Kimyo korxonasi va oʻgʻit ishlab chiqaruvchi auditi: katalizatorlar, ehtiyot qismlar va ekologik zaxiralar

Majburiy auditdan kim oʻtadi

Qonunda majburiy yillik auditorlik tekshiruvidan oʻtishi shart boʻlgan tashkilotlar sanab oʻtilgan. Roʻyxatga aksiyadorlik jamiyatlari va ustav kapitalida davlat ulushi boʻlgan xoʻjalik yurituvchi subyektlar kiradi. Bulardan tashqari, 35-moddada belgilangan mezonlardan oshgan tijorat tashkilotlari ham tekshiruvdan oʻtadi. Aktivlar, tushum va xodimlar soni boʻyicha aniq mezonlarni lex.uz dagi qonunning amaldagi tahriri bilan solishtiring.

Kimyo zavodi uchun audit majburiyligi rahbariyat jadvalni oldindan tuzishini anglatadi: yil yopilishidan oldin inventarizatsiya, zaxiralarni baholash, hisobotga izohlarni tayyorlash.

Katalizatorlar va strategik ehtiyot qismlar: asosiy vositalarmi yoki zaxiralarmi

Auditorning birinchi savoli — katalizatorlar, adsorbentlar va zaxira uzellar qanday tasniflangan. MHXS (IAS 16) boʻyicha ehtiyot qismlar, zaxira va xizmat koʻrsatish uskunalari asosiy vositalar taʼrifiga mos kelsa, asosiy vositalar sifatida tan olinadi; aks holda ular zaxiralar sifatida tasniflanadi. Mezon — bir davrdan koʻproq foydalanish kutilishi.

Amalda: bir necha yil resursga ega katalizator yuklamasi xizmat muddati boʻyicha amortizatsiya qilinadigan asosiy vosita boʻlishi mumkin; sarflanadigan reagent yoki tez almashtiriladigan ehtiyot qism — zaxira (IAS 2). Auditor hisob siyosatini, pasportlar va xizmat muddatlarini, ishlatilgan katalizatorni almashtirish va hisobdan chiqarish dalolatnomalarini, katalizator tarkibida qimmatbaho metallar boʻlsa, ularning qaytarilishi qanday hisobga olinganini tekshiradi.

Zaxiralar uchun baholash ham tekshiriladi: sof sotish qiymati — odatdagi faoliyatda taxminiy sotish bahosidan yakunlash uchun taxminiy xarajatlar va sotish uchun zarur xarajatlar ayirilgan qiymat. Zaxiralar shikastlangan yoki toʻliq yoxud qisman eskirgan boʻlsa, ularning qiymati qoplanmasligi mumkin. Eskirgan uskunaning kam aylanadigan ehtiyot qismlari uchun bu qiymatsizlanishning bevosita sababidir.

Toʻxtash taʼmirlari va kapital koʻriklar

Kimyo liniyalarining rejali toʻxtatilishi — yirik va notekis xarajat moddasi. Asosiy masala: nimani kapitallashtirish, nimani xarajatga chiqarish. Standart navbatdagi yirik koʻrik qiymatini, tan olish mezonlari bajarilsa, almashtirish sifatida asosiy vositaning balans qiymatiga kiritishga yoʻl qoʻyadi; oldingi koʻrikning qoldiq qiymati esa hisobdan chiqariladi.

Odatiy xatolar: joriy taʼmir va xizmat koʻrsatish kapitallashtiriladi; oldingi kapital taʼmirning qoldigʻi hisobdan chiqarilmaydi; toʻxtash xarajatlari “komponentlarni almashtirish” va “oddiy xizmat koʻrsatish”ga ajratilmaydi. Toʻxtash smetasini, bajarilgan ishlar dalolatnomalarini, komponentlar kesimidagi taqsimotni va keyingi koʻrik muddatlarining asosini tayyorlang.

Ekologik va tugatish majburiyatlari

Kimyo zavodi uchun bu — alohida eʼtibor va professional mulohaza talab qiladigan soha. Asosiy vositaning dastlabki qiymatiga obyektlarni demontaj qilish, olib chiqish va tiklashning taxminiy xarajatlari kiradi. Mavjud tugatish yoki rekultivatsiya majburiyatining baholanishidagi oʻzgarishlar — muddatlar, resurslar chiqimi summasi yoki diskont stavkasi qayta koʻrib chiqilishi sababli — IFRIC 1 qoidalari boʻyicha hisobga olinadi.

Ekologik oqibatlar boʻyicha zaxiralar alohida tekshiriladi. Korxonada oʻtgan hodisa natijasida joriy majburiyat boʻlsa, uni bajarish uchun resurslar chiqimi ehtimoli yuqori boʻlsa va summani ishonchli baholash mumkin boʻlsa, zaxira tan olinadi. Kompaniyaning kelgusi harakatlariga bogʻliq boʻlmagan majburiyatlar — masalan, noqonuniy ekologik zarar uchun jarimalar yoki tozalash xarajatlari — zaxira sifatida tan olinadi. Ish usulini oʻzgartirib oldini olish mumkin boʻlgan xarajatlar (masalan, filtrlar oʻrnatish) uchun zaxira tuzilmaydi: ular boʻyicha joriy majburiyat yoʻq.

Nimani tayyorlash kerak: ekologik ruxsatnomalar va koʻrsatmalar roʻyxati, nazorat organlari bilan yozishmalar, farazlar (muddatlar, xarajatlar, stavka) bilan zaxira hisob-kitobi, ekspert baholash bayonnomalari. Baholash farazlarga bogʻliq boʻlgani uchun auditor uni XAS 540 boʻyicha koʻrib chiqadi: baholash noaniqligi — oʻlchashdagi aniqlik yetishmasligiga moyillik boʻlib, u tabiiy xavfning boshqa omillariga taʼsir qiladi.

Gaz — asosiy xarajat moddasi

Ammiak va oʻgʻit ishlab chiqaruvchilar uchun tabiiy gaz bir vaqtning oʻzida xomashyo va energiya hisoblanadi, shuning uchun auditor xarajatlarning toʻliqligi va oʻz vaqtida tan olinishini tekshiradi: hajmlarni qabul-topshirish dalolatnomalari va asboblar koʻrsatkichlari bilan solishtirish, shartnoma narxlari va ularning oʻzgarishi, davr oxirida rasmiylashtirilmagan hujjatlar boʻyicha hisoblashlar, tannarxni hisoblashda gaz xarajatlarini asosiy mahsulotlar va yondosh mahsulotlar oʻrtasida taqsimlash.

Alohida blok — zarar keltiruvchi liniyalar. Kelgusi operatsion zararlar uchun zaxira tuzilmaydi, biroq bunday zararlarning kutilishi aktivlar qiymatsizlanishining belgisi boʻlib, ular IAS 36 boʻyicha tekshiriladi. Gaz narxining oshishi liniyani foydasiz qilsa, qiymatsizlanish testini oldindan tayyorlang.

Auditga tayyorgarlik tartibi

• katalizatorlar, ehtiyot qismlar va kapital taʼmirlar boʻyicha hisob siyosatini tasdiqlang;
• katalizator yuklamalari va strategik ehtiyot qismlar reyestrini xizmat muddatlari bilan tuzing;
• oxirgi toʻxtashning smetasi va dalolatnomalarini kapital va joriy qismlarga ajratib tayyorlang;
• ekologik va tugatish zaxiralarining farazlar bilan hisob-kitoblarini yigʻing;
• gaz isteʼmoli balansi va yetkazib berish shartnomalari reyestrini tayyorlang;
• yil yopilishidan oldin omborlar va kam aylanadigan ehtiyot qismlar inventarizatsiyasini oʻtkazing.