Dasturiy taʼminot va litsenziyalar hisobi: nomoddiy aktivmi yoki xarajat

Asosiy savol: aynan nimani sotib oldingiz

7-son BHMS dasturlarni «qutidagi» va «bulutli» turlarga ajratmaydi. U boshqa narsani soʻraydi: tashkilot oʻzining mutlaq huquqi mavjud aktivni oldimi. Ha boʻlsa — bu NMA boʻlishi mumkin. Agar tashkilot faqat boshqaning dasturidan foydalanish huquqini olgan boʻlsa — bu litsenziya shartnomasi boʻyicha foydalanish huquqi hisobi.

Shuning uchun avvalo hisob-fakturani emas, shartnomani oʻqing. Uchta savolga javob kerak: sizga mutlaq huquq oʻtadimi yoki faqat foydalanish huquqimi; huquq qaysi muddatga berilgan; toʻlov qanday amalga oshiriladi — bir martalik yoki davriy.

Dastur qachon nomoddiy aktiv boʻladi

Dasturlar uchun standartda toʻgʻridan-toʻgʻri qoida bor: dastur asosiy vositaning tarkibiy qismi boʻlmasa va mutlaq huquq tashkilotga tegishli boʻlsa, u NMA hisoblanadi (11-band). Dastur asosiy vositaning tarkibiy qismi boʻlsa (masalan, stanokning ichki dasturi), u shu asosiy vosita bilan birga hisobga olinadi.

Faqat mutlaq huquqning oʻzi yetarli emas: 6-band barcha shartlarning bir vaqtda bajarilishini talab qiladi. Dasturiy taʼminot uchun amalda quyidagilar muhim:

• foydalanish muddati — 12 oydan yuqori;
• birlik qiymati xarid paytida bazaviy hisoblash miqdorining kamida ellik baravari; rahbar hisobot davri uchun pastroq chegara belgilashga haqli;
• dastur keyinchalik qayta sotishga moʻljallanmagan;
• aktivni va unga boʻlgan mutlaq huquqni tasdiqlovchi tegishli tarzda rasmiylashtirilgan hujjatlar bor;
• obyektni identifikatsiya qilish mumkin.

Qachon bu NMA emas, foydalanish litsenziyasi

Tipik holat — 1C, antivirus yoki ofis paketi litsenziyasi, bunda sizga nomutlaq foydalanish huquqi beriladi. Mutlaq huquq huquq egasida qoladi, demak, sizning mutlaq huquqingizni tasdiqlovchi hujjat yoʻq va 6-bandga koʻra bunday obyekt NMA deb tan olinmaydi. Bu standartning bizning talqinimiz: u 6-band shartlaridan va aynan shunday shartnomalarni tavsiflovchi 8-bobdan kelib chiqadi.

8-bob bunday shartnomalarga litsenziya shartnomalarini — mutlaq, nomutlaq va ochiq litsenziyalarni — kiritadi. Foydalanuvchi uchun qoida shunday: foydalanishga olingan nomoddiy aktivlar foydalanuvchi tashkilot tomonidan shartnomada koʻrsatilgan baho boʻyicha balansdan tashqari hisobvaraqda hisobga olinadi (61-band). Keyingi qadam toʻlov tartibiga bogʻliq.

Toʻlovlarni qanday aks ettirish: davr yoki kelgusi davrlar

61-band ikki holatni ajratadi. Davriy toʻlovlar — oylik obuna, shartnoma shartlariga koʻra yillik toʻlov, royalti — hisoblangan hisobot davrining xarajatlariga kiritiladi. Foydalanish huquqi uchun qatʼiy bir martalik toʻlov esa kelgusi davr xarajatlari sifatida aks ettiriladi va shartnomaning amal qilish muddati mobaynida xarajatlarga hisobdan chiqariladi.

«Kelgusi davr xarajatlari» moddasi 7-son BHMS bilan tartibga solinmaydi: 4-band ularni standart doirasidan toʻgʻridan-toʻgʻri chiqaradi. Demak, bu yerda NMA vujudga kelmaydi va 7-son BHMS qoidalari boʻyicha amortizatsiya hisoblanmaydi.

Shartli misol (raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan). Kompaniya dasturdan foydalanish huquqi uchun 24 oylik shartnoma boʻyicha bir yoʻla 12 000 000 soʻm toʻlaydi. Bu kelgusi davr xarajati; teng taqsimlab hisobdan chiqarilsa, oyiga 500 000 soʻm xarajatga tushadi. Xuddi shu hajm har oy 500 000 soʻmdan toʻlansa, har bir toʻlov darhol davr xarajatiga oʻtadi va balansda qoldiq boʻlmaydi. Oylar boʻyicha teng hisobdan chiqarish — eng sodda variant; 7-son BHMS da kelgusi davr xarajatlari uchun qatʼiy usul yoʻq, shuning uchun usulni hisob siyosatida mustahkamlang.

Dastur baribir NMA boʻlsa: qiymatga nima kiradi va qanday hisobdan chiqariladi

Agar mutlaq huquq sizga oʻtgan va 6-banddagi barcha shartlar bajarilgan boʻlsa, boshlangʻich qiymatga huquq egasiga toʻlov bilan birga xarid bilan bogʻliq axborot va maslahat xizmatlari, shuningdek aktivni foydalanishga yaroqli holatga keltirish bilan bevosita bogʻliq boshqa xarajatlar ham kiradi (15-band). Qoʻllab-quvvatlash va texnik xizmat esa qiymatga kiritilmaydi: aktivni ishchi holatda tutib turish xarajatlari hisobot davri xarajatlariga kiradi (38-band) va keyinchalik aktivlashtirilmaydi (37-band).

Amortizatsiya obyekt hisobga qabul qilingan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlanadi (41-band). Foydali xizmat muddati hisobga qabul qilishda belgilanadi; uni belgilash mumkin boʻlmasa, amortizatsiya meʼyori besh yil hisobida belgilanadi (47-band). Bir maromli usulda amortizatsiya teng ulushlarda hisoblanadi (48-band).

Shartli misol. Mutlaq huquqli dastur 60 000 000 soʻm qiymatda hisobga olindi, foydali xizmat muddati — 5 yil, tugatish qiymati nol, tan olish chegarasi oʻtgan. Yillik amortizatsiya — 12 000 000 soʻm, yaʼni oyiga 1 000 000 soʻm. Hisoblash hisobga olingan oydan keyingi oyning birinchi sanasidan boshlanadi.

Tipik xatolar

Koʻpincha xato hisob-kitobda emas, obyektni toʻgʻri tasniflashda yuz beradi. Tipik xatolar:

• mutlaq huquq yoʻq boʻlsa ham, nomutlaq litsenziya yoki obuna amortizatsiya bilan NMA sifatida aks ettiriladi;
• bir yoʻla toʻlangan yillik obuna shartnoma muddatiga taqsimlanmasdan, bitta oy xarajatiga toʻliq hisobdan chiqariladi;
• NMA qiymatiga qoʻllab-quvvatlash va yangilanishlar kiritiladi, vaholanki ular davr xarajatidir;
• tan olish chegarasi va kelgusi davr xarajatlarini hisobdan chiqarish usuli hisob siyosatida mustahkamlanmagan;
• shartnoma va dalolatnomadan nima berilgani — mutlaq huquqmi yoki foydalanish huquqimi — tushunib boʻlmaydi.