MChJda dividendlar hisobi: hisoblash, toʻlash va provodkalar

Dividend toʻgʻrisidagi qarorni kim va qanday qabul qiladi

Sof foydani taqsimlash toʻgʻrisidagi qarorni ishtirokchilarning umumiy yigʻilishi qabul qiladi: bu masala uning mutlaq vakolatiga kiradi (MChJ toʻgʻrisidagi Qonunning 31-moddasi). Bunday qarorni chorak, yarim yil yoki yil yakunlari boʻyicha qabul qilish mumkin (26-modda). Buni yigʻilishsiz, masalan direktor buyrugʻi bilan amalga oshirib boʻlmaydi; ishtirokchi yagona boʻlsa, qarorni oʻzi rasmiylashtiradi.

Buxgalteriya uchun qaror — birlamchi hujjat. Bayonnomada yoki qarorda foyda qaysi davr uchun taqsimlanayotgani, umumiy summa, ishtirokchilar oʻrtasida taqsimlash tartibi va toʻlash muddati koʻrinishi kerak. Dividendlar ishtirokchilarning ustav kapitalidagi ulushlariga mutanosib ravishda taqsimlanadi (26-modda), shuning uchun har bir ishtirokchining summasi uning ulushidan kelib chiqib hisoblanadi, “taxminan” kelishuv boʻyicha emas.

Foydani qachon taqsimlab boʻlmaydi

Qonun qarorni qabul qilishni ham, toʻlovlarning oʻzini ham toʻgʻridan-toʻgʻri cheklaydi. Ustav kapitali toʻliq toʻlanmaguncha, toʻlovga qobiliyatsizlik belgilari mavjud boʻlganda, shuningdek sof aktivlar ustav kapitali va zaxira fondidan kam boʻlsa yoki qaror natijasida kam boʻlib qolsa, qaror qabul qilib boʻlmaydi (27-modda). Xuddi shu shartlar toʻlov paytida ham amal qiladi: eʼlon qilingan dividendlarni ham, agar bu holatlar yuzaga kelgan boʻlsa, toʻlab boʻlmaydi, ammo ular bartaraf etilgach jamiyat dividendlarni toʻlashi shart (27-modda).

Buxgalter uchun amaliy xulosa: hisoblash provodkasidan oldin ustav kapitali toʻlanganini tekshiring va sof aktivlarni qaror sanasidagi balans maʼlumotlari boʻyicha hisoblang, toʻlovdan oldin esa tekshiruvni toʻlov sanasi uchun takrorlang. Hisob-kitobni qarorga ilova qilgan maʼqul.

Toʻlash muddati

Dividendlarni toʻlash muddati va tartibi ustavda yoki umumiy yigʻilish qarorida belgilanadi, ammo yuqori chegara bor: u foydani taqsimlash toʻgʻrisida qaror qabul qilingan kundan boshlab oltmish kundan oshmasligi kerak (26-modda). Bu muddatni toʻlovlar kalendariga qoʻying: ishtirokchilar oldidagi muddati oʻtgan qarz majburiyatlar hisobvaraqida turib qoladi va tekshiruvchilarda savol tugʻdiradi.

Hisoblash va toʻlash provodkalari

21-son BHMS boʻyicha taʼsischilar oldidagi dividendlar boʻyicha qarz 6600 guruhiga kiruvchi 6610 «Toʻlanadigan dividendlar» hisobvaragida yuritiladi. U hisoblangan dividend summasiga 8710 «Hisobot davrining taqsimlanmagan foydasi» hisobvaragi bilan bogʻlangan holda kreditlanadi (282-band). Analitik hisob har bir taʼsischi boʻyicha alohida yuritiladi (285-band). Standart jadvalidagi namunaviy yozuvlar (u yerda ular aksiyadorlar uchun keltirilgan, MChJ ishtirokchilari uchun mantiq shunday):

• dividendlarni hisoblash: debet 8710 (yoki 8720 — oldingi yillarning jamgʻarilgan foydasi), kredit 6610;
• toʻlov manbaida soliqni ushlab qolish: debet 6610, kredit 6410;
• hisoblangan dividendlarni toʻlash: debet 6610, kredit pul mablagʻlari hisobvaraqlari 5010–5530.

Shartli raqamlardagi misol

Misol shartli. Yigʻilish qarori bilan hisobot davrining 60 000 000 soʻm sof foydasi ulushlari 70% va 30% boʻlgan ikki ishtirokchi oʻrtasida taqsimlandi. Hisoblandi: birinchi ishtirokchiga 42 000 000, ikkinchisiga 18 000 000 soʻm. Yozuvlar: debet 8710 — kredit 6610, 42 000 000 va 18 000 000 summalarda (ishtirokchilar subhisobvaraqlari boʻyicha). Dividendlardan soliq har bir oluvchi boʻyicha alohida hisoblanadi; ushlab qolingan summa debet 6610 — kredit 6410 yozuvi bilan aks ettiriladi, ishtirokchiga esa qoldiq toʻlanadi: debet 6610 — kredit pul mablagʻlari. Soliq miqdori va stavkasini Soliq kodeksining amaldagi tahriridan oling.

Hisobga taʼsir qiluvchi soliq jihatlari

Dividend toʻlayotgan tashkilot soliq agenti hisoblanadi: u soliqni har bir oluvchi boʻyicha va har bir toʻlov boʻyicha alohida aniqlaydi (Soliq kodeksining 345-moddasi). Dividendlardan soliq boʻyicha soliq hisoboti dividendlar hisoblangan oydan keyingi oyning yigirmanchi kunidan kechiktirmay topshiriladi, soliq esa dividendlar toʻlangan sanadan kechiktirmay byudjetga toʻlanadi (345-modda). Demak, bir oyda hisoblash va boshqa oyda toʻlash — ikki xil muddat, ularni kalendarda alohida yuritish kerak.

Hisoblangan dividendlar soliq bazasini kamaytirmaydi: soliq toʻlovchi tomonidan hisoblangan dividendlar summalari chegirilmaydigan xarajatlar roʻyxatiga kiradi (Soliq kodeksi 317-moddasining 24-bandi). Shuning uchun foyda hisobvaragi orqali oʻtkazilgan provodka xarajatlarga ham toʻgʻridan-toʻgʻri, ham xarajat moddalari orqali tushmasligi kerak.

Tipik xatolar

• ishtirokchilar bayonnomasi yoki qarori yoʻq, yoki unda toʻlash muddati va tartibi koʻrsatilmagan;
• dividendlar sof aktivlar ustav kapitali va zaxira fondidan kam boʻlgan sanada hisoblangan;
• ishtirokchining summasi ustav kapitalidagi ulushiga mutanosib hisoblanmagan;
• hisoblangan dividendlar taqsimlanmagan foydadan yozib chiqarish oʻrniga xarajatlarga olib borilgan;
• soliq har bir oluvchi boʻyicha ushlab qolinmagan yoki hisobot va toʻlash muddati hisoblash muddati bilan adashtirilgan;
• 6610 hisobvaragida ishtirokchilar boʻyicha analitika yoʻq, har bir ishtirokchi qarzini solishtirib boʻlmaydi.

Buxgalter nimani tayyorlashi kerak

• ustav va ishtirokchilar roʻyxati ulushlari bilan;
• foydani taqsimlash toʻgʻrisidagi umumiy yigʻilish bayonnomasi yoki qarori;
• qaror sanasi va toʻlov sanasi uchun sof aktivlar hisob-kitobi;
• ishtirokchilar boʻyicha hisoblash qaydnomasi va toʻlov hujjatlari;
• har bir oluvchi boʻyicha soliq hisob-kitobi va oluvchi talabi boʻyicha toʻlangan daromad haqida maʼlumotnoma.