Eksport tushumi va xorijiy xaridorlar bilan hisob-kitoblar auditi

Eksport auditiga nimalar kiradi

Tekshiruv har bir eksport shartnomasi atrofida quriladi. Auditor uch manbadagi maʼlumotlarni solishtiradi: shartnoma va joʻnatish hujjatlari, soliq hisobotlari hamda valyuta hisobvaraqlari boʻyicha bank koʻchirmalari.

• eksport shartnomalari reyestri va hisobdagi realizatsiya aylanmalari bilan solishtirish;
• tovarlar olib chiqilganini tasdiqlovchi hujjatlar toʻplami;
• aylanma aks ettirilgan sana va soliq hisoboti davriga muvofiqlik;
• QQS hisob-kitobi: nol stavkadagi aylanma va kiruvchi soliq hisobi;
• valyuta tushumining kelib tushishi va repatriatsiya muddatlarini nazorat qilish.

Eksportni tasdiqlovchi hujjatlar

QQSning nol stavkasi eksport bojxona rejimida olib chiqilgan tovarlarni realizatsiya qilishda qoʻllaniladi (SK 260-moddasi), tasdiqlovchi hujjatlar esa soliq hisobotlari bilan birga topshiriladi. Ushbu hujjatlar roʻyxati SK 261-moddasida belgilangan.

Bojxona organlari chegaradan oʻtish haqidagi maʼlumotlarni real vaqt rejimida soliq organlariga uzatadi va bu maʼlumotlar eksportni tasdiqlash uchun asos hisoblanadi (SK 261-moddasi). Bu oʻz hujjatlar toʻplamini saqlash zaruratini bekor qilmaydi: auditor deklaratsiya, yuk xatlari va hisob maʼlumotlarini solishtirib, tovar nomi, miqdori va qiymatidagi nomuvofiqliklarni qidiradi.

Faoliyat turiga qarab boshqa hujjatlar ham talab qilinishi mumkin: ularning roʻyxati va topshirish tartibini Vazirlar Mahkamasi tasdiqlaydi. Shu sababli nostandart sxemalarda (qayta ishlash, komissiya, savdo platformalari orqali sotuv) hujjatlar tarkibi alohida aniqlanadi.

• shartnoma — belgilangan tartibda tasdiqlangan nusxa;
• tovarlarni olib chiqish uchun asos boʻlgan yuk bojxona deklaratsiyasi;
• oʻtkazish punktidagi bojxona organining belgisi bilan yuk joʻnatish hujjatlari;
• komissioner yoki topshiriq oluvchi orqali eksportda — qoʻshimcha ravishda komissiya yoki topshiriq shartnomasi.

Aylanma sanasi va aks ettirish davri

Tovarlar eksport bojxona rejimida olib chiqilganda realizatsiya aylanmasining sanasi bojxona chegarasidan haqiqatda oʻtilgan sana, davriy yoki vaqtinchalik deklaratsiyalashda esa bojxona organi belgilari bilan yuk bojxona deklaratsiyasi roʻyxatdan oʻtgan sana hisoblanadi (SK 242-moddasi).

Odatiy xato — aylanmani hisobvaraq-faktura sanasi yoki xaridor hujjatni imzolagan sana boʻyicha aks ettirish. Auditor chegaradan oʻtish sanasini hisobot davri bilan solishtiradi: aylanmaning boshqa choraqqa siljishi QQSni ham, nol stavkaning tasdiqini ham oʻzgartiradi.

Eksportda kiruvchi QQS hisobi

Eksportda ishlatilgan tovar va xizmatlar boʻyicha kiruvchi QQS SK 266-moddasi shartlari bajarilganda hisobga olinadi. Eksportchi uchun ikkitasi muhim: kompaniyada soliq alohida ajratib koʻrsatilgan hisobvaraq-faktura boʻlishi va eksport boʻyicha xorijiy xaridor toʻlovini tasdiqlovchi bank koʻchirmasi mavjud boʻlishi.

Eksport uchun xaridlar boʻyicha soliq soliq toʻlovchining Oʻzbekiston Respublikasi bankidagi hisobvaraqlariga kelib tushgan valyuta tushumi ulushida hisobga olinadi. Intizomli soliq toʻlovchilar toifasiga kiritilganlar uchun hisob tushum kelib tushishidan qatʼi nazar mumkin. Agar tovar chiqarilgan kundan boshlab bir yuz sakson kalendar kun ichida valyuta kelib tushmasa, tegishli summa hisobdan chiqariladi.

Valyuta tushumini qaytarish va jarimalar

Rezident tashqi savdo operatsiyalari boʻyicha aktivlarni qaytarishni (repatriatsiyani) taʼminlashi shart. Agar muddat bir yuz sakson kunga oshib ketsa, operatsiya kapital harakati operatsiyasi sifatida baholanadi («Valyuta tartibga solish toʻgʻrisida»gi Qonunning 11-1-moddasi).

Jarima shu bir yuz sakson kundan keyin kechikish qirq besh kundan (kichik tadbirkorlik subyektlari uchun toʻqson kundan) oshganda hisoblanadi: qaytarilmagan aktivlar summasining besh foizi — uch yuz oltmish kungacha kechikishda, soʻngra qoʻshimcha oʻn foiz va yanada uzoq kechikishda qoʻshimcha oʻttiz besh foiz.

Shartli misol, raqamlar tushuntirish uchun oʻylab topilgan. Kichik tadbirkorlik subyekti boʻlmagan kompaniya 100 000 AQSH dollari miqdorida tovar joʻnatdi, xaridor toʻlamadi, repatriatsiya muddati va imtiyozli davr tugadi, eksport kunidan uch yuz oltmish kungacha qarz toʻliq ochiq qolmoqda. Bu holda jarima qaytarilmagan aktivlar summasining besh foizini, yaʼni ekvivalentda 5 000 dollarni tashkil etadi. Qarz uzoqroq saqlansa, unga oʻn foiz, soʻngra yana oʻttiz besh foiz qoʻshiladi. Kichik korxonalar uchun imtiyozli davr uzoqroq. Yakuniy summalar qonun matni va aniq shartnoma holatlariga qarab belgilanadi.

• eksport operatsiyalari boʻyicha muddati oʻtgan qarz oʻttiz olti oy davomidagi valyuta tushumining oʻn foizidan oshmasa, jarima qoʻllanilmaydi;
• eksport shartnomasini sugʻurtalash polisi boʻyicha olingan sugʻurta qoplamasi sanksiyalar uchun qarz summasini kamaytiradi;
• sud hujjati qonuniy kuchga kirgandan keyin toʻqson kun ichida aktivlar toʻliq qaytarilsa, jarima qaytariladi.

Eksport auditi bosqichma-bosqich

Avval auditor shartnomalar reyestri va valyuta hisobvaraqlari boʻyicha koʻchirmalarni soʻraydi va jamlanma tuzadi: qaysi joʻnatmalar amalga oshirilgan, qaysilari toʻlangan, qaysilari boʻyicha pul hali kelmagan. Soʻngra shartnomalar tanlanmasi boʻyicha, joʻnatmalar soni kam boʻlsa har biri boʻyicha, hujjatlarning toʻliq toʻplamini yigʻib, barcha hujjatlarda nomi, miqdori, narxi va valyutasini solishtiradi.

Keyingi qadam — soliq bloki: deklaratsiyadagi nol stavkadagi aylanma hisobdagi aylanma bilan, kiruvchi QQS esa hisobvaraqlarga haqiqatda kelib tushgan tushum ulushi bilan solishtiriladi. Ish repatriatsiya nazorati bilan yakunlanadi: har bir shartnoma boʻyicha eksport sanasidan boshlab muddat hisoblanadi va bir yuz sakson kun chegarasiga yaqinlashayotgan joʻnatmalar aniqlanadi. Bunday roʻyxat kompaniyaga jarima hisoblangandan keyin emas, undan oldin daʼvo ishi, muddatni uzaytirish yoki sugʻurta bilan ulgurish imkonini beradi.

Odatiy xatolar va harakatlar tartibi

• hujjatlar toʻplamida shartnomaning tasdiqlangan nusxasi yoki yuk xatlarida bojxona belgisi yoʻq;
• aylanma sanasi chegaradan oʻtish sanasiga mos kelmaydi;
• kiruvchi soliq tushum kelib tushguncha huquqsiz hisobga olingan;
• har bir shartnoma boʻyicha muddatlar nazorati yoʻq: kechikish jarimadan keyin maʼlum boʻladi;
• xaridorning ortiqcha yoki kam toʻlovi hisobda aks ettirilmagan.