjat aylanishi jadvali.
• Topshirish sanasiga kontragentlar, byudjet va xodimlar bilan hisob-kitoblarni solishtirish.
• Kirish huquqlari reyestri: bank-klient, soliq toʻlovchining shaxsiy kabineti, elektron imzolar, elektron hujjat aylanishi tizimlari, hisob dasturi.
• Hisobot va toʻlovlar boʻyicha yaqin muddatlar kalendari, topshirish rejasiz muddatga toʻgʻri kelib qolmasligi uchun.
• Topshirish sanasiga aylanma-saldo qaydnomasi va oraliq hisobot.

Inventarizatsiya — topshirishning asosi

Qonun maʼlumotlarning ishonchliligini inventarizatsiya bilan bevosita bogʻlaydi: buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot maʼlumotlarining toʻgʻriligi va ishonchliligi aktivlar va majburiyatlarni majburiy inventarizatsiya qilish bilan tasdiqlanadi (16-modda). Inventarizatsiya obyektlari, tartibi va muddatlarini inventarizatsiya boʻyicha buxgalteriya hisobi standarti belgilaydi — tayyorgarlikda shuni qoʻllang.

Amalda bu quyidagini bildiradi: topshirish sanasiga kassa, bank hisobvaraqlaridagi qoldiqlar, asosiy vositalar, tovar-moddiy zaxiralar, debitorlik va kreditorlik qarzlarini solishtiring. Nomuvofiqliklarni qaydnomada qayd eting va dalolatnomani imzolashdan oldin hisobda aks ettiring yoki dalolatnomada aniqlangan va bartaraf etilishi lozim boʻlgan holatlar sifatida aniq belgilang. Shunda yangi buxgalter undan oldin shakllangan qoldiqlar uchun javob bermaydi.

Hujjatlar va imzolarda nimani tekshirish kerak

Hisobning asosi — birlamchi hisob hujjatlari. Hisobot davriga tegishli operatsiyalar boʻyicha hujjatlar olinmagan boʻlsa ham, operatsiyalar tegishli birlamchi hujjat rasmiylashtirilgan holda hisobda aks ettiriladi (14-modda). Shuning uchun dalolatnomada kontragentlardan kutilayotgan hujjatlarni alohida sanab oʻtish maqsadga muvofiq.

Imzo huquqini ham tekshiring. Rahbar imzo qoʻyish huquqiga ega shaxslarning ikkita roʻyxatini tasdiqlaydi, bunday shaxslarning imzosisiz hujjatlar haqiqiy emas deb hisoblanadi (13-modda). Buxgalter almashganda ikkala roʻyxatni yangilang: eski xodimni chiqaring, yangisini kiriting, aks holda yangi hujjatlar nuqson bilan rasmiylashtiriladi. Bank imzo namunalari va ishonchnomalarni ham alohida yangilang.

Birlamchi hujjatlarga faqat operatsiya ishtirokchilari tasdiqlagan tuzatishlar kiritiladi, hisob registrlariga ham faqat tasdiqlangan tuzatishlar kiritiladi (14, 15-moddalar). Topshirishdan oldin oʻtgan davrlarni tasdiqlovchi hujjatlarsiz «tozalashga» yoʻl qoʻymang.

Qabul-topshirish dalolatnomasi tarkibi

Qonun dalolatnomaning yagona shaklini belgilamaydi, shuning uchun uni nima va qaysi holatda topshirilgani tiklanadigan qilib tuzing. Tavsiya etiladigan tuzilma:

• Kompaniya rekvizitlari, sanalar, asos (buyruq), topshiruvchi va qabul qiluvchining F.I.Sh. va lavozimlari.
• Topshirilayotgan birlamchi hujjatlar, registrlar va hisobotlarning davrlar boʻyicha roʻyxati, asl nusxalar mavjudligi yoki yoʻqligi koʻrsatilgan holda.
• Dasturiy va elektron kirish huquqlari, EIP kalitlari, muhrlar va blankalar roʻyxati.
• Hisob-kitoblar boʻyicha maʼlumotlar: topshirish sanasidagi qoldiqlar, solishtirish natijalari va hal etilmagan nomuvofiqliklar.
• Hisobot holati: nima topshirilgan, nima ishda, yaqin muddatlar qaysilar, nazorat organlarining xabarnoma va talablari bormi.
• Aniqlangan eslatmalar roʻyxati va ularni bartaraf etish muddatlari.
• Tomonlar va rahbarning imzolari; zarur boʻlsa — qabul eslatmalar bilan amalga oshirilgani haqida belgi.

Hujjatlarni saqlash va javobgarlik

Birlamchi hujjatlar, registrlar, hisobot va hisob yuritish bilan bogʻliq boshqa hujjatlar qonunchilikda belgilangan muddatlarda, biroq hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanadi (29-modda). Ishlarni topshirayotganda arxiv saqlanadigan joyni va uning uchun masʼul shaxsni qayd eting.

Bundan tashqari, birlamchi hujjatlarni tuzgan va imzolagan shaxslar ularning oʻz vaqtidaligi, toʻgʻriligi va ishonchliligi uchun javob beradi (14-modda), buxgalteriya hisobi toʻgʻrisidagi qonunchilikni buzganlikda aybdor shaxslar belgilangan tartibda javobgar boʻladi (32-modda). Qabul-topshirish dalolatnomasi oʻtgan davrlar uchun javobgarlikdan ozod qilmaydi, biroq har bir buxgalter hisobning qaysi davri va holati uchun javob berishini aniq koʻrsatadi.

Rahbar va bosh buxgalterning alohida operatsiya boʻyicha fikrlari mos kelmasa, u boʻyicha hujjatlar rahbarning yozma farmoyishi bilan ijroga qabul qilinishi mumkin, rahbar esa bunday operatsiyalar oqibatlari uchun yakka oʻzi javob beradi (12-modda). Bunday holatlarni dalolatnomada aks ettiring.

Topshirishdagi odatiy xatolar

Koʻpincha bir xil kamchiliklar uchraydi:

• Topshirishning «ogʻzaki» yoki roʻyxatsiz dalolatnoma bilan amalga oshirilishi — keyin nimalar yetishmagani isbotlanmaydi.
• Solishtirishlarning yoʻqligi: qarzlar allaqachon yangi buxgalterda yuzaga chiqadi.
• Imzo huquqiga ega shaxslar roʻyxati va kirish huquqlari yangilanmagan — oldingi xodim imzolash va tizimlarga kirish imkoniyatini saqlab qoladi.
• Muddatlar kalendarisiz hisobot davri oʻrtasida topshirish.
• Topilmagan birlamchi hujjatlarni kontragentlardan soʻrash oʻrniga eʼtiborsiz qoldirish.

Hisob yuritishda muammolar boʻlsa, topshirishni qanday oʻtkazish

Hisobda toʻplangan xatolar boʻlsa yoki hujjatlar yoʻqolgan boʻlsa, topshirish mustaqil tekshiruv oʻtkazish uchun qulay vaqt. Auditorlik tashkiloti yoki tashqi buxgalter qoldiqlarni solishtirishi, hujjatlarning toʻliqligini baholashi va rahbar uchun xulosa tayyorlashi mumkin. Bu majburiy inventarizatsiyani almashtirmaydi, biroq ishlarni ongli ravishda qabul qilishga yordam beradi.