Buxgalteriya maʼlumotnomasi (spravka): qachon tuziladi va qanday rasmiylashtiriladi

Buxgalteriya maʼlumotnomasi qachon kerak

Operatsiya hisobda aks etadi, ammo tashqi hujjat yoʻq yoki u hisob-kitobni qamrab olmasa, maʼlumotnoma kerak boʻladi. Odatdagi holatlar:

• kompaniya oʻzi hisoblaydigan summalar va zaxiralar: taʼtil pullari, eskirish, amortizatsiya, baholangan majburiyatlar — maʼlumotnomaga hisob-kitob ilova qilinadi;
• hisobot sanasida xorijiy valyutadagi moddalarni qayta hisoblash — maʼlumotnomada kurs, dastlabki summalar va yakuniy farq koʻrsatiladi;
• oldingi yozuvlardagi xatoni tuzatish: nima aks ettirilgan, nima boʻlishi kerak, qaysi proveskalar natijani oʻzgartiradi;
• davr oxirida hisobvaraqlarni yopish va summalarni hisobvaraqlar oʻrtasida qayta tasniflash;
• hisobot davriga tegishli, ammo hujjatlari hali olinmagan operatsiyani aks ettirish.

Qonun birlamchi hujjatlar haqida nima deydi

Maʼlumotnoma ham birlamchi hujjat, shuning uchun unga xuddi shu talablar qoʻllanadi. Qonun majburiy rekvizitlarning toʻrt guruhini nomlaydi, maʼlumotnomani aynan shular boʻyicha tuzish kerak:

• buxgalteriya hisobi subyektining nomi;
• hujjatning nomi va raqami, tuzilgan sanasi va joyi;
• xoʻjalik operatsiyasining nomi, mazmuni va miqdoriy oʻlchovi, oʻlchov birliklari bilan (natura va pul koʻrinishida);
• xoʻjalik operatsiyasini amalga oshirgan shaxs (shaxslar)ni aniqlash uchun lavozimlar nomi va imzolar, familiya va initsiallar yoki boshqa rekvizitlar.
• Birlamchi hujjatlarni tuzgan va imzolagan shaxslar yozuvlarning oʻz vaqtida, toʻgʻri va ishonchli boʻlishi, shuningdek hujjatlarning hisobda aks ettirish uchun belgilangan muddatlarda topshirilishi uchun javobgar boʻladi.

Maʼlumotnoma tarkibi: nimalarni koʻrsatish kerak

Maʼlumotnoma shaklini kompaniya oʻzi tasdiqlaydi, masalan hisob siyosatiga ilova sifatida. Qonun talablarini va tekshiruvchilar savollarini qamrab oluvchi amaliy tuzilma:

• raqam va sana, tuzilgan joyi, tashkilot nomi;
• asos: maʼlumotnoma nima uchun va qaysi davr uchun tuzilgan (buyruq, shartnoma, bank koʻchirmasi, inventarizatsiya maʼlumotlari);
• operatsiya mazmuni va hisob-kitob: formula, dastlabki maʼlumotlar, har bir raqam manbasiga havola;
• hisobvaraqlar korrespondensiyasi: debet, kredit, summa;
• tuzuvchining lavozimi va imzosi, imzo huquqiga ega shaxslar roʻyxati boʻyicha bosh buxgalter yoki rahbar imzosi.

Amaliy rasmiylashtirish tartibi

Maʼlumotnomani operatsiya vaqtida yoki darhol keyin tuzing: qonun birlamchi hujjatlarni operatsiya amalga oshirilgan paytda ham, oʻtkazilgandan keyin ham tuzishga yoʻl qoʻyadi, lekin davr yopilguncha kechiktirmaslik kerak — hisob-kitob unutiladi, manbalar yoʻqoladi.

Ish tartibi: buxgalter hisob-kitob va maʼlumotnoma loyihasini tayyorlaydi, dastlabki maʼlumotlarni registrlar va koʻchirmalar boʻyicha tekshiradi, imzolaydi; bosh buxgalter yoki rahbar tasdiqlaydi; maʼlumotnoma ichki hujjatlar jurnalida roʻyxatdan oʻtadi va oylik jildga tikiladi. Maʼlumotnomaga jadvaldagi hisob-kitob va manbalar nusxalari — buyruq, koʻchirma, inventarizatsiya dalolatnomasi ilova qilinadi.

Hisob-kitob namunasi (shartli raqamlar)

Tushuntirish uchun misol: hisobot sanasida kompaniyada 1 000 birlik xorijiy valyuta qoldigʻi bor. Oldingi sanadagi kurs boʻyicha qoldiq 12 000 000 soʻm, hisobot sanasidagi kurs boʻyicha 12 500 000 soʻm deb hisobga olingan. Kurs farqi kompaniya foydasiga 500 000 soʻmni tashkil etadi. Barcha raqamlar shartli va haqiqiy kurslarni aks ettirmaydi.

Maʼlumotnomada valyutadagi qoldiq, ikkala kurs va ularning manbasi, farq hisob-kitobi hamda Hisobvaraqlar rejasidagi hisobvaraqlar boʻyicha proveska koʻrsatiladi. Qoldiqni tasdiqlovchi bank koʻchirmasini yoki boshqa hujjatni ilova qiling.

Xatolarni maʼlumotnoma orqali tuzatish

Qonun birlamchi hujjatlarga operatsiya ishtirokchilari tasdiqlamagan tuzatishlar kiritishni taqiqlaydi, bank va kassa pul hujjatlarida esa tuzatish va oʻchirishlarga yoʻl qoʻyilmaydi. Shuning uchun qabul qilingan hujjatlardagi xatoni yashirmaydilar: kiritilgan yozuv notoʻgʻri boʻlsa, nima va nima uchun tuzatilishi tasvirlangan maʼlumotnoma tuziladi va tuzatuvchi proveska aks ettiriladi.

Registrlar uchun ham xuddi shu qoida: ularga tasdiqlanmagan tuzatishlar kiritish mumkin emas. Tuzatish maʼlumotnomasida xato qaysi registrda va qaysi davrda topilgani koʻrsatilsin va uning yakunlarga taʼsiri hisob-kitobi ilova qilinsin.

Soliq jihati va saqlash

Foyda soligʻi uchun xarajatlar asoslangan va hujjat bilan tasdiqlangan boʻlsa chegiriladi. Buxgalter maʼlumotnomasi akt, shartnoma yoki hisobvaraq-fakturani almashtirmaydi: u hisob-kitobni tasdiqlaydi, xizmat olinganligini emas. Xarajat tashqi operatsiyadan kelib chiqqan boʻlsa, kontragent birlamchi hujjatini yoningizda saqlang.

Maʼlumotnomalar boshqa birlamchi hujjatlar bilan birga hisobot yilidan keyin kamida besh yil saqlanadi. Elektron shakl mumkin: birlamchi hujjatlar elektron hujjat shaklida tuzilishi va taqdim etilishi mumkin.

Odatiy xatolar

• hisob-kitobsiz va raqamlar manbasiga havolasiz maʼlumotnoma;
• imzo huquqiga ega shaxs imzosining yoʻqligi — imzosiz hujjat haqiqiy hisoblanmaydi;
• maʼlumotnoma kontragent bilan haqiqiy bitim boʻyicha akt yoki yuk xatini almashtiradi;
• sababni tasvirlamasdan xatolarni orqaga sana bilan tuzatish;
• yil davomida turli maʼlumotnoma shakllari va ularning hisob siyosatida mustahkamlanmaganligi.