Davalcheskoe xomashyo: hisob, ESF va soliqlar qayta ishlashda

Qonun begona materialni qayta ishlashni qanday baholaydi

Fuqarolik kodeksi bunday munosabatlarni pudrat shartnomasiga kiritadi. U, jumladan, narsani tayyorlash yoki qayta ishlash (ishlov berish) va natijani buyurtmachiga topshirish uchun tuziladi. Odatda pudratchi oʻz materialidan ishlaydi, lekin shartnomada boshqacha tartib koʻzda tutilishi mumkin — davalcheskoe sxema aynan shunday: materialni buyurtmachi taqdim etadi.

Bundan amaliy xulosa chiqadi: ijrochida berilgan materialga mulk huquqi yoʻq, shuning uchun uni sotib olish qiymati boʻyicha oʻz zaxiralariga qoʻsha olmaydi va oʻz xarajatlariga yozib ham yubora olmaydi. Ijrochi mahsulotni emas, qayta ishlash xizmatini sotadi.

Shartnomada nimalar albatta yozilishi kerak

Shartnoma — soliq organiga ham, auditorga ham material nega sizniki emasligini tushuntiruvchi asosiy hujjat. U qanchalik aniq tuzilsa, hisob boʻyicha bahslar shunchalik kam boʻladi.

• berilayotgan materialning nomi, miqdori va sifati, uni qabul qilish tartibi;
• mahsulot birligiga material sarfi normasi, chiqindi va qoldiqlar hisobi tartibi;
• qayta ishlash muddati va tayyor mahsulotni buyurtmachiga qaytarish muddati;
• qayta ishlash xizmati qiymati va toʻlov tartibi (toʻlov material uchun emas, ish uchun boʻladi);
• material halok boʻlish xatarini va uning saqlanishi uchun javobgarlikni kim zimmasiga olishi;
• ishlatilmagan materialni qaytarish va sarf dalolatnomalarini rasmiylashtirish tartibi.

Halok boʻlish xatari va saqlash uchun javobgarlik

FK xatarni shunday taqsimlaydi: ish topshirish muddati kelguncha materiallarning tasodifan halok boʻlishi yoki shikastlanishi xatarini ularni taqdim etgan tomon koʻtaradi, muddat oʻtgach esa — kechikkan tomon, agar qonunchilik yoki shartnomada boshqacha belgilanmagan boʻlsa. Yaʼni qayta ishlovchi topshirishni kechiktirsa, xatar unga oʻtishi mumkin.

Alohida qoida: pudratchi buyurtmachi bergan materialning saqlanmaganligi uchun javob beradi. Shu bois ijrochi omborni, plombalashni, inventarizatsiya va qoldiqlarni sugʻurtalashni oldindan oʻylab qoʻyishi, shartnomada esa yoʻqotishlarning ruxsat etilgan normalarini belgilashi lozim. Normadan oshmagan ishlab chiqarish yoʻqotishlari bilan meʼyordan ortiq hisobdan chiqarishlarni turli dalolatnomalar bilan rasmiylashtirgan maʼqul.

Begona materialni oʻzinikidan hisobda qanday ajratish kerak

Asosiy qoida: davalcheskoe materialni ham buxgalteriya hisobida, ham oʻz zaxiralarining jismoniy hisobidan alohida yuritish. Aniq hisobvaraqlar va provodkalarni tashkilotning hisob siyosatida mustahkamlang: hisobvaraqlar rejasidan davalcheskoe xomashyo boʻyicha aynan shunday norma bu yerda keltirilmaydi, shuning uchun hisob siyosatiga va auditor bilan kelishilgan tartibga tayaning.

Amalda tartib quyidagicha:

• material hisobvaraq-faktura yoki dalolatnoma boʻyicha qabul qilinadi va buyurtmachilar hamda nomenklatura kesimida davalcheskoe xomashyoning alohida reyestriga yoziladi;
• ishlab chiqarishga u buyurtma koʻrsatilgan limit-zabor kartalari boʻyicha beriladi;
• ijrochi xarajatlari (ish haqi, amortizatsiya, umumishlab chiqarish xarajatlari) buyurtma boʻyicha xizmat tannarxi sifatida yigʻiladi;
• tayyor boʻlgach mahsulot buyurtmachiga topshirish-qabul qilish dalolatnomasi bilan qaytariladi, qoldiq va chiqindilar esa alohida dalolatnoma bilan;
• oy oxirida reyestr ombor maʼlumotlari va norma boʻyicha sarf dalolatnomalari bilan solishtiriladi.

Qayta ishlovchida soliq bazasi

Soliq kodeksi aniq aytadi: davalcheskoe xomashyo va materiallardan tovarlar tayyorlash xizmatlari realizatsiya qilinganda QQS boʻyicha soliq bazasi ularni qayta ishlash xizmatlari qiymati asosida, soliqning oʻzini kiritmasdan aniqlanadi. Buyurtmachi materialining qiymati ijrochi bazasiga kirmaydi. Aksiz solinadigan tovarlar uchun qoida boshqacha — u yerda aksiz hisobga olinadi.

Shartli raqamlardagi misol (haqiqiy maʼlumot emas): buyurtmachi 40 mln soʻmlik mato berdi, ijrochi undan buyum tikadi, xizmat qiymati QQSsiz 10 mln soʻm. Ijrochining ushbu operatsiya boʻyicha soliq bazasi 10 mln soʻm, mato uchun 40 mln soʻm unga kirmaydi. Agar ijrochi furnituraning bir qismini oʻzi sotib olib, xizmat narxiga kiritsa, bu qism qayta ishlash qiymatiga kiradi va uni shartnomada alohida satr sifatida koʻrsatish kerak.

Elektron hisobvaraq-fakturani ijrochi xizmat qiymatidan kelib chiqib rasmiylashtiradi: buyurtmachi materiali boʻyicha ESF chiqarilmaydi, chunki ijrochi uni realizatsiya qilmaydi. Hujjatni aynan qanday toʻldirishni operatsiya sanasida amal qilayotgan ESF yuritish tartibi boʻyicha tekshiring.

Davalcheskoe sxema qachon realizatsiyaga aylanadi

Soliq kodeksi tovarlar va boshqa mulkni davalcheskoe asosda berishni, agar ular shartnomada belgilangan muddatda qayta ishlash mahsuloti sifatida qaytarilmasa, tovarlarni realizatsiya qilish aylanmasiga kiritadi. Boshqacha aytganda, oʻz vaqtida qaytarilmagan material barcha soliq oqibatlari bilan realizatsiya qilingan deb topilishi mumkin.

Shuning uchun muddatlarni nazorat qiling: mahsulotni qaytarish jadvalini yuriting, kechikish sabablarini qoʻshimcha kelishuv bilan rasmiylashtiring va qoldiq materialni dalolatnomalarsiz omborda qoldirmang.

Tikuv-trikotaj, poyabzal va charm-galantereya ishlab chiqarishi uchun imtiyoz

Aynan shu tarmoqlarda davalcheskoe sxemada ishlaydiganlar uchun soliq imtiyozlari nazarda tutilgan. 2025-yil 1-yanvardan 2028-yil 1-yanvargacha boʻlgan davrda bunday ishlab chiqaruvchilar foyda soligʻini 2 foiz, ijtimoiy soliqni 1 foiz stavkada toʻlaydi.

Imtiyoz shartsiz emas. Kodeks, xususan, xodimlarga oʻrtacha oylik ish haqini eng kam ish haqining kamida ikki baravari miqdorida hisoblashni va mahsulot hamda davalcheskoe xomashyoni qayta ishlash xizmatlarini realizatsiya qilishdan jami daromadning kamida 70 foizini olishni talab qiladi. Shu bois davalcheskoe qayta ishlashdan tushgan daromad ulushini har oy, chorak yopilishidan oldin hisoblab borgan va imtiyozni qoʻllashdan avval barcha shartlarni moddaning amaldagi tahriri bilan solishtirgan maʼqul.

Tipik xatolar

Koʻpincha bir xil holatlar uchraydi: begona material oʻz zaxiralariga, keyin esa xarajatlarga tushib qoladi; shartnomada sarf va chiqindi normalari yoʻq, shuning uchun har qanday farq bahsga aylanadi; mahsulotni qaytarish muddati oʻtkazib yuboriladi va operatsiya realizatsiya deb topiladi; soliq bazasiga buyurtmachi materialining qiymati xato kiritiladi yoki, aksincha, ijrochining oʻz materiallari kiritilmaydi; imtiyoz davalcheskoe daromad ulushi tekshirilmasdan qoʻllaniladi.